Skip to main content

Full text of "Georgii Pray epistola ad Benedictum Cetto e Piis Scholis : in qua novae huius in rebus sinicis imposturae deteguntur ; accedit, Historia controversiarum de ritibus sinicis ab earum origine ad finem : compendio deducta"

See other formats 


\ 


■i^^^ 


'»:  . 


t0^X^m^     School 

Theology 
Library 


/n 


jiJToS 


3X 

I78=i 


3X 

,1  09    GEORGII    PRAY 

E  P  I  S  T  O  L  A 

ADBENEDICTVM  CETTO 

E    P  I  I  S    S  C  H  O  L  I  S, 

♦  ,  I    N       Q    V    A 

NOVAE  rfVlVS  IN  REBVS  SINICIS 
IMPOSTVRAE    DETEGVNTVR. 


IP!}.» 


A  C  C  E  D  I  T 

HISTORIA 

CONTROVERSIAKVM 


D  E 


RITIBVS    SINICIS 


A    B 


EARVM    ORIGINE    AD    FINEM 

COMPENDIO   DEDVCTA. 


I 


PESTINI  Ac  CASSOVIAE, 
in    Bibliopolio    Strohmayeriano    1789, 


.^zmf'"  ^ 


GEORGIUS  PRAY 
BENEDICTO     CETTO 

E   PIIS  SCHOLIS 

'  S-   P. 

'^  Tix  a  morbo ,  qui  mihi  pene  letalis  eraf, 
^  relpiravi  j  cum  opus  tuum  ,  quod  e- 
didifle  ferebaris,  &  quo  te  ab  impofturis 
tuis  fi,  quas  in  rebus  Sinicis  commiieras  , 
purgare  niteris  ,  legi  ,  &  legiattente, 
Mt  viderem  ,  quid  tandem  attuleris ,  quo 
te  ex  fceculenta  lacuna  ,  in  quam  te 
collo  tenus  iramerferas,  extricares.  Ve- 
rum  adeo  nihil  abs  te  ficlum  eatenus  re- 
peri,  ut  non  folum  impofluras,  quas  tibi 
oggellerara  ,  refellere  nequiveris,  fed  prio- 
ribus  cumulateadjeceris  etiam  novas,  mul- 
ta  grammatico,  ut  tuus  mos  elT:,  non  item 
critico  oculo  compilaveris  ,  mox ,  extra  or- 
bitam  divagatus,  legentibus  exhibes  Ikcri- 
licium  Confucii,  icone,  ne  quid  ad  elegan- 
tiamdeeflet,  exprefTum  ,  ritusque  Sinicos, 
in  quibus  omnino  rudis  es,  temere  fuggil- 


las.  His  ifnque  capitibus,  &  ego ,  ne  te 
multis  in  principio  morer  ,  epifrolam  ineam 
circumicribere,  &  prolixcT  garrulitati  tuae, 
qua?  pene  in  anilem  definit,  quam  pofTum, 
paucis  refpondere  conflitui.  Ac  primuni 
quidem  ex  impofturis  ,  quas  te  in  rebus^  fi- 
nicis  numero  CCXVIII.  commifille  nuper 
oftendi,  (i}  ne  unam  (luidem,  five  res, 
five  perfonas,  feu  deniqiie  adjuncta  fpe6le- 
mus,  convulfifti,  quod,  li  qui  mea  cum 
tuis  5  velut  paralella,  conferre  volent,  & 
ut  conferant,  opto,  adeo  perfpicuum  £et, 
iit  his  cum  temporis  jaftura  porro  immprari 
fupervacaneum  fit.  Nec  enim  ,  quod  facis, 
ampullata  verborum  congerie,  nec,  quibus 
me  pro  tua  in  fcribendo  politice  liberaliter 
oneras,  crudis  illis,  &  pene  e  rure  petitis 
nominibus,  res  confutari  fvevit.  (2^  Illud 
autem  omnino  ridiculum,  quod  impofturas 
tuas  mira  metamorphofi  in  meas  converte- 
ris,  paflimque  i^npofturas  Prayanas  voces. 
Lepidifiimum  caput!  meum  omnino  eft,quod 
eas  detexerim ,  tmim^  quod  eas  commife- 
ris,  itaque,  ne  quid  erres,  Impostur^  Cet- 

TO- 


Ci)  Opufculo  typis  Budenfibus  anno  i^gi.  forma  S. 
cdito.  Impojlurce  CCXVill  in  Differtatione  R. 
P.  RenediSii  Cetto  Ckrici  Regularis  e  Scholisi 
Fiis ,  de  Sinenjhim  impofturis  deteBce  ,  ^  convul- 
/ct  (2)  Operis  fui  novi  pag.  23.  nie  hominem 
locutukium  ,  ogrefiis  atque  inficeti  peilorfs,  apinas, 
fiugasque ,  ^  gerras  fe^antem  compellat.  Scilicet 
ut  vetulse  folent ,  quse  ;  cum  nihil ,  quo  fe  tuean- 
tur  ,  reperiunt  ,  in  contumeliofa  verba  pro- 
fumpunt. 


in 

TOiANiE.  Hac  ratione  cuivis,  quod  fuum 
eft,  tribuitar.  Deinde  tantuin  abeft,  vel 
unaiii  ex  tuis  impofturis  te  refellifle ,  ut 
novas  bono  numero  adderes.  Legenti  eniin 
mihi  facileCCCoccurrerunt.  Aiiquoiprom- 
fiiTe  fuffecerit  ,  ex  quibus  Leftor  facile 
poHit  conjicere,  qua  in  reliquis  fide  utaris. 

§.  L 
In  ipfo  principio  vis  Leftori  perfvade- 
re^Pauluni  Venerumeffe  eurdeni  ci^m  ano- 
nymo  Veneto,  cujus  liiftoria  de  magno  Si- 
narum  Imperio,  anno  1587-  italice  prodiit, 
idque  ex  du  Halde  vis  evincere  ,  cujus-ver- 
ba  idcirco  etiam  exfcribis,  (3}  fed  de  in- 
diiftria  omififti  ea,  qu?e  fequuntur.  Juvat 
ea,  ut  funt  5  verbis  germanicis  dare,  qua 
tuum  in  depravando  exquifitum  ftudium  o- 
mnibus  pateat.  Cd)  5?lllc^  ipa^  er  (anony- 
inus  Venetus)  Donbfm  2tltriil)um  Wcfer  59to- 
narc^te ,  m\  ber  2Bet5^ett  (^rer  ©efe^e ,  unb 
i^erniinfrtgen  ERegterun^art,  ddh  ber  grncf)tbar' 
fett  t^re^  Sanbeg ,  m  ben  £Ret(t)t^iimern  i^rec 
|)anbetfct)aft ,  t)on  ber  erjlannltdien  Win^t  l^^ 
rer  Untert^anen  ,  m\  ber  |)i)}!td)fett  unb  2lr^ 
ttgfett  ber  Stnu>D^ner ,  m\  t^ren  unermiibeteti 
glet^  tn  ^iinjlen,  |)anbn)erfen ,  unb  Strferfau^ 
Don  tbren  ©efc^macf  an  fd^onen  3£tf[cnfc^aften, 
unb  2{u«ar5ettungen  berfelben  mclbcte,  bte4 
allCb ,  fage  tct)  /  n)arb  fiir  etne  tj^rftnbung  ax^ 
I)alten ,  bep  ipelc|>er  ntcljt  etnmal  bte  ®efe§e 

*  2  .  ber 


(3)  Ex  prajfat.  Toiu  I.  pag.  i.    verlionis  gerraani- 
cge.  (4)  Ibid. 


bei*  2Sa^rfcf)einltcl)Ectt  5cD^acI)tet  iDurben.  At- 
qui  nihil  iftorum  in  Paiilo  Venero  reperias, 
quod  ex  breviariis  capitum  Libri  II.  quo 
occupatum  a  Tartaris  linenfe  Imperiuni 
narrat,  vel  legere  fcienti  planum  fiet.  Ni- 
hil  Paulus  tuus  de  antlquitate  Imperii,  ni- 
hil  de  Sinarum  fanctiombus  ^  &fapienti  mo- 

do  regendi,  (5)  nihil  de  ubertate  foli  ,  ni- 
hil  de  incolarum  copia ,  &  comitate,  nihil 
de  indefella  in  artihus  indvjlria^  nihil  deni- 
que  de  fciefitiis  ^  earumque  cultura:  paucis 
folum  locis;  idque  tamquam  ob  iter^  agri- 
culturct  meminit»  Primum  cap.  24.  qua  ra- 
tione  nimirum  Cublaj^  hic  Imperium  fini- 
cum  occuparat,  famis  tempore  horrea  fua 
aperuerit,  tribueritque  efcam  egentibus; 
tum  cap.  28.  ad  civitatem  Geogui  (6)  ait : 
habet  optimos  agros  :   ad  urbeni  Quenquina^ 

fu  :  cap»    32.  inveniuntur agri  pulcherri'- 

mi  cap,  33v  de  provincia  Cunchu  :  incolce 
Junt — ^ —  terrce  cultores:  denique  cap.  34, 
deprovincia^c/i6?/c;c/zi/;?^z  fubdit:  habet --  — 
cultores  terrcc.  Nihil  pra^terea.  Et  audes 
contendere,  Paulum  Venetum  eundem  cum 
anonj^mo  Veneto,  primumque  fuiffe,  qui  ex 
inftituto  res  finicas  coraplexus  fit  ?  hoc 
eft^ 

'(5)  Cap»  22.  folum  niemorat  duodecim  Praifeaos 
provinciarum  ,  cum  tamen  Sinicum  Impcrium 
quindecim  provincias  numerct.  Ex  quo  facile 
apparet ,  quam  rite ,  &  cx  inftituto  primus  res 
Sinicas  Paulus  Venetus  complexus  fuerit.  (63 
lam  ab  aliis  obfervatum  eft,  Paulum  Venetum 
nomina  civitatum ,  et  provinciarum  Imperii  ^Si- 
nici  foede  depravafse. 


efl,  Ut  ais,  ([7}  de  antiqukate  imperii ,  de 
forma  regiminis ,  Itgibus  ^  qfficiis  ^  de  fcientia^ 
uhertate  foli ,  agricultura ,  £/  indufiria  ,  de 
provinciis  ,  urhibus  ,  ceteris  denique  plerisquc 
omnihus  ad  cognitionem  rerum  Sinenfium  per- 
tinentihus.  Ut  agnofcas ,  quot  impofluras 
vel  uno  hoc  loco  commiferis ,  lege  Pauli 
Veneti  Librum  IL  nam  primus,  &  tertius 
tam  parum  ad  Sinas  ,  quam  Turcas  perti- 
net,  nulloque  negotio  intelliges,  anony- 
mum  Venetum  toto,  ut  ajunt,  coelo  a 
Pauio  Veneto  diverfum  efle. 

§.  II. 

PauloVeneto  fuccenturias  Plancarpinum^ 
&  Ruhruqufium,  qui  re^  finicas,  quamquam 
tenuiter ,  attigerint.  Plancarpinus  h?EC  de 
fe  refert  (8^  deinde  terram  Mungalorum  in- 

travijiius  ,  quos  Tartaros  appellant , 

£5"  in  die  heatce  Marice  Magdalence  ad  Cayuc 
Imperatorem  eleBum  pervenimus,  Chinam, 
feu  Chitaiam  nunquam  attigit,  quin  illius 
ne  mentionem  quidem  facit,  nifi  femel 
tamquam  aliud  agens:  inde^  ait,  recedentes 
venimus  ad  alium  locum  ,  uhi  tentorium  mi- 
rahile ,  totum  de  purpura  rltfa ,  quod  Kitai 
dederant  ,   erat  pofitum.   (g)   Hxc    ille  :  Ri^- 

hruquifius  veroCh^mum  Tartarorum  in  fini- 
bus  Perfic^E  a  parte  orientis,  non  item  in 
China  convenit.  (10)  Vide,  quot  impofl:u- 
ras  in  paucis  lineis  iterum  commiferis. 

*3  §* 

C7)   Pag.   6.   ( g )   Apud    Belovacemfem    cap.  24, 
(9)  Ibidem  cap»  36.  (lo)  Ibidem  cap,  93- 


VI  _ 

§.  III. 

Bedeo  ad  Paulum  Venetum.  Conten- 
dis,  nuspiam  te  Jefuitas  MiHionnrios  intel- 
lexilFe,  qui  primi  res  (inicas  vulgarint,  fed 
Paulum  Venetum,  &  Mandevilieum  An- 
glum.  Ndque  enim  uspiam ,  ais ,  vel  verbo 
a  lae  proditum ,  Miffionarios  primos  fuijfe^ 
qui  hijloriam  Sinicam  in  Europa  vulgarint, 
licet  primi  fuerint ,   qui  fuis   artihus  eruditos 

involverent.  (n)  Sed  nec  prius  vel  verbo 
Paulum  Venetum ,  vel  Mandevilleum ,  aut 
Piancarpinum  ,  &  Rubruqaifium  uspiam 
prodidifti :  itaque,  fi  tua  argutandi  ratio 
valet  5  nec  hos  intelligere  poteras  ex  eoruin 
numero  fuifle,  qui  primi  res  finicas,  & 
quidem  ex  inftituto  vulgarint-  Tuum  efl:, 
decernere,  an  hoc  inter  impoftaras,  an  ad 
illud  genus,  quod  non  longe  a  mendacio 
diliidet,  cullocare  velis. 
§.,iV. 
At  at,  non  tam  facile,  quamquam  Pro- 
theum  agas,  mihi  elaberis.  Velim,  memi- 
neris  eorum ,  quas  Dilfertatione  tua  V.  ex 
qua  tibi  CC,  Xl^ilL  impojluras  tuas  in  mo- 
rem  fafciculi  florum  obtuli,olim  fcripferis, 
Revocabo  te ;  aufculta.  IUud ,  ais  pag.  4, 
mirum  ejl ,  quod  illi ,  qui  primi  omnium  dc 
Smis  feferehant ,  fahulas  narrarc  viderentur, 
£^  vix  quorundam  fidem  ohtinerent :  poflea 
fummafere  omnia  ^  if  plane  Jlupenda  ducehan" 

tur deinde ,  uhi  matura  deliheratio'* 

nc 

Oi)  Pag.  14. 


VII 


ne  judicii  dolits  patult ,  errorem  ahjicimus, 
fdd  quia  in  rem  ipfam  pauci  inquirebctnt ,  nec 
ob  Scriptorum  copiam ,  £r\  quam  tum  ob- 
tinebant  autoritatem  ,  ea  quct  fenfiffent y  libe- 
re  dicere ,  minus  in  publicum  proferre  aude- 
rent ,  hinc  femper  crefcere  in  majus  de  Sini^ 
opinio  ,  tantoque  magis  probare  fe  y  atque  dif- 
fundere ,  quanto  majc^re  clarifjfimorum  virorum 
patrocinio  ,  quos  in  caufcefuce:  pr^fidiiim  di- 
verfis  y  fed  non  bonis  artibus  inducebant, 
fe  tuerentur ,  atque  defenderent,  His  pag- 
5.   fubdis.  ea    de    caufa  mag?io  Jludio   quoefito^ 

Gallorum,  Anglorum,  Genmui^d  proefertim 

eruditorum  amicitiae  ,  fufcepta  horum  caufa. 
longinqua  itinera  ,  oblata  illius  orbis  diverfa 
niunera,  Utterarum  commercium  non  planc 
infrequens  —  —  non  opus  eft  de  his  plura 
dicere  y  fatis  de  Leibnitio  fcripfit  Kortholtus^ 
&  ipfe  Muratorius  ,  vir  ceterafummus  ,  in  alio 
quidem  argumento^  iisdem  tamen  artibus  egre^ 
gie  fibi  illufum ,  quamvis  tarde  animadvcrtit, 
Pr^mittis  autem  pag.  I.  contraSinenfiumanti- 
quitas  ,  leges ,  eruditio  ,  cetera  iftiusmodi  ad 
culturam ,  ^  decus  gentis  pertinentia  tan^ 
topere  impofuere  ,  ut  viri  celeberrimi  avidc 
prorfus  ijla  arriperent  ,  idque  primce  laudi 
ducercfit ,  fi  res  illorum  fcriberent ,   vel  inter^ 

pretarentur  :  MiiUerus  ,  Leibnitius ,  Vignio- 
lius ,  Furmontus ,   Bayerus ,  '^^  Deguine- 

fius  magna  nomina^     Hjec  tua  effe,  fi   mo-^ 

do  frontem  habes  ,  negare  non  potes^ 

*  4  §^ 


Vin  tjrcaggvmgi; 


§.  V. 

Nunc  Paulum  Venetum  ,  &  Mandevilleum 
tibi  in  memoriam  revoca,  dequibus  nuper 
fcrib  bas  :  C^^^  primi  onniium^  qid  de  Si- 
fienjibu^  referebant ,  fabulas  narrare  videban- 
tur ,  ^  vix  quorumdam  fidem  obtinebant  l 
erant  hi  ex  Europceis  M.  Paulus  Venetus  , 
^ Mmdevilleus Anglus.  Atque hos DiflTerta- 
tionetua  V.ciijus  verba  paulo  anteexicripfi, 
abs  te,  non  item  Jeiuitas ,  intelleCtos  fuiile , 
affirmas.  Si  fic,  ut  affirmas,  re  ipfafentis, 
dic  nobis  ,  amabo ,  quifieri  potuerit,  ut  Pau- 
lus  Venetus  ,  &  MandeyiUeus  qucefiirint 
amicitias  eruditorum  Galli^ ,  Angli^,  & 
Germani^  ?  foverint  cum  his  litterarum 
non  plane  infrequens  commercium  ?  aut  quod 

tandem  ab  his  proefidium  &  patrocinium  di- 
verfis  ,    fed  non    bonis    artibus    obtinuerint  ^ 

quje  item  his  Galli^,  Angli^  ,  &  Germa- 
ni?e  eruditis  munera  ex  eo  orbe  raiierintr^ 
quando  &  Paulus  Venetus,  &  MandeviU 
leus  ,  tum,  fi  lubet  addere  ,  Plancarpinus, 
&  Rubruquifius  aliquot  feculis  his,  quos 
ifl:hic  nominas,  eruditis  priores  fuere  r^  te 
enimipfotefl:e  Paulus  Venetus(i33in^exitu 
Seculi  XIIL  &  Mandevilleus,  te  rurfiim  te- 
fte,  (14)  anno  1332.  vixere.  Dicnobisrur- 
fum,  ubi  leculo  XMl.  &  X{\r.  Muratorius, 

Milllerus  ,  Leibnitius  ,  Vigniolius,  Furmontus^ 
Bajeru?  ^  &  Degninefius  ^   magna    illa    nomi- 

na,  foerei*  Haeres'*  —  neceffe  efl:  igitur, 

ut 

(12.^  Pag.  14.  (13)  Pag.  4.   C14)  Pag*  i* 


ut  Diirertatione  tm  V.  nec  Paulutn  Ve- 
netum  ,  nec  Mandevilleum  Angluiu,  nec 
Plancarrinum  ,  nec  denique  Rnbruquifi-- 
um  ,  ut  nunc  pnride  contendis,  fed  Jeiui- 
tas  Millionarios  finenfes  intellexeris ,  quos 
certum  efl:,  cum  his  eruditis  litterarum 
fovilTe  commercium ,  niirifTe  iisdem  ex  il- 
lo  orbe  munera,  &  viciiiim  ab  eis  acce- 
pilTe,  quJB  mutus  urbanitatis  oiFicia  ,  & 
grati  animi  teftificationem,  non  item  ma- 
las  artes  ,  ut  vigilans  fomnias  indicant. 
Vide  rurfum,  quot  plauflra  impofturarum 
accumuiaveris ,  dum  bilem  tuam  ^  in  Mif- 
fionarios  Jefuitas  evomis. 
§.  VI. 
Non  celTas  eos  vellicare,  &novambi- 
lis  mareriem  ex  Trigautio  fugis ,  qui ,  cum 
duo  genera  eorum  ,  qui  de  rebus  linicis 
fcripferant,  conftitueret,  quorum  alteruni 
fit  eorum,  qui  pleraque  vei  ipfi  commen- 
ti  funt,  vel  audita  nullo  deleclu  pro  ve- 
ris  evulgarunt,  ilicet  fubjungit:  ab  hoc 
(pofteriore^  numero  ^  ne  nojlros  qiiidem  e 
Sccietate  excipio  ,  qui  negotiatorum  Jidejuh' 
nixi  non  advertehant  ,  eos  vel  res  fuas  ut 
fit ,  augere  ^  vel ,  quce  non  fatis  hah^hant  ex- 
plorata^  pro  exploratis  adferre ,  unde  cuni 
tandem  aliquando  nojlris  in  regni  interiora 
aditus  patuijfet ,  animadverjum  eft ,  multarum 
^erumfidem    intercidere    (l^)  Hoc  eft,  Ut 

5  res 


(15)  De  Chriftiana  expeditione  apud  Sinas    &c.  in 
prajfationis  fine. 


res  ab  fe  loquitiir ,  dum  Jefuitas  MilTio- 
narii  in  Chinam  interiorem  penetrarunr , 
inrellexere,  multa  aliter  habere,  quimalii 
Jefuit^  negotiatorum  fide  nixi,  lcripferint* 
Sed  ignorare  non  debebas ,  poftremos  ho6 
nunquam  fuilTe  Miilionarios  linenfes,  ve- 
rum  in  Japonia,  vel  in  Philippinis,  aut 
Goa?,  quorum  iitteris  exftant  prius  edita?, 
Ci6)  qaam  Rogerius  cam  Riccio  in  Chi- 
nam  penetralTet.  Scripfere  igitur  hi  alio- 
rum ,  non  fua ,  fide  nixi ,  quod  cum  t\x 
inter  impofturas  cenfeas,  hoc  info  impo- 
fturam  committis ,  qui  illoram  ingratiis 
nialam  eis  fidem  appingis. 
§.  VII. 
Verum  urges  ejusdem  Trigautii  tefti- 
monio  egregie  abufus.  lUe  locum  fuperio- 
rera  ita  continuat :  quin  etiam  ex  eo  ipfo 
tempore ,  quo  nojlris  ingrejfus  patuit ,  primis 
potijjimum  annis ,  non  nulla  fortajji^  non  ex- 
plorata    cum    litteris    nojlris  navigajfe,      Hic 

tu  more  tripudiantis  de  tuo  addis  :  (17) 
Si  enim  nuUo  deleBu  audita  pro  veris  evul- 
garunt ,  Ji  negotiatorum  fide  nitehantur  ,  Ji 
non  explorata  pro  exploratis  cum  eorum  lit- 
teris  navigahant  ,  quid  de  rehus  ipjis ,  quid 
de  ipjis     rerum    fcriptorihus  erit  fentiendum  ? 

nil  aliud  profe6to  ,  quam  te  magnopere 
hallucinari ,  qui  putes  ,  res  non  ut  in  le 

funt, 

^     I  ■■      1 1 II  —         ■■III  I  ■  I  .  1 1  ■  I        I    ■     « 

C16)  Prodlere  Venetiis  apud  Tramezzinum  anno 
1559.  italice;  Rogerius  autem  cuui  Riccio  pri- 
muin  in  Chinam  pcnetrarunt  1581.  Ci/)  P^S*  J^» 


fiint,  fed  ut  alii  narrant ,  re  ipfa  efTe ,  qui- 
ve  fic  omnia  confundas ,  ut  qus  diverfis 
tribuenda  erant,  in  unum  perperam  veiis 
cogere.  Priora  enim  ad  eos  ,  ut  dixi , 
Jeiuitas  pertinent^  qui  nunquam  in  China 
fuere,  &  qu«  a  negotiatoribus  audi^/ere,  ad 
Europaeos  perfcnbebant  ,  in  quibus  for- 
talTe  judicium  poiiis  requirere,  fidem  non 
polfis.  Poftrema  vero  ad  eos  Jefuitaslpe- 
ftant,  quiinChinam  penetrarunt.  Verum 
non   ita ,  ut  facis  ,  juveniliter  exulcares , 

fl  illa  primis    yotijfimum    annis  rite  perpen- 

dilTes,  &  pr^terea  Trigautii  locum,  ut 
tuus  effc  mos ,  iion  truncaffes.  Neque  enimy 
fic  ille  profequitur,  fimul  atque  Europam 
attigijli ,  Europaa  omnia  pernojcis ,  fed  opor- 
tet ,  ut  annorum  diuturnitas ,  provinciarum 
luftratio  ^  fermonis  patrii  peritia^  librorum  Ze*> 
ffio  ad  Jidem  Jaciendam  accedat ,  quix  cum 
omnia  hacfenus  jimus  ajjequuti^  id  Jane  con- 
Jicitur  ,  pojlremam  hanc  Jcriptionem ,  ceteras 
omnes  Juperiores  ailtoritate  Juperare^  Vides 
eorum  Jefuitarum ,  qui  primis  potifimum 
annis  pofl:  fuum  in  Chinam  ingreffum  ad 
Europ^os  fcripfere,  errores  ab  Jefuitis, 
qui  diu  in  China- erant,  provincias  luftra- 
runt ,  linguam  didicerant,  &  libros  lege- 
re,  correctos  fuiffe.  Id  fi  tu  impofturani 
voces,  omnes,  qui  a  fuo  in  Americam 
ingreffu ,  linguae  ignari ,  primis  potiffimum 
annis  de  rebus  gentis  illius  erronee  fcripfe- 
runt ,  impoftores  fuilfe  oportuit.    Quod  fi 

ita 


5CII  . 

ita  eftj  n^'  tu  in  hoc  genere  antefignaniis 
merito  dici  potes  ,  qui  de  rebus  tibi  non 
cognitis  fcribillas ,  aatorum  loca  piHim 
truncas  ,  fenlumque  de  induflria  pervertis, 
quemadmoduni  hoc  loco  abs  te  faclum , 
dum  TYigvdtii  fonajfe  depravando  ,  in  ceni- 
tudinem  converteris. 

§.  VIIL 
Jam  putabam  bilem  tuam  in  Jefuitas 
defervuifie,  cum  ex  improvifo  in  Leibni' 
mwincidi,  quem  verbis  D.  de  la  Croie^ 
blanditiis  ,  &  adultationibus  Jeiuitarum 
facile  capi  folitum  fuilTe  fcribis,  &  alibi 
tamen  ab  iis  vituperatum  Bruckeri  teftimo- 
nio  quereris.  (i8)  Trivultinos  nempe  Je- 
fuitas  intelligis,  qui  Leibnitii  theodiceam, 
larvatum  niaterialifmum  ,  &  fpiritualem 
fpinozifmum  involvere,  in  fuis  recenfioni- 
bus  oftenderunt.  Id  refte  quidem  ,  fed 
nefcio,  qui  fiat ,  ut  nihil  facile  a  te  fince- 
rum  dici  polfit.  Bruckeri  Tomum  IV.  & 
P3g.  385-  memoras,  addere  tamen  debe- 
bas,  h^c  parte  II.  Tomi  illius  contineri. 
Cur  deinde  reticuifti  Joan.  Georgium  Wach- 
terum  ,  J*  Godofredum  Waltherum ,  Ruar- 
dum  Andalam,  aliosqiie  complures,  omnes 
acatholicos,  quosBruckerus  ililiic  recenfet, 
&  qui  ejusdem  cum  Trivultinis  Jefuitis 
fententias  de  Leibnitii  theodicea  erant? 
rempe  ut  in  folos  Jefuitas  invidiam  de- 
torqueres.     Non   te    pudet  in  tam  mani- 

fefto 

CigJ  Pag.  41, 


XIII 


fefto  falfi  crimine  deprehendi  ?  ciir  item 
fupprefiifti  ea,  qu^  Bruckerus  ad  excufan- 
dos  Jefuitas  in  hanc  fere  fententiam  ad- 
dit :  „  ?equiores  tamen  fe  in  eo  praeftant 
5,  Leibnitio ,  fafli,  non  data  opera  ,  &ma- 
3,  litiofo  confiiio  talia  effmxiiTe ,  fed  ra-- 
5,  tionis  abufu  ,  cuni  vim  ejus  maximam 
„  animo  pofiideret ,  ideoque  argumenta- 
^,  tionibus  metaphyficis  cunfta  complecli 
,,  vellet ,  qui  virum  cetera  bpr.um  fefem- 
,,  per  pr^fiiterit.  „  Cum  tibimajus>  quam 
inihi ,  ocium  fit,  facile  rationem  inibis, 
quot  hic  rurfum  impofl:uras  commiferis^ 
§.  IX. 
Sed  impudentillnna  omnium  ,  quas  ha- 
61enus  de  Jefuitis  commentus  es ,  impo- 
ftura  ea  efl:,  quam  cum  infamia  religionis 
Chriftian^  ex  Trigautio  per  te  depravato, 
Le6lori  exhibes.  Exfcribam  prius  locuni 
ut  illum  refers,  fubjungam  deinde^  ut  apud 
Trigautiura  eft  ,  quo  omnibus  conftet, 
quam  nulli  religioni  tibi  ducas,  fcriptores 
caftrare ,  diftrahere,  qus;dam  reticere,  alia 
pervertere ,  rurfus  qu^dam  affuere  ,  diffu- 
ere  iterum  alia  ,  farcire  ex  tuis  multa, 
non  nuUa  etiam  nngere,  hoc  eft?  futoris , 
fartoris,  &  figuli  perfonas  fumere,  modo 
infamise  notam  Jefuitis  appingere  pofiis , 
cum  tamen  hac  ratione  omnis  infamia  in  te 
redundet»  Tuus  ex  Trigautio  locus  ita 
habet:    (19)    <^d   Proregem    conciUandum  ^ 


ne 


C19)  Pas»  xu.  iQ  nota  d. 


ne  forte  inclioatum  cornmerciwn  interturba^ 
ret  ,  fumptu  ■puhlico  non  exiguum  munus  ea- 
rum  rerum  ,  quihus  Sinas  deleBari  conjlahat 
rnittehatur  —  —  quce  millc  aureorum  fum- 
viam  excedehant*  Fuit  vero  primus  Lcga^ 
tus  Ruggerius ,  quem  P.  Valignanus  vifita- 
tor  ,  epifcopi  vicem  fupplere  jujfit ,  eo  confi- 
lio  ,  uti  tentaret ,  an  perpetuam  in  eo  regno 
pojfet  flationem  impetrare  :  ita ,  inquam  ,  a 
te  exfcriptus  locus  habet;  Trigautii  con- 
tra  in  h^C  verba.  C20)  Hoc  igitur  tempore 
fupremum  hunc  magijlratum  gerehat  e  pro- 
vincia  Fukiana.  (Fokiana)  oriundus ,  nomi- 
ne  Cinfui,  virfagax  ,  idemque  numorum  cu- 
pidus.  Cum  itaque  cuperet  aliquid  a  Ma- 
caenfihus  emungere  ,  hoc  ufus  ejl  artificio  : 
diploma  ad  eos  mifit ,  quo  diploma-te  juhe 
hantur  epifcopus  ,  civitatisque  PrcefeBus ,  ej^fs 
fe  quam  primum  fifiere  trihunali ,  quod  inteU 
lexijfet  ah  his  advenas  illos  negotiatores  gu- 
bernari.  Re  in  deliherationem  vocata  ,  pa- 
rum  tutum  ,  ^  e  dignitate  Lufitana  vifum^ 
quod  juhehatur  ,  ne  tamen  ediBum  fpreviffe  , 
^  Proregis  auSioritatem  neglexijfe  videren- 
tur  ,  ftatutum  efi ,  ut  nominatorum  vicem  alii 
duo  fupplerent.  Epifcopi  vicem^  auSlore  P. 
Valignano  Vifitatore  ,  fupplere  juffus  efi ,  P. 
Michael  Ruggerius  ,  eo  coifiUo  ,  uti  tentaret, 
an  perpetuam  in  eo  regno  pojfet  flationem  im- 
vetrare  :  in  PrcefeBi  locum  Vrhanus  Auditor 
nominatus  Mathias   Penella    dicehatur.     Ad 

Pro 

*    Cao)  Opere  cit.  pag.  149. 


Proregem  porro  conciliandum  ^  ne  forte  in* 
cliotum  commercium  interturharet ,  fumtu 
yuhlico  non  exiguum  munus  earum  rerum , 
quihus  Sinas  dele&ari  conjlahat  ,  mittehatur^ 
Panni  holoferici  ^  quos  adhuc  eo  tempore  Si- 
nct  conjicere  nefciehant ,  undulatct  vejles ,  cry- 
jtallina  fpecula,  ^f  id  genus  alia  non  pauca^ 
qiice  mille  aureorum  Jummam  excedehant, 
H^c  Trigautius.  Si,  quocunque  judice, 
publicam  niecum  fponfionem  inires  decau- 
terio  alterutrum  nobis,  qui  locum  hunc 
corrupit  ,  inurendo  ,  certe  illo  notatus 
non  modo  lucem  ,  &  confortia  hominum 
vitares ,  fed  fcribillandi  etiam  pruritum 
execrareris.  Nec  enim  bona  fide  verba 
Trigautii  reddis,  &  pr^poftero  ordine,quae 
poftrema  erant ,  primisanteponis.  Trigiu- 
tius  Rogerium  epifcopi    vicem    fupplere 

juffum  refert  ,  eo  confdio  ,  uti  tentarct ,  an 
perpetuam  in  eo  regno  poffet  ftationem   impe- 

trare  :  tu  contra  qu^e  Trigautius.  de  com- 
nierciis  Lufitanorum  adfinem  rejecit,  con- 
feftim  in  principio  locus :  ais  enim :  ad 
proregem  conciliandum  ne  forte  inchoatum 
commercium     int-^rturharet   &>C.     atque    his  ^ 

qu^  Trigautius   multo    ante    pr^miferat. 

fubjungis: /"^V   vero   primus    Legatus    Rug- 

gerius   &c.  ut  ignaris  perfvaderes,  Roge- 

rium  non  ^o  corfdio  ,  uti  tentaret  ,  an  per^ 
petudm  in  eo  regno  pojfet  flationern  impetra- 
re  ad  propagandam  religionera,  fed  prie- 
textu  religionis  ad  mercimonia  exercenda, 

vi- 


v'*cem  epifcopi  fapplere  jaffam  faiffe. 
Addis  enim  iilhic  feqaentia:  conjlat  enim 
non  yarum  frequenter  ,  mercatori^  liahitu , 
quin  o*  mercimonii^f  injlruclos  Mijjionarios 
iter  fihi  y  alias  impervium^  facere.  Conftat  , 
inquis,  idque  ita  fidenter ,  ut  ne  locuni 
quidem  dabitationi  effe  putes*  Sed  unde 
boc  tibi  conftat  ?  an  quia  id  Mosheimius  , 
ad  quem  te  revocas,  olim  fcribebatP  a:- 
diamus  illum.  (21)  S)er  |)Ci)beiilr[)rer 
brauc^t®elb,  unb  ber  |)anbet  trtngt  ®rlb^ 
fann  alfo  ber  9ipojtet  in  ber  ettHe  ctnen 
^aufmann  abgeben,  fo  t^ut  er  m^  ,  fetn 
2tmt  mrb  baburc^  ntd)t  cntunc&ret ,  n^enn 
cr  fetnen  ®ett5tnn  nur  ju  &)Xt  ©otte^  nJtb- 
inct.  Et  ex  hac ,  fi  fuperis  placet  demon- 
ftratione  tu  conftare  tibi  ais  ,  Miifionarios 
mercimojiiis  injlructos  iter  fihi  ^  alias  imper- 
viumfacere?  miferet  me  tui  bone  Cetto, 
qui  ipfas  anus  credulitate  fuperes.  Fa- 
cla,  qu^  id  doceant ,  non  item  nuda  ver- 
ba,  a  Mosheimio,  &  a  te  pofco^  &  eo- 
ufque ,  donec  ha^c  produxeris  ,  fiigma 
cauterii,  fi  modo  fponfioni  a-^des  ftare, 
circumfereso  Longe  alia  difcere  poteras  ex 

Montesquio  ,  Bujjono ,  Hallero  ,  Tavernie- 
ro ,    Puffendorfio    ^   Kaempfero ,    nofti   Uti- 

que 


(21)  Tom.  11.  Du  Haldt  pag:.  9.  regula  7.  quas 
omnes  c  cerebro  fuo  comiTientus  ell.  Longe 
alias  regulas  Mif(ionariis  Jefuitis  eorum  Inftitutum 
prafcripfit  ,  quas  fi  Mojfmmius  Iqgiliet,  ne  is 
ie  iatra  fipariura  condiaillet» 


KgoaatCTorog  XVII 

que  ,  cujus  religionis  plerique  faerint? 
quoriim  verba,  cum  tuas  imfX)fl:uras  de- 
riudaveram  ,  fatis  prulixe  depromi.  (22) 
Sed  tu,  ut  video ,  mavis  fucorum,  quaai 
apum,  naturam  imitari. 
§.  X. 
Ceterum,  fi  vel  tantillum  judicio  va- 
leres  ,  illud  tihi  ante  omnia  cogitanduni 
erat  ,  verine  fimile  poflk  eiTe  ,  iMiiliona- 
rios  Jefuitas  ,  pr^fertim  Sinenfes ,  quo- 
rum  plerique  nobili ,  &  pr^divite  loco 
nati  erant  ,  tot  pericula  mari,  terraq  le 
exantlare  voluiire  ,  ut  mercimonia  apud 
Sinas  exercerent,  quod  ne  domi  quideni 
facluri  erant;  infraque  fuam  conditionem 
eife  putailentp  deinde  id  quoque  ribi  de- 
bebat  occiirrere  ,  fi  unquani  Miflionarii 
in  China  fe  mercimonio  dediflent  ,  non 
id  illis  apud  gentem  pecuni^  avidiiiimam, 
&  mercimoniorum  peritiflimam  impune 
abiturum  ,  quin  futurum  etiam  fuiife, 
ut  eos  pro[>terea  apud  tribunalia  cri- 
minarentur  ,  quod  tamen  nunquam  ab 
anno  I58t*  quo  Chinam  ingrefli  iunt,  ad 
hanc  ufqne  aetatem  contigifie  ,  uUus,  qui 
alicujus  ndei  fit ,  fcriptorum  prod'dit. 
Prima    enim     omnium  ,     quam   fuilinere 

de- 


(22)  In  iinpofluris  Cettoianis  pag,  g<5.  &  40  item 
55.  &  56.  ubi  heterodoxorum  honoriticentiili- 
ma  de  AfiiTionariis  Jeluitis  teftimonia  reperias, 
ad  quae  Cctto ,  velut  ad  Medufse  caput  obri- 
guit« 

n 


XVIII  MnGTicicaEagatgn 

debebant ,  criminatio  ea  fuit ,  quiim  lub 
pupillo  Cham-hy  y  religionis  infeliiHimus 
hoftis  Jangquangfien  commovit.  PrcTcipua 
criminationis  capita  a  religione  Chriftiana, 
&  Europaea  aftronomia  petebantur,  En  ti- 
bi  verba  :  Joannes  Schall  —  --  in  impfrium 
^  credulum  vulgus  dKfeminavit  ^  Jefum  ho^ 
minem  nequam,  in  Judcece-  regno  crucijlxum^ 
verum  ,  ac  legitimum  elJe  cceli  ,  rerumque 
omnium  dominum  ^  ac  fuj?remum  illud  Nu- 
men ,  quod  nos  jinico  vocahulo  Xam-ti  ap- 
pellamus.  De  afironomia  vero  .*  in  prima 
fronte  afironomici  diarii  per  fingulos  annos 
edi  foliti  ,  Joannes  Adamus  femper  ufus  ejl 
ea  infcriptione  nimium  ah  Imperii  nofiri  di- 
gnitate  diffonante :  juxta  novam  Evropctam 
regulam.  (23)  Nihil  ufpiam  de  mercatuMif- 
fionariorum  in  tota  accufatione  reperias^ 
quod  adverfarius  velut  fomitem,  qui  gen- 
tis  querelas  fuftlamminafret,  profe6to  non 
omiffurus  erat  Nec  reliquae  deinceps  cri- 
minationes  feu  fub  Chu?i-hy  rerum  jam  po- 
tito ,  feu  ejus  fucceffore  Yong-chingo ,  & , 
qui  hunc  in  regimine  fequebatur  ,  Kien* 
longo  in  Miflionarios  concitat^  ,  aliud  , 
quam  religionem  Chriftianam,  pr^texe- 
bant,  ne  verbo  quidem  de  mercimoniis 
addito,  &  tu  Mosheimio  rem  ,  quam  to- 
ta  China  ignorat,  nude  afferenti  tam  facile 

cre- 

(23^  Hsec  P.  Gabiam  ex  autographo  finico  vertit , 
ut  cfl  Hift.  ab  eo  editse  parte  II.  c.  XI.  pag, 
aog.  eadem  accufationis  capita  exiiant,  Hilloi- 
re  gcnerale  de  Ja  Chine  Tom.  XI.  pag.  57. 


credis ,  qiiod  nec  adolelcens ,  qui  Logw 
cani  a  limine  lalutarit^  faceret,  &  credis 
tam  cOEce,  ut  non  verearis  illi  caiculuin 
ifthic  addere  ,  ubi  Fahrum  ^  &  DanieUm^ 
utrumque  Jefuitam  ,  in  afferti  fui  teftes 
ajBert ,  apud  quos  eorum  ,  quae  Moshei- 
mus  memorat,  nec  vola ,  nec  veftigium 
eft.  Fuhro ,  &  Danieli  eadem  credulita^e 
fubdis  P.  Florianum  Bahr  ,  qui  adverfus 
Mosheimium  fcripierit,  quem  fi  legiffes  , 
non  tam  fervitricius  Miilltrim  fuifiVs  con- 
feflatus.  Tam  lolide  enim  Mosheimium 
tuum  refutat,  (24)  ut  nec  is ,  nec  a-ter 
quidquam  contra  autus  fit.  Quidquidagas, 
aut  valde  peregrinum  te  in  hoc  argumerto 
fateri  debes ,  aut  te  voluifle  de  irduflria 
tot  impofturas  committere  ,  ut  Lecloris 
candore  prudens  volensqae  abutereris. 
§.  XI. 
Sed  ne  tempus  inaniter  teram  ,  ron 
attingo,  quas  mihi  immerito  arpingis,  ca- 
lumnias,  quibus  viros  eruditos  Galli^, 
Angli^,  &  Germaniae  a  me  petitos  fuiffe 
criminaris  ,  qu^  tara  diu  calumni^  non 
funt ,  quamdiu  eorum  ,  quibus  nitor ,  au- 
toritatem  fidemque  non  enervaveris.  De 
D.  de  Paw ,  (253 &  famigerato  Norherto (26) 

**  2  D. 


(24)  Prodiit  ejus  opufculum  Aiigiifia;  j -•>{?.  fcri- 
pfit  autem  cum  jam  XIX,  annis  Miffionarius 
in  China  ,  &  Reijlor  colle^ii  Pekinenfis  cfiet. 
C25)  Edidlt  is  l^ecfierchts  philojophiqves  Jvr  ks 
Egyptims  ^  ki  Qnnois,     (^uee    eruditorum  ju- 

di- 


tum  de  fuppolito  Minorello  ,  perfto  in 
fententia.  Et  quia  Fiova  le  rerura  feges , 
in  quibus  mihi  inflituendus  eris,  oilert , 
ceffo  etiam  reliquas ,  quibus  omnis  fere 
pagina  fcatet  ,  inipolluras  tuas  recerfei^* 
Venio  ad  id,  quod  tertio  loco  propofui , 
caput ,  nimirum  te,  dum  omria  ad  elevim 
dam  Jefuitarum  famam  congeris  ,  multa 
grammatico  ,  non  item  critico  oculo  ,  te- 
niere    compilafle ,   ex  quibus   aut  infcitia 

tua 


dicia  de  hoc  autore  fuerint ,  retuli  in  iivpofiu* 
ris  Cettoianis  pag.  17.  &  feqq.  folidiflimis  au- 
tem  rationibus  refutatus  eft  in  meraoriis  finicis 
Tom.  II.  pap.  365  —  574.  &  Tom.  VI.  pag, 
245.  ad  pag.  373,  quse  tamen  boniis  Cetto 
pag.  24»  ita  kvii^t ,  ita  proktaria  elTe  ait ,  ut. 
rijinn  b'  contemtum  meYeantur.  Egregia ,  her- 
de  !  demonftratio  !  His  mox  fubdit,  diios  jii- 
venes  finenfes  Jefuitas ,  qui  Parifios  ad  con- 
difcendas  fcientias  ,  &  artes  Europasas  milKI 
erant,  dum  controvcrfia"  inter  Dcguinffium  & 
Deshautesrayimi  de  Sinis  ,  vclut  colonia  ^-Egy- 
ptiorum ,  orta  elfct.^  eosque  de  chararteribus 
Ifidis  Taurinse  confiikos ,  an  cum  finicis  con- 
gruerent ,  refpondiffe  ,  fe  novem  annorum  fpa- 
cio ,  quibus  a  patria  abeffent ,  exaftam  vete» 
rura  charafterum  notitiam  non  habere.  Haec 
propterea  Cetto ,  ut  fucum  faceret,  duos  hos 
juvenes  non  fuiffe  idoneos,  qui  D.  de  Fau' , 
refutarent.  Sed  hac  ratione  impudenter  Lefto- 
ri  imponit.  Nec  enim  ifti ,  fed  P.  Amiot  ^ 
in  finica  litteratura  vcrfatiff.mus ,  D.  de  ¥aiu 
confutavit,  ut  preefixa^  fronti  majufcula  littera 
A.  aperte  indicat.  Nec  D.  de  Paxv  ad  hcec , 
qnod  quidem  fciara  ,  ha^tenus  quidquam  refpon- 
dit,  &  nunc  audet  Cetto]  quantum  diftant  cera 
lupatis !  C  26  )  Quid  de  ]\crbcrto  Capucino, 
qui   Chinam    nunquara    vidit,    alii ,- etiam    fui  * 

ordi- 


XXI 


tua  3   aut    impoftura    tainquaTn   per  rimas 

traiucent.      Specimen    efto    in   Aymonio  ^ 

cujus   locum  tuis,    non  item  Eruditorum 

Lipiienfium   rerbis  refers,  eo  confilio,  ut 

oftendas ,  Miilionarios  finenfes,  dum   Con.- 

Jucii   opera  ediderunt ,   regi  Galliae,  Pon- 

tificibus  ,  &  Cardinalibus  impofuilTe.     Ex-' 

lcribo  locum  5  ut  illum  nobis  exhibes  (27) 

Exjlat ,  ne  de  aliis  dicam  ,   in   Aciis  eruditO'-* 

riim  Lipfienfium    anni   1713,   ohfervatio  circa 

Jcientiam  univerfalem  in  libro  ConfuQii  in   cJiar^ 

ta  finerfi  ^    duobus   voluminihus  fpiffis  majoris 

formcc    fcripto  ,   exhihitam ,   quod    Ms.    penes 

ipfos     Jefuitas    Parifienfes ,     c/    Antverpienfes 

fuit ,   quo  tempore  partem    ejus    mutilam    edi-^ 

dere,     Jam    vero    a  viro  C,  Aymonio ,  verbi 

**  3  A- 


ordinis  viri ,  fenferint,  in  impofiuris  Cettoiams 
pag.  63.  &  feqq.  memoravi ,  addidique  ,  qiia 
ratiowe  is  manum  D.  Lollierii ,  epifcbpi  Jiifbi^ 
nopolitani  imitatus ,  &  in  manifefto  facinore 
deprehenfus ,  crimen  falfi  puhlice  cum  infigni 
nominis  fui  infamia  retraflare  coaftus  fucrit, 
quod  ego  teftimoniis  irrefragabilibus  oftendi. 
Et  Cetto  pas;.  1^2.  de  hoc  falfario  ita  :  NorbeV" 
tus  vtr  religiofi[Ji?nus ,  ^  cujus  nonun  ctureis 
litteris  fcribendum  prijni  dignitatis  viri  cenfent, 
Qiiinam  viri  hi  primae  dignitatis  ?  refpondet 
Cctto  ^  quis  alter  quam  Eortaziu^  ejusque  epi- 
ftola  ad  P,  Cercagvai  ^  ut  exftat  apud  Haren- 
berg  Tom.  I.  pag.  839.  qiu  heec  ex  perfonato 
Poytugcillo ,  hic  ex  theatro  Jtjuitico  ,  &  tubci, 
magna ,  libris  autoritate  facra ,  &  civili  du- 
dum  condemnatis  fumfit.  Euge !  religiofiffime 
Cetto  appara  Norberto  apotheofin  ,  &  nomen 
religiofiffimi  viri  aureis  litteris  ad  pollerorura 
memoriam  commenda.    (27)  Pag.  38. 


XXII 


divini  apud  Hagicnfes  mlwfxro  ajfervatur  ^ 
qui  editionem  integram  meditatur,  Difcimus 
ex  his  memoriis  Aymonianis ,  editionem  Con- 
fucianorum  fcriptorum  anno  l684-  puhlicatam^ 
vix  terdam  partem  Ms,  compLcSii,  deceptos 
ejfe  a  Jefuitis  ,  Gallice  regem  ,  variosque  Pon- 
ti/ices ,  qui  de  gravi  procejfu  ex  his  mate* 
riis  theologicis  y  ^  philofophicis  ^  moralihus  ^ 
ritualihus  ,  if  politicis  ,  inter  hos  ^  ^  reliquo- 
rum  ordinum  MiJJlonarios  Jinenfes  nato  ,  fen- 
tentiam  tulerunt,  —  ^—  Prolixam  prcefatio- 
nem  ,  feu  dijfertationem  proeliminarem ,  evi- 
demer  in  Parte  II.  detegere  ,  necejfarium 
fuiffe  Societati ,  operum  Confucii  depravitio- 
n'im  ,  partim  ut  reliqui  Mijfionarii  Romce 
damnarentur  ,  partim  ut  dc  his  S,  /.  fcripta 
approharentur^  Multa  falia  maximi  momen" 
ti  Gallice  'c^  Italice  S^  J.  omifjfe  ,  imitatos 
fuijfe  Coupletum  ,  ejusque  collegas  ,  edendo 
hoc  opu? ,  non  ni/i  refeBis  ^  Zf  mutatis  o?7ini* 
huf ,  qllce  fuo  fyjlemati  erant  adverfa  :  fup- 
vrejfo  infuper  integro  textu  finenfi ,  ut  glof- 
fas  plane  fenfui  litterali  aphorifmorum  Con-^ 
fucii ,  aliorumque  philofophorum  finenfium  con- 
trarias  confiituerent ,  id  quod  exemplis  fatis 
gravihus  ofienditur.  Haec  qiiidem  oflen- 
dunt,  qiiantum  mnnu  in  exfcribendis ,  non 
item  judicio  in  dircernendis  ,  rebus  valeas. 
Sine,  ut  te  erudiam, 

§    XIT. 
Ante  omnia  ex  te  percontari  debnifle^^ 
qui    Ms.  hoc,  quod  Intorcetta  Rom^  re- 

li- 


XXIII 

liqiiit  cum  tota  paraphrafi  integri  textiis 
Coi"ifucii,  Q28)  a  Jefaitis  Parifienlibus, 
vel  Antverpienfibus  ad  Aymonium  per- 
venerit  r^  pr^^fertim  quod  ipfe  Bayerus 
C29)  dicat  5  incertum  effe ,  qua  id  ille  via 
obtinuerit.  ProfeClo  ut  Jefuit^  id  cum 
eo  communicarint,  fidem  omnem  fuperat, 
Cum  tuo  judicio,  tertia  fui  parte  mutilum 
ediderint,  quis  credat,  eos  tam  ftolidos 
fuifTe  ,  ut  malas  fuas  artes ,  quibus  eos 
i^aluilTe  perpetim  crepas,  homini  hetero- 
doxo  fponte  proderent  ?  deinde,  fi  Ay- 
monius  fe  id  ad  patefaciendas  Jefuitarum 
fraudes  editurum  minatus  eft  ,  cur  non 
ediditP  nam  illa  Bayeri,  editionem  im- 
penfarum  difficultate,  aut  aliqua  alia  re 
interverfam  fuilTe  ,  (30)  admodam  cal- 
va  funt,  praeferrim  fi  cogites,  Belgium 
ea  tempeftate  famoforum  in  Jefuitas  libel- 
lorum  foecundam  officinam  fuilfe.  Rur- 
fus  inquirere  debuiftes  ,  quo  modo  Je- 
fuit^  edendo  Confucium ,  regem  Galliae 
deceperint  ?  quid,  qu^fo  ,  regi  Galliarum 
cura  Confucio'*  Pontifices  vero  &  Cardi- 
nales  itidem  fuifle  deceptos,  qui  de  gra- 
vi  proceffii  in  materiis  theologicis  inter 
Jefuitas,  &  aliorum  ordinum  Miffionarios 
fententiam  tulerunt  ,  tam  eft  ftolidum, 
ut  nemo ,  nifi  controverfi^  de  ritibus  fini- 
cis  rudiflimus  id  potuerit  in  chartam  con- 

**   4  jice- 

(28)  Sotvellus  Biblioth.  Scriptor.  Soc.  Jefu,  artic. 
Intorcetta,  (29^  Mufeum  finicura  Tora,  I.  pag. 
17«  C30)  Ibid. 


jicere.  Controverfia  enim  hasc  qu^anno 
1636  a  Dominicanis  coepta  efl,  anro  1656. 
die  23.  JVlartii  fopita ,  &  lententia  pro 
Jefiiitis  pronunciata  efl:,  in  cujus  poiTellio- 
ne  ufque  ad  annum  1704.  permanfere,  ut 
in  loco  uber^us  declarabo.  Cui  ergo  bo- 
no  Jefuitae  Pontifices ,  &  Cardinales  anno 
1684.  deciperent,  qui  pro  iis  jam  anno 
1656.  pronunciarunc  ?  nec  apparet  uUa 
prudens  rario  ,  Jefuitas  Confucii  fcri- 
pta  eam  ob  caufam  anno  1684.  edidif- 
le  ,  ut  al  orum  ordinum  Miifionarii 
damnarentur  Dominicani  enim  &  Je- 
fuitas,  illi  Innocentii  X.  hi  vero  Alexandri 
Vil.  decretis  nitebantur,  &  de  Maigroti 
lite  anno  1693.  fulcitanda  nec  Dominica- 
ni ,  nec  Jeluitae  anno  1684.  quidquaii 
fcire  poterant;  de  quibus  fingilatim  alias 
diireram.  Jllud  etiam  abfardum ,  quod 
eruditi    Lipfienies  Aymonio  in   h^c  ver- 

h^  tVlhuunt:  (^l)  poterwit  ^rgo  fcntenticz  in 
horum  (  Jefuitarum }  /^vare/7Z  a  Ponti/zci- 
hus  contra  reliquo?  Mifjionarios  ,  prcecipue 
eos ,  qui  unt  e  feminario  mifjiofium  exotica- 
rum  Parijienjium j  latct  in  aula  Romana  re- 
vocari^  cum  contenta  hujus  Ms.  non  depra- 
vata prodibunt.  Somnia  h?ec  funt  Aymonia- 
na.  Nec  enim  unquam  in  caufa  finica  ad- 
verfum  Miiiionarios  feminarii  Parifini,  quin 
potius    pro  iis,  ut  infra  oftendam,  Curia 

Ro- 

(^i)    Acla    erjditori«ii    Lipfienria  ^  anni     1713. 
pag.  48* 


XXV 


Romana  fententiam  tulit*  Permultum 
etiam  intererat,  ut,  quid  hominis  Ay- 
iiionius  fuerit  ,  Lectorem  docuiires,  ne, 
qu^  fides  illi  habenda  fit,  ignoraret.  Sup- 
p  ebo  tuam  negligentiam.  Erat  is  Del- 
phinas  Grariopolitanus ,  presbyter  Cacho- 
licus,  mox  ad  Ketbrmatos  in  Hollandiam 
profugus  detecerat  ,  verum  anno  1706. 
reditum  fimulans  Parifios  venit,  &  in  col- 
leg  um  mifiinnum  ,  quas  vocmt ,  extera- 
rum  ad^iiifus,  annuaque  penfione  luble- 
varus,  in  familiaritarem  D.  CUment  bi- 
blio  hec^  regiae  Pr.Tfecli  fe  infinuaverat, 
ut  aditum  ad  JSibliothecam  obtineret» 
Hoc  impetrato  ,  familiaritate  D.  Clement 
tir  piter  abiifus  non  modo  e  Codd.  Mfs. 
folia  qujtdam  excidit,  puta,  ex  membra- 
naceo  vetufiifiimo  epiftoiarum  S.  Pauli 
%(?u(ror^act)w  folia  35.  &  e  Bibliis  Mfs.  Ca- 
roli  Galvi  Imperaroris  folia  14.  fed  novem 
etiam  integros  C  dices  Mfs.  furto  fub- 
legit,  cumque  iis  in  Hollandiam  reverfus, 
qu^dam  coppit  edere  ad  impugnandam  Ec- 
clefiam  Romanam  ,  quorum  autographa 
SEg^rrime  tandem  ,  agente  apud  ordines 
foederati  Belgii  ,  Legato  aulae  Gallic^, 
refritiita  funt.  Ex  furto  iubhuis  codicibus 
duo  erantSinici^  alter  hoc  titulo:  diabgus 
familiaris    inter  Confucium ,   c/  alium :  alter 

de  arithmetica.  ( 32  )  Inde  veriumiliter  fa« 

*^  5  clum 


(32)  Adehirjg    5pr(fc^un.i     unb    ^rc^dfeungcn  ju  3lv 
ri^cr^  3cicl)rtcu  tifiten  L  ^.  p.  1297*  6c  Cata- 


XXVI  ■gnggpgpnGPPK 

5lum  ,    ut  fidem  apud   aliquos  inveniret, 
Ms.   Confuciani   operis   apud    fe   exftare, 
nam  qui  id  a  Parifienfibus ,    vel  Antuerpi^ 
enfibus  Jefuitis  ad  eum  pervenerit,  nemo 
haftenus  docuit ,    nec  ipfe  Aymonius  pro- 
didit ,    quod    tamen    ad   facienda:n   lidem 
perneceflarium    erat.     Ceterum,   quid  ille 
in   edendo  hoc  opere   faclurus  fuerit,  fa- 
tis  declarant  libri,  quos  ex  alienis  linguis 
verterat  ,   de   quibus    vide   Marchandum^ 
C33)  ^^^  quamquam  Helvetic^  confeffio- 
nis   fuerit,   egregie  tamen    veritati  litat, 
Id  unum  ,  &  rifu  quidemdigniffimum  libet 
addere,   quod  idem   Aymonius ,   tua  opi- 
nione    eruditiffimus  ,    Paulum    Manutium 
inter  Magiftros  facri    Palatii   cooptaverit. 
Cenfesne  hunc  hominem  ,   qui  in    dome- 
fticis  ita  coscutivit ,  in  fmicis  oculatiorem 
fuilTe  ?  Nec  illius   inter  promiiTa  Aymo- 
niana    oblivifci  debebas ,  quod  Lipfienfes 
Num.  VIL  referunt:   nempe  proditurum 
fe  ex  litteris  hieroglyphicis ,   quas  Jefuits 
in    editione   Confucii  omiferant  ,    quibus 
confilium   contineretur ,  quod  ilii  de  ex^ 

ro-, 

logue  de  la  Bibliotheque  de  Roy  Tom,  i,  des 
livres  imprimes ,  Preface  pag.  46.  (.^^?)  Di- 
£lion»  hiftoriqiie  Tom.  I.  a  la  Haye  1758.  pag» 
32.  3:>.  &  15^5.  de  his  ita:  Sdon  VimxaBitu- 
de^  ordinaire  de  ce  tradu^mv.  Et  de  Concilio 
Hicrofolymitano :  il  n'avoit  q\i'un  homim  aujji 
ignorant  qu*  Aymon  ^  qui  put  k  regrader  com- 
nie  un  trefor,  Et  alibi :  il  feroitbieii  dijicik 
de  montrer  une  ignorance  plus  crajje  de  notrt 
hijloire  ^  dt  nos  ufages. 


au^lorando  Imperatore  Tartarico,  &:  iub- 
rogando  q  iodam  ex  ftirpe  vererum  Impe- 
ratorum,  &  in  iuis  icholis  educato,  inie- 
rant*  S  d  bonus  Aymonius  vel  uno  hoc 
fatis  declaravit ,  quam  parum  in  hiftoria 
finica  illius  teaiporis  veriatus  fuerit.  Nec 
eniin  JefuitJE)  ii  liiccium  in  primoadChi- 
nam  aditu  demas,  unquam  fcholas  publi- 
cas  ifthic  habebant,  &  Litchyngus  Imperii 
invaibr  tres  iilios  poftremi  Imperatoris  ex 
£imi  ia  Tai-ming  tx\ic\^'m  ]\i^\t  ^  &  is,  qui 
fe  anno  1645.  h^redem  ferebat,  impoftor 
compertus  eft*  (34^  Denique  coronidis 
loco  addere  poteras,  illa  qus  Aymonius 
apud  Liplienies  ad  calcem  citati  abs  te 
operis  in  h^c  verba  refert :  Multas  quidem 

Jefuitarum  Societas  in  hoc  vafio  Imverio 
jam  poffilet  regiones  in  quibus  rnetalli  fodi- 
nx ,  aquas ,  in  quibus  margaritcz  ,  £^  vortus  , 
in  quibus  urbes  commerciis  aptijjimoc ,  qucs. 
omnia  ^rcctextu  religionis  occuvavit  yer  vri' 
vilegia  a  Mandarinis  hujus  fectce  impetrata 
ob  Imperatoribus  ,  (^ej  quibus  multi  Minifiri 
Status  ,   £/    Mandarini  ex   ordine  Jefuitarum 

funt.  Hac  ratione  Leclori  oftendifTes, 
hominem  hunc  penitus  infanire,  fimulque 
agnoviiies  ,  jam  nulhm  in  his  aclis  Li- 
pfienriam  partem  hzhin^i^^Leibnitium  ^  qui 
tam  fpiiiis  erroribiis  haud  dubie  lituram  in- 
ductuius   erat ,  credoque  ipfos  Lipfienfes 

hujus 


(34)  Du  Halde  verfionis  germ,  Tom,   VL  pag. 
65.  &  t{i« 


■XXVIII  fDrnximmac 

hujus  judicii  pudere.  Habes  fclienia, 
quo  dilcas  critico  prius  oculo  legere , 
quam  mechanice ,  ut  ita  dicam  ,  lcribere 
incipias. 

§.  XIII.' 
Mirmn  fane  efi:,  te,  qui  in  decurfu  opu- 
fculi  tui  quid  quid  Sinicum  eft,  pr^cipue 
ritus  eorum,  paliim  vellices  ,  hasc  turpi- 
ter  ignorafTe,  quo  minus  ferendum  puto, 
te  in  hoc  ipfo  argumento  uti  fontibus  non 
fatis  fmceris,  imo  ab  Ecclefia  folenni  ver- 
borum  forma  partim  damnatis ,  partim  gra- 
viter  vetitis,  cujusmodi  profefto  eft  icon 
de  Sacrificio  Confucii ,  a  Quesnellianis ,  uti 
complures  calumniispleni  ab  iisdem  libelli, 
in  Belgio  procufa  ,  (ss)  quemadmodum 
Clemens  Papa  XI.  in  fuo  Brevi  anno  1703. 
ad  Catholicos  Hollandis  dato  queftus 
eft.  Quis  emmy'm(\\Xlt )  ut  cetera  taceamus  ^ 
tot  ah  iis  in  Jiac  caufa  editos  lihellos  videat, 
jurgiis  ,  malediBis  ,  mendaciis  ,  calumniis 
undequaque  fcatentes  ^  quos  magno  vel  ipfs 
heterodoxis  ,  fcandalo  effe  comperimus  , 
quin  Jlatim  agnofcat,  quam  longe  illorum 
autores ,  defenforesque  a  Spiritu  Dei  funt , 
qui  non  efl  dijfenjionis  Deus  ,  fedpacis.  (^36) 

Et 


C35)  Talis  icon  ?prodiit  de  archiepifcopo  Seba- 
fteno ,  qiii  Pvomag  pro  Janfeni  feftatore  agni- 
tus ,  &  dignitate  privatiis  fuit.  Infcriptiones 
nihil  plane  falis ,  multam  vero  bilis  habent. 
(36)  Cenfura  libeUi ,  cujus  tituUis :  Confide- 
rationcs  fuper  reliexionibus  iu  caufa  Sinenfi, 
Prsfat» 


XXIX 


Et  tu  non  foluin  aliquani  eruditionis  fa^ 
iriam  recufa  liac  icoue  te  ailequi  pofTe 
fperabas  ,  fed  aufus  es  etiam  difertis 
verbis    affirmare  :    C  37  3   ^^^    ^^^g^  j^^^ 

adeo   odioja  videri    debent  ARNALDI ,    £f 

ejus  AMICORVM.  Cave,  re  cum  illis 
ulules.  Ceterum,  quod  me  in  iconifmo. 
abs  te  inftaurato,  prima   fronte  advertit, 

erat   infcriptio:    foLenne    Sacrijiciuvi    Corifu- 

cii:  fubiitque,  ritus  Sinicos  tamquam  i- 
dololatriccs  a  te  tradnci ,  &  Sinenfes  a- 
theismi  incufari.  Tune,  qui  apud  tuos 
Le6lor  Thecuogia?  eras  ,  audes ,  &  po- 
tes  idololatriam  cum  atheismoconjungere  ? 
audi  ,    qua^lo,   Auguftinum  :    (38)   nemo 

unquam  jacrificandimi  cenfuit  ,  nifi  ei  ,  quevi 
Deum    aut    fcivit  ,     aut    •putavit ,   aut  finxit. 

O!  te  theologummirabilem  5  &  derultoriuiix 
pr^terea  hiltoricum  !  qui  ab  Hunnis,  in- 
de  enim  vitilitigationes  noftr^  ortum 
fumferej  qui ,  inquam,  ab  Hunnis,  quos 
poft  diluvium  ad  montes  Gordi^os,  du- 
ce  -Annio  Viterbienfi  fabulatore ,  olim 
locaveras,  his  turpiter  defertis,  ad  im- 
pugnandos  annales  finicos  te  repente 
converteris.  Sperabas  nempe,  ut ,  fi  hos 
tua  opinione  enervaffes  ,  meos  etiam, 
quos  ex  ilis  de  Hunnis  contexueram , 
eadem     opera  ,    unoque     halitu    ditlares. 

Hoc- 


C37)  P»g»  12^.  (^8)  tib.  I,  de  civitatc  Dei^c^, 


XXX  ^an^^m^a^ 

Hoccine  tu  eillcere  te  polTe  fperabas  ? 
cogita  y  annales  finici  Imperii  ,  qaos 
Imperator  Cham-hy  in  li^'guam  m-ter'- 
nam  ,  hoc  efl:  ,  Manfcheuricam  conve  ti 
julTit ,  quos  Tribunalia  lirteratorum  ium- 
nia  feveritate  ad  crit^cen  exegerant,  quos 
obfecro  ne  exhorrefcas,  qu)S,  inquam , 
a  Jefuita  P.  de  Mailla  gaHice  converfos, 
Europ^i  ut  ederentur,  fummis  vo"'s  o;.-)- 
tarunt,  pro  quibus  con^panndis,  ut  nri- 
mnm  eorum  in  publicis  ephemeridibus 
indicium  faclum  eft,  Angli,  Galli ,  la- 
lique  ,  intv^r  quos  non  panci  fan^-uinis 
regii,  Principes  ,  Duces  ,  AcademiHnnn 
membra  ,  aliique  viri  do6l:rina  pr^cellen- 
tes  fuere ,  nomina  fua  certatim  profite- 
bantur,  hos  tu  annales  corrogata  a  Cano- 
nico  de  Paw  y  Capucino  Norberto  homi- 
ne  falfario  &  fi6lo  Minorello  ,  precaria 
ope ,  fperabas  te  poffe  evertere  P  nimi- 
um,  fi  in  hac  opinione  es  ,  tibi  b-an- 
diris !  leguntur  hi  etiam  hodie ,  &  quo 
faepius  leguntur  ,  eo  pUires  pr^jud  cia 
fua  contra  antiquitatem  Sinicam ,  relinqui  nt. 
Quamdiu  igitur  his  annaf  bus  apud  do6los 
precium  erit ,  &  femper  erit,  tamd  u 
etiam  mei,  quos  de  Hunnis  ore  lcri- 
ptorum  finicorum  contexui ,  qu^d  quid 
contra  niutias ,  ftras  tuis  Hunnis  Govdi?pis 
locum  obtinebunt.  Quare,  fi  quid  de- 
inceps  contra    annales  finieos  obmoverisj 

nul- 


XXXI 


milluni  a  me  refponfuni  accipies  ,  ne 
major  tibi  ex  meis ,  quam  tuis  fcri- 
ptis,  fama  accrefcat.  Vale!  dabam  Pe- 
ftini  XIII.  Kal.  Julias,  M.DCaLXXXVIIL 

Jam  finieram ,  cuni  fortuito  librum 
tuum  aperui,  incidique  in  plura  loca^ 
in  quibus  de  fanftitate  Confucii,  hoftia- 
rum  immolatione  ,  altari  &c.  item  de 
qu^fitis  Congregationis  de  propaganda  fi- 
de  in  caufa  rituum  finicorum ,  de  Turnonio, 
Navaretta  &c.  prolixe  agis,  vidique,  te 
in  tam  fpiflbs  errores  non  alia  ex  caufa 
prolapfum  effe ,  quam  quod  in  rebus  fi- 
nicis  plane  peregrinus  fis.  Itaque  puto  me 
operje  precium  faclurum,  fi  te  in  his  in- 
ftiruendum  funiam.  Id  vero,  uc  extera- 
rum  Academiarum  morem ,  &  phrafim 
fequar,  ali(jiiot  Collcgns  privatij/lmis  ^  quse 
magno  alias  veniunt,  &  ego  amicitis  cau- 
fa  gratuito  tibi  prsftabo,  me  facile  abfo- 
luturum  fpero.  Verum  quidem  eft ,  Cle- 
mentem  XI.  anno  1710.  gravjflima  cen- 
furarum  comminatione  vetuiiTe,  ne  quis 
hanc  materiam ,  nifi  obtenta  a  fanfto  In- 
quifitionis  officio  venia ,  traclare  aufit, 
fed  cum  ea  comminatio  hunc  fi.nem  fo- 
lum  habuifle  videatur  ,  ne  diffidentium 
Miflionariorum  animi  hujusniodi  fcriptio- 
nibus  magis  irritentur  ,  liujus  autem  , 
caufa  rituum  finicorum  a  Benedifto  XIV* 

pri- 


XXXII 


IprcGginncggH 


pridem  jam  finita  ,  nullum  hodie  peri- 
culum  fit,  licebit  nobis,  nam  pr^fentem 
te  mihi  eire  imaginor,  fine  noxa  hoc  ar- 
gumentum  hiftorica  narratione  comple6li. 
Sede  igitur,  &  diligenter  aufculta^ 


B- 


HISTORIA 

CONTROVERSIAR  VM 

D    E 

RI  T  I  B  V  S    S  I  N  I  C  I  S 

A    B 

EARVM  ORIGINE   AD   FINEM 

COMPENDIO     DEDVCTA 

E    t 

OCTO  COLLEGIIS  ABSOLVTA. 


C  O  L  L  E  G  I  V  M     L 

Qno!  fturhjt  inUia  YzUgionjs  Cliriftiancs  apiidSinas  ? 
ut  Jenfim  ohUtterata  fit :  per  qnos  ,  £7"  qmndo 
injlaiirata :  quis  in  ea  inducenda  modus ,  if  qucs 
cautelce  adhiUta  fuerint :  per  quos  ,  &^  qiia  de  cau- 
fa  procrrcjjio  reUgionis  primum  intsrcepta ,  ^  quo 
evcntu ,  fuerit, 

§.    XIV. 

Cum  Tiigautium  legeris,  nefcire  fton  potes, 
^  eire  quosdam ,  qui  inJLia  leligionis  apud  Si- 
nas  Divo  T  homx  Apollolo^  vel  ejus  difcipuiis  tri- 
buant  5  authoricate  Breviarii  Ecclefia:  Ma'abaric^  liii- 
guaChaklcea  fci  ipti,  in  eam  opinioiiem  indufti,  incujus 
Kodurno  fecunclo  hjec  ieguntur  :per  divuiii  Thomum 
vezniim  coslorum  volavit ,  &r  afcendit  ad  Sinas.  His 
^  A  ad* 


2  HifiGrja   ContYoverJianim 

atidunt  conilitutionem  SynoHalem  Theodolii  ?a- 
triarhie ,  qua  cum  decretum  elTet ,  ut  vicini  epiTco- 
pi  quarro  QUoqiie  anno  ordinationi  Patriarchse  in- 
terefient,  de  remotioribus  placuit  in  hsec  \erba  de- 
cernerc:  ^ic  etJaui  epifcopi  mag-ncs  proviiicicp^  niini^ 
Yiim  reliqui  metropolita:  y  Chince  ^  Indice^^c,  qui 
Jongiffime  ahfwiit ^  nec  vaflijnmi  montes ^  ^  tnrbukn* 
tiflima  maria  permittunt  eis  tranfuimi  adUhitiim  ^mit- 
tant  litteras  cov.fenjiouis  ad  Patriarcliam  femelfxto 
tjmgiie  anuo,  H^cC  Trigautius.  (30")  Hic  velim, 
lit,  ubi  locurn  nactus  Rieris,  Mamacliiiim  corrigas, 
C40)  qui  Eccleii?e  Malabaricar  perperam  fubftituic 
Arabicam,  nec  vidit  apud  Trigautium,  quem  his 
ocis  abufum  5  nuila  reddita  caufa  ,  queritur,  Per- 
fasab  Indis  apene  difcerni,  Atque  toc  ut  aliquam 
verifpeciem  habent ,  ita  non  fatis  gravibus  ad  per- 
fuadendumadminiculis  fuftulta  funt^  Illud  certius, 
Chriltianos  Nciloriana  labe  infedos  ,  faeculo  VIJ.  iti 
Ciiinam  penetraile^  Hujus  rei  fidem  facit  iapis  mar- 
moreus  anno  162^.  in  urbe  Sigan-fn  provincix 
C/2t7;-//'erutus^  qui  partirn  finica,  partim  fyriaca  iingua 
infcriptus  ,  pra:cipua  religionis  Chriltianee  capita 
complectitur.  Ducio  enim  a  creatione  mundi,  & 
hominis  initio,  hujuslapfum,  &  reparationem  per 
Melliam  a  Prophetis  prctlignatum  ,  &  natum  ex 
Virgine,  tum  Magos  ab  orieiite cum  muneribusme- 
morat,  ^  compendium  legis  ChriliianLe  defcribic,  quse 
ab  Olopiieno  ex  Palxllina  primum  in  Chinam  illata, 
5c  magno  favore  ab  Imperatoribus  accepta  ,  poft 
vero  variis  viciflitudinibus  acta  fuerit.  H2ec  (inice 
in  medio  exarata  funt :  in  marginibus  vero  Syriace 
epifcoporum^  i!k  ficerdotum  nomina  fere  fefqui  (e- 
culi  exhibentur.  Poltrerpa  Kircherns  fuo  marte, 
Sinica  vero  Alvari  Semedi  ^  &  iVlichaelis  Boimi  Je- 
fuitarum  opera ,  tum  Andrece,    6i  Mathici  origine 

Si- 


C39)  Cit.  op.  Lib.  ].  pae.  124-25.  (40)  Origg» 
6l  Aiuiqq.  Chriltian.  Lib.  II.  pag.  375. 


Calkmim  L 


o 


Sincnfium  ftudio  veitic,  (41)  fed  verfioni  Kirche-i 
rianx  alii  prxFerunc  eam ,  quam  Vifckloiis  fecerat, 
(41)  &  qux  nunc  penes  D.  DesJumtefrayes  eft  ^ 
qui  acivenium  Olopueni  in  Chinam  affigit  anno  Chri* 
fti  635.  ^  eredionem  lapidis  anno  781.  C43)  Kir* 
cherus  concra  primum  anno  636.  &  poftremum  780» 
Ab  utroque  dillentic  Reuaiidoms  ^  (44)  qui  lapid.s 
credtioncm  ad  annum  J%2^  recrudic,  &  Kirchero 
duorum  annorum  errorem  ,  immerito  objicic ,  C45) 
uc  ex  hibducta  utiinquetcmporisracioneperfpicuum 
eft.  Aliqua  NeUorianorum  veftigia.  adhuc  feculo 
XIII.  in  China  exilitifre  Paulus  Venetus  memorat, 
dum  iirbis  Qiiiifai  palatium  defcribens  fubjicit  :  una 
foliivi  in  ea  efi  ecclef/a  Chriftianortim  KeftoYianO' 
Yum.  (46) 

§.  XV. 
Quid  his  deinceps  fadum  (ic  ,  nemo  ,  quod 
fciam  ,  prodidit.  Credibile  eft;  uc  infcnptio  lapi- 
dis  yidetur  iiabobfcuie  indicare,  ftniim  fuifte  diTper-* 
fos,  cSc,  ut  in  unam  cum  Sinis  gencem  fenfm  i.on* 
hati  erant,  itaiftorum  quoque  religioncm  adoptafte, 
Certe  nullum  Chriftiana:  religicnis  veftigium,  cum 
Millionarii  Seculo  XVI.  in  Chinam  penetrarunc, 
ifthic  repercum  eft.  Qui,  ^  ex  (juo  ordine  reh- 
gioforum  prinii  fuerinc,  qui  leligionemChriftianam 
ad  Sinas  invexerinc ,  non  nulja  piane  difcepcacio 
eft.  Ego ,  ne  quid ,  quod  cibi  femper  fuafi ,  &  alcc 
menti  impreftum  cupio,  ftudio  parcium  decur, 
aireram  chronologico  ordine ,  qux  hrma  aucoritace 
nicuntur.     Augiiftiniani  anno  1577.  duce  T.  Mar- 

A  2  cino 

!■      I    ■  ■  .  I     !■■   J  I  I  I  .         I  M  I  > 

(41)  China  illuftrata  a  pag.  5.  ad  35.  C^O  ^^^^ 
gencrale  de  la  la  Chine  &:c.  Tom.  \^.  Mem. 
Cbin.  p.  62.  C43)  Hift.  gencrale  de  la  Chine 
Tom.  VI.  p.  319.  C44)  Ivemarqucs  furlesprin- 
cipaux  endroits  &c,  itinerarii  duorura  AraDum 
pag.  235.  C45)  S'e/i  ,  ait  tronipe  de  aix  ars. 
Credo  errorem  lypi  effe  ,  &  ,  ut  patet,  reicri 
bendura;  di  dtuxans,  C46)  Lib.  II.  c.  64.  p.  113, 


A  Hiftoria    Co?itrover/u2rtm 

titio  de  Herrada  (47)  in  Chinam  ex  infulis  Philip^ 
ninis  penecrarunt,  quibus  camen  non  diutius,  quam 
quatuor  menfium  &  XVI.  dierum  fpacio  ifthic  mo- 
rari  indultum  fuit.  (48)  Hos  anno  1579.  confe- 
quuti  funt  FrancifCiVn  ^  quos  Pecrus  de  Alfaro  ^ 
provincix  Manilaiice  Cullos  ducebat,  fed  &  hi  poft 
VII.  menfes,  nulla  repatrata,  ex  Imperio  exa£ti 
funt.  (49)  Biennio  poll  non  integro ,  hoc  elt  anno 
i^Hl»  Rogmiis  quem  tu  mercimonii  caufa  id  fe- 
cifle ,  (  §.  9.  )  ^liis  perfuafum  volebas ,  &  cum  eo 
Po.JiUS  ,  ac  Rkchis ,  omnes  Soc.  Jefu  ^  &  lingusc 
Sinic2e  jam  fatis  periti ,  aliquanto  feliciores  in  hoc 
conatu ,  quam  ceteri ,  fuere ,  de  quibus  ,  ne  ordi- 
nem  interrumpere  cogar,  alias  dicam.  Anno  1590. 
Dominkani  cum  P.  CafliUo  aha^  quam  Macaenfi, 
via  appulere  ,  at  nli  portum  tmiiernnt ,  fcrrbit  Ma- 
machius  ,  interrogati  ,  cujates  effait  ,  cum  Jl  ex 
Etiropa  vzniffe.^  tii  Chrijlum  minciarein  ^  dixiffent  ^ 
(id  Pr^fe^iitn  adduSfi ,  ejusque  juffu  in  vincula 
conjccii  j  annoqne  poft  pnjfi  in  exiUumfuere,  (50) 
Anno  denique  1630.  rurfus  Dominicani  aditum  in 
Chinam  tentarunt ,  eodem  Mamachio  teile:  (51) 
qui  priinus  Pra?dicatorum  ordinem  in  Sinenfi  hnperio 
circa  an?2um  it^^o.  ftahilicrit  ^  Angelus  Coccliius 
fuit  Florentinus,  Hsec,  ut  dixi ,  firma  autoritate 
nituntur.  Intercedic  tamen  Mamachius,  qui  Ca- 
fparum  a  cruce  fui  ordinis  virum  circa  annum  1555* 
in  Chinam  veniile  afHrmat ,  aut ,  ut  alii  volunt ,  anno 
1^56.  Sed  cum  ob  pervicaciam  Sinarum  nihil  ef- 
ficeret,  fubdit ,  illum  id  tandem  ohtinuifte  ^  tit  cx 
Imperio  peJlereturi  verum  negari  72on  poteft  ^  quin 
ijiis  opera  intelJigi   CatlioJicorum  jiomen  in  iis  regio- 

ni' 


(47)  Mcimachms  &  Gazzanigci  erronee  expri- 
mant  dt  Rada,  (^g)  Gonzalez  de MendozaHid, 
magni  regi  Chtnens.  Part.  II.  L.  I.  c.  i:;.  (49) 
Itinernrium  P.  dz  Tordeftlcts  c,  2.  (50)  Cit.  op. 
pag.  3S0.  CsO  Ibid. 


Colkgium    /. 


i> 


ftihis  pottierit.  (52)  Si  linguam  ignoravic,  inteilig? 
certe  nomen  Chacholicorum  a  Sinis  non  potuic, 
qui  ne  Chriltianorum  quidem  per  id  tempus  rice 
intellexeranc  ,  linguae  aucem  Sinicas  peritum  fuifle 
Cafparum,  nufpiam  Mamachius  memorac.  Cecerum 
fi  is  propcerea  id  concendic,  ut  inicia  religionis 
Chriftianae  apud  Smas  (uo  ordini  afierac,  aequum , 
(i  non  cercius ,  jus  penes  Jefuicas  eric ,  quod  Fran- 
cifcus  Xavier  jam  mulco  ance  adicum  ad  eam  gen- 
tem  tcntans,  in  vicina  Chinx  infula  ^ancumo  mor,- 
tem  obierit ,  &  ab  eius  morte  Meichior  Nimius , 
poltea  Aecliiopiie  .Pacriarcha  creacus  ,  anno.1555 
in  Chinam  evangelii  promuigandi  caufa  penecrave^ 
ric,  incegrumque  fere  annum  iliic  moracus  fic.  (53) 
Id  ipfum  force  in  caufa  fic,  cur  Mamachius  Ric- 
cium  in  exicu  primum  Secuii  XVL  in  Chinam  ve- 
nifTe  narrec,  vericus,  opinor,  ne,  fi  annum  \%%\. 
diferce  exprelTiiTec ,  lacunam  ab  iioc  anno  ad  1 590. 
Augullinianis  ,  Francifcanis ,  <Sc  Jefuicis  impiere 
debuiffec.  Hinc  mirari  non  debes,  fi  Gazzanigam 
Mamachio  confenciencem  legeris  in  eo  opere  ,  quo 
difcipuios  fuos  Viennx  \\\  cheoiogicis  difciplinis  in- 
ftiiuerat.  Ica  enim  fcribic:  Q^^i^)  inedio  fcre  feciilo 
XVL  Gafpar  a  cruce  Dominicajms ,  ac  pofi  ilhim 
non  nuUi  aJii  ex  eaJem  ?nea  fumiUa ,  primi  omijiimi 
in  florentifimo  i/lo  regno^  reUgionem  CathoUcam  ite- 
riim  plantare  conati  ftint  :  tum  pojl  paucos  a?mos  eo- 
i.em  appuUt  J,  Martinus  de  Rada  Augufinianus  , 
ac  dcmum  fuh  ejusdem  fecidi  txitu  Matliias  Riccius 
^xc,  J-efu^  multigue  aUt  ejus  focii  ^  tum  Francifcd-. 
hj^  aUorumque  Inftitutorum  aUmni  in  candem  regionem 

A  3  pe-  f 

C52)  Cit.  op.  pag.  380,  C5?)  ^(^^'^^^  Bibliotli. 
Scriptoriim  Soc.  pag.  610.  Ipfe  etiam  Nannius 
id  affirmat  in  epiilola ,  quuni  ad  Socios  in  India 
Macao  die  23.  Novemb.  1555.  fcripferat^  Vide 
epiflolas  fupra  laudatas,  <S:  Venetiis  anno  1559» 
apud  Tramezzinum  editas,  (54)  Traftatu  JV, 
^dit,  Vieu.  17/5, 


^  Hiftorla  Cojitroverjzarum 

pei^trarunt.  Hoc  efl ,  errorem  difcipulis  cum  laftG 
igenerare ,  queraadmodum  ex  chronologia  ,  quaiii 
contexui ,  pacec. 

§.  XVL 
Id  utcunquc  fic ,  perfequamur  inflitutum.  Si 
tcmporaneas  procuriiones  in  Chinam  quis  confide- 
rec  5  cercum  eit^  alios  religiofos  prce  Jefuicis  primas 
tenere,  fin  concra  rarionem  domicilii  ,  c^  Itacionis , 
&: ,  quod  hinc  confedarium  eil ,  induiljg  rchgionis 
Chriiiiana:  primord*^  in  cenflim  vocemus,  dubium 
non  eil:,  quin  fujddacx  apud  Sinas  Miffionis  inicium 
jefuicis  cribuendum  (ic^  Accipe  nuac,  qui  id  fa- 
d:um»  Ubi  Kogerius  cum  PincHa  urbis  Macaen(isi 
Audicore  Proreg?m  Canconenfemoblacis  muneribus 
deliniilTec,  is  rurium  libi  munera ,  precio  ab  fe  re-- 
dimenda  ,  aiferri  )u(Tic,  Sed  Rogerius  morbo  cor-» 
reptus  renunciari  per  Pinellam  curavic  ,  fe  inc^r 
munera ,  qux  Prorex  alierri  jiiflTfTec ,  machinam  , 
qU'je ,  nuHo  pulfance ,  horas  i^rc  cainpano  indi^a*. 
rec ,  habere,  Id  ubi  ille  incellexic,  confellim  di<» 
ploma  fcribi  Jufler:ic.  quo  Ivogeriu>,  quam  primum 
per  valetudinem  licueric,  cum  machina  adelTec.  Ad- 
erac  is  non  mulco  poit  cum  Francifco  Pa(io,  ^ 
priEier  machinam  horariam  ,  vicrum  eciam  crigo* 
num  acculit^  Ucrumque  Proregi  ica  placuic,  uc 
in  fano  idolorum  fuburbano  flarione  illis  delignata  , 
hofpices  quinque  menfium  fpacio  liberah'cer  haberec. 
Verum  cum  locus  novo  Proregi  prox  me  vencuro  dan, 
duseffec,  vericus.  ne,  quod  exieros  hofpitiorecepif^ 
fec,  id  fibi  vicio  darecur,  utrumque  Macaum  re« 
mific.  Id  Rogerio  fpem  propagandx  reHgionis  pe- 
nicus  fuccidere  videbarur,  cum  nihii  cale  cogi  ances 
iiovus  Prorex,  incercum,  an  decelToris  exemp'o  ^ 
an  cupidicace  habendi  indudus,  C^nconem  revoca- 
vic.  Rogerio ,  quod  Paflus  interea  ad  Japones  abi* 
»rac,  comes  addicus  ell:  Riccius,  quj  Cafparis  Vie* 
gic  prarpotentis  Lu.fcni  munificentia  arljuci,  dum 
Frgicgem  (lilutaac,  &  muneiibus  excolunc,  obten* 


Colkghim  /,  7 

to  ftruendse  ';z^\  in  urbe  Scimiquiji  loco,  focios  E- 
duardum  Sande^  Anconium  Mtiiiida  ^  6c  Francircuin 
de  Fcnis  Macao  in  (Vibiidium  vocaiunt.  At  vix 
iocum  obtinucranc  ,  cum,  iufcitai-a  a  Bonziis  fcdi- 
tione,  rurlbm  cedere  ccacli ,  mox  iterum  revocaci 
func,  nova  iilis  non  modo  Sciauqitiiii  ^  fed  in  uri-^e 
etiam  A'i/?/r/V/;//Mede  4ttributa.  H^c  annis  1581^^ 
1582.  acla.    (55) 

§.  xvir. 

Rogerius ,  tam  aufpicaco  initio  mire  recreatus 
Macaum  rediic,  Iiinc  in  Europam  pro  novis  fiip- 
plementis  folucurus.  Kiccius  igitur,  cui  onus  ao- 
hinc  prLEcipuum  incumbebat,  ab  infeltatione  Bon- 
ziorum  Proregis  autoricate  non  nihil  jam  liber,  ut 
viam  feninando  cvangelio  prctltrueret ,  a  matiieiDa* 
ticis  difciplinis  ,  quious  gentem  eam  miriiice  capi 
obfervaverac ,  exorfus,  ludum  aperuic,  &  coniiuen- 
ti  iuTentuii  Euciidis  elementa,  &  Clavii  fphoerani 
prctlegere  coepit.  Ea  rcs  cum  ad  Mandarinos  vici- 
narum  provinciarum  vuigata  eifec  ,  vifendi  viri  cu- 
pidicace  ducti ,  f  requencillimi  accurrerunc ,  ejusquc 
confuetudine ,  ac  in  primis  fcientiarum  mathemaci- 
ces  exillimatione  pennoti ,  amiciciam  ,  polito  fami- 
liari  Sinis  failu  ,  cum  eo  coluerunt.  Iple  adeo  Pro^ 
rex  Nankineniis  hac  f;ima  permotus ,  Riccium  ad 
fe  accerfiit,  5c  cognica  viri  dodrina  domum  Nan^^ 
idni  eidem  tribuit.  Hac  benevoiencia  ilie  in  ipcii 
amphilimi  fruclus  ereclus,  ita  reiigionis  negctiunm 
privacim  traclabat,  ut  pubHce  macliefeos  itudiuin 
non  iiitermitterec  ,  captatoque  tempore,  &.  ioco^ 
munera  Europxa  en?inus  oilentarec ,  inter  quos 
cum  minor  alcera  ,  alcera  major  horaria  machina, 
palaciorum  Europctorum  typi,  icones  eieganci^^  pc- 
nicilo  pidie,  (Sc  id  genus  aiia  Sinis  haftenus  parum 
cognita,    c^rnerentur,  Prorex  favorem    aulx'  cap« 

A  4  tans  , 


C55)    TrigauHus  op.  cit,  Lib.  II.  c.  3.  4,  5,  &  re' 
Uquis, 


8  HifloYia    ContYOvtYfaYum 

tans,  Imperatorem  de  omnibus  edocuit ,  a  quo  Ric« 
cius  cum  muneribus  d:  fociis  accerficus,  pubJico, 
ut  iljicmos  elt,commeatu  i^<?/(v;/^//;;  venit,  falutato- 
que  Impt^ratore,  &  oblatis  muneribus  ^^  tum  por^ 
redo  libello  fupplici,  Jus  domicilii,  quamquam  per^ 
segre  ,  quod  tribunal  Kituum  in  principio  vehe- 
mentcr  adverfaretur  ^  obtinuit.  (56) 

§.  xviir. 

Obtenta  Pekini  ^'^^^ ,  cum  crebro  ad  aulam , 
pro  dirigenclis  horariis  rnachinis,  evocaretur ,  fen- 
fimque  in  primariorum  Mandarinorum  familiarita- 
tem  fe  infinuaret,  fedulo  ad  pernofcendQs  gentis  mo. 
res  ,  regni  inilitura  ,  (^c  confuetudines  incubuic, 
advertitque^  Bonzios  a  litteratis ,  quorum  capuc 
Imperator  crar,  defpicacui  haberi,  proinde  ad  am- 
pkclendam  religionem  chriftianam  non  plane  inido- 
neos  efTe.  Sed  id  quoque  illum  attonitum,  fufpen' 
fumque  rediddit,  quod  videret,  ab  iisucm  licceratis 
Coifiicio  gentis  magiftro ,  (Sc  defundtis  parentibus  , 
majoribusque  fuis  eos  honores  haberi,  qui  primo 
obtutu  fiiperftitionis  non  levem  fufpicionem  inge- 
i*ebant.  Itaque  cum  Jitteratis  fa?pius  ,  quam  alias , 
congreffus,  intellexit ,  eos  honores  legum  fanftio- 
nibus  conftitutos  efte.  Sed  is  verba  fibi  dari  ratus, 
coUato  cumfociis  confilio,  eos  diligenter  libroscIaQ 
licos  Sinenfium  fcrutari  jubet,  ipfeque,  qui  prac 
ceteris  linguam  callebat,  iis  perlegendis  incumbens, 
poft  longum ,  moleftumque  laborem  plane  fibi  com- 
periffe  viflis  eft,  ritiis  hos  jam  multo  ante,  quam 
idololatna  in  Chinam  illataeflet,  (^7)in  ufu  fuiiTe, 
acpoftea,  quam  feftce  variorum  m  regnum  irrep» 
liftent ,  iflorumque  facrificuli  de  fuis  fuperftitioni- 
bus  haud  pauca^  quae  primaevee  inftitutioni   adverfa- 

ban- 

■*■  I    ■  ■  ■  —  »■    '  .  ■■■'  \  '  • 

(56)  Trigautlm  Lib.  :^.  &  4.  item  Hiftoire  gene- 
rale  de  la  Cliine  &:c.  Toin.  X.  pag'.  390.  (57) 
IUata  eft  anno  Chrifti  65.  V\<it  Hift.  generalc 
de  la  Chine  ^:c.  Tom.  III.  pag.  357.  &  /e  Fc?i<- 
re  afta  de  ritibus  fmicis  f  oJiticis  pag,  $6. 


Colknhm  l 


i^ 


bantur,  Impcraconim  edidis,    prcEcipue  Hong"iciii 
anno    I584?    (everc  vctita,  Ibtuas  Conlucio  eicclas 
confringi  juiTas    efle^  ac    quidquid    fLiperiiicione  ab 
iis  ex    India   adveclum     erat,    penitus  interdictum 
fuifTe,     H^c  cum  ex  libris  clafliciscomperifTec  Ric- 
cius,   ufuque   ipfo    videret,  non  Sinas   folum ,  fecj 
Mahometanos    etiam,   6c   Judccos  ,    iisdem   ritibus 
mortuos ,  quibus  fere  vivos  ,  profequi,  intellexificc-' 
que  ex    pnccipuis   licteratis ,  id    honoris    genus  ab 
omi   <5c  inllicuticne    lua  ad  pohcicen  fpeftarej  in 
adverfaria  fua,  ut  deniceps  accuratius  difcuterencur, 
reculit.     Ha:c  funt   illius ;   (58)    mlul porro  in  liac 
(e&a  (litteratonwi)  cekbrius  efl  y  quodqiu  latius  />;- 
ter  omms  ,  fcHicet  a  reg-e  ad  infimmn  quemqueperti* 
72et  ^  qiiam  jujhi  fmiebria  ^  quibus  quotaTms  parc/iti- 
btis  j  avisqueparentcitm\  --  —   in  liis  obfervantiam 
fuam  flatiiunt ,  mortuis  fcHicet  obfquentes  majoyibus^ 
ut  ajunty  ac  fi  efhit  fuperfHtes  i  nec  tavizn  arbiiran-- 
tur ,  appojitis  mortuos  vefci  fercuUs ,  aut  iis  etiam 
indigere  ^  fed  idgcnus  officii  ideofe  exliibere  ajfcninty 
quod  alia  ratiom  nuHd  amor^m  in  eos  fiium  fibi   tc^ 
jiari  poffe  videanlur.     Imo   etiam  afferimt  non  pauci^ 
ritus  hos  fuilje  inflitutos  magis  in  vivormn  ^ratiajUy 
quam  mortuorum^   ut  fcilicet  flii^^  ^  alii  rudiores 
docerentur  5  qua  mione  vivis  parentibus  obfequendum 
qiios    vidtrint    etiam    vita  funafos  a  gravif/imo  ,  fc^ 
fipieuti(fimo  quoqne  iot  officiis  Imjefari,     Et  quoniam 
in  illis  nnllam  numinis  partem  ao-nofcmit  ^  nec  ab  iis 
quidquam  aut  petunt ,  aut  fpcra-nt^  id  videtur  ab  omni 
ficrilegi  citltus  fcclere  alie^rum,  ^  ittimi  fortafje  ab 
omm  faperfticiows   hibc    pnrum.     Neque    is  camcn 
fua?   unius   opinioni   conHfus ,    focios  quoque  fuam 
fententiam  promae,  6c  varios   theologos  per  Indi^ 
am ,  &  Europam  confulere    julllt ,   a   quibus  cum 
refponfa  venifTenc,  nihil  videri  fibi  in  iis  ritibuscon^ 
ti^^eii,  quod  non  laiv9  rcligions  neophytis  permicci 

A  5  *  po;- 


C  583Apud  Tiy^aiitwm  ©p.  cit.  pag-,  lo^- 


lO  Hifioriei    Comroverfiarum 

pofiic,  Uicciiis,  qiiantum  humance  prudentix  fas 
dl:,  poll;  plurcs,  quam  fexaginca  conrulcaciones  cutn 
variis  habicas ,  ne  ollium  ,  quod  ampJilITmu^Ti 
Chriilianx  religioni  aperiebacur  ,  dedita  opera 
claulifre  viderecur  ,  ci^nlticuic  denique  ,  iic  ri- 
cus  ,  quos  in  honorandis  CoiUucio ,  &  proge* 
nitoribus  ufurpareac  j  Sinis  adhiberi  tas  eli^i , 
iis  tamen  veciris  ,  qui  auc  legibus  prxfcripCi 
noa  eranc  ,  auc  maaifeltas  faperllitionis  nocas 
referehanc,  donec  iis ,  ad  quos  judicium  eacenus 
percinebac,  aliter  vifiim  fueric,  uc  adeo  Riccius,  qnaii 
fucuri,  providus ,  eandem  plane  racionem  jpropagandi 
apud  S^nas  evangelii  jam  multo  ance  viJeacur  in  liie^ 
quam  ferius  deinde  facra  Congregaciode  propagtn- 
lia  Hde,  Vicariis  apoltolicis,  &  Miaionariis  nulio 
habico  ordinum  reliifioforum  difcrimine ,  in  hxc 
verba  prii:fcrip(it :  (^c;)  nHlhim  liutUiun  ponite  ^mil^ 
laqm  ratiom  fiiacktz  illis  populis  ,  ut  ritus  fuos , 
conhtctudrnes ,  '^f  mores  niutent  ^  laoJo  m  fint  aper- 
tiffifiie  religioni  ^  ^  horJs  morjbus  ccntraricc,  Qiiid 
enim  alfnrdius ,  {[ita-n  GaUiam ,  Hfpauiam ,  au$ 
Italiam^  vel  aliam  Europcs  partem  iii  Sinas  invehere  ? 
?7on  iicec  ^fed  fidein  importare  ^  quce  mill atemis  gentis 
ritus  ^  aut  confu^tudines  ^  quce  niodo  prava  nonfunt^ 
aut  rzfpicit^  aiit  lcsdit  ^  imo  veri  firta  te&a  vult* 
Rt  quoniam  ea  e[i  ptne  hominum  natura  ,  nt  fua , 
^  maxim  ipfas  fitas  nationes  cUeris  of  exiftima' 
tione^  cf  ivmore  pr.vferant  ^  iiulla  odii  ^^  aliena- 
tionis  caufa  potentior  exiftit ',  quain  patriarum 
confuctudinum  immutatio  ,  camiK  maxime  ,  qui- 
bus    homines    ab  omni    Patrum    iremoria    af/uevere» 

-^    /^dmiremini  ,     &^    hudate     ea  \     qua^ 

laudem  mercntur^  quce  vero  laudis  cxpertia  funt  ^  ut 
mn  fij/t  prcvcn7?dis  .iffentatorum  moe  extolknda ,  ita 
prudentice  vcjhce  erit ,  dc  his  aut  jitdiciuni  non  Jerre^ 

aut 

(59)  Inf^rii£lio  ad  Vicarios  apo'lolicQS  rnjiia  ,  apud 
H  TiUkr  Tom,  Vu  pa^,  246, 


Colkghim  L  ir 

am  certe  von  tCiUirz ,  o*  ultrn  damuare ;  qiics  vero 
prava  tx^iicrint  ,  mitibus  iiia^is  ^  Jihutio  prnfc?7j^ 
denda^  opponwnrate  mminiui  capta  ^  qua  difpofhis 
mimis  ad  veritatcm  capefjhidainfinJimfinefenJ-iievcU 
lantur. 

§.    XIX. 
Riccius  igitur  hanc  rationem  apud  Sinas  (eqii-T» 
tus,  manum  operi  jam  Ijberius  admovic,  lihiumqne 
q^uem  prius  euai    in    iincm.    fcripferat:,    anno    UVo^ 
vulgavic    hoc    ticuio;    lien-ckU'  che  -y  ^    hoc    eit; 
Cilorim  Domini  v^^ra  ratio.     Tca   enim  inter  (o:)os 
convenerac,  uc  Deas  voce    T^en-clin  indicare.vr^ 
poiTe   camen    exemplo  facra:   Scriptura^ ,    ii   res   6c 
tempus    ferrec,    eciam    voces    Jien    cockim  ,    auc 
X^;//-/i  fupremus    Imperacor  ,    adhiberi,    (^m:    res 
quot    tricis  poltea    occadonem    dederic,  in  loco  di^ 
cecur.     Ceteru-u  Riccii  libclliis  ,    uc  primum  vulga- 
cus    eit,    noii   modo    in    aula  apud  primarios,   (-"d 
rehquas  quoquc  imperii  provincias,  urbcs,   &  op^ 
pida,  cancam  apud  omnes  admiracionem,  'a^lHmatrj- 
nem ,  (&  reverenciam    religoni  CiiriiLiance  ,  nomiriiw 
que   Europaso  concih*avic ,   uc   nihil  frequencius  m 
omniumorc,  quamlex  Chriffiana,  verfarecur,  quem* 
admodum  Goupkcus  referc.  Cbo)  Quod  i\  hujus  te-. 
iiimonio  ,  quod  a  Jcfuica    proIecl:um  (ic,   hdem  ha- 
t  cre  dubicas,  lege  Dominici  Maria:  Sarpctri  ex    fa* 
r  iji^  Dominicauorum  vecerani  in  China  Miflionarii 
rtitimonium.     Eccumill  ,d  :  (61)  f^do  irjrafcyipus 
Frater  Dominicits  Maria  Sarpetrus  ordinis  l\^diCiU 
iorujn  Letior ,  cum  fcepius ,    atque  attente  hgerim  H-» 
hrum  Matli^i  Riccii  e  Societctte  jefii^  qiiem  isjinice  con-^ 
fcripfit  ^    Tiea-chu-che  y  ,  diciuni  ^   koc  ^/?,    ccs^ 

O' 


(6n}  Procemio  fcientise  firiicss  pag.  loo.  ^6i^  A- 
polog,ia  pro  decreto  Aiexaiidri  Pap;^  VIL 
pag.  1,  edit.  Lovan.  1700.  Jiir}  alias  ifrnic  de-? 
prom!?^  ubi  CCXI,i7np^%rtT/ri  Qtttoumnn  uecexi^ 
pag.  258. 


12  fiiftoria  CoJUrov^rJzarum 

iorum  Domini  vera  ratio ,  quo  qiiidcm  liiro  pottjjfi- 
miini  de  Deo  agit  ^  uftor  ^  qiwd  diclus  Puter  mate- 
rias ,  qnas  ibi  tra  ^iandas  fnfcepit ,  adco  do&e  /miil 
cfjeliciter  exhaii/ity  ut  Mffionariis  ^  qui  pojl  illum 
deinde  in  hac  Si'-zn/t  vif/ea  Jahorarunt ,  parum  vel 
ctiuui  nihil  reJictum  fuerit  'circa  di5his  materias  j 
quod  diclus  Pater  partim  expUcite ,  fiifeque  ,  partim 
implicite  ^  compendio  non  fit  compkxus,  Teftor 
itera ,  mihi  crehro  vemfte  in  mentem  ^  qiiod  di&us  U- 
her ,  opus  e/fet  ejusmodi ,  ut  /tfie  revelatione  divina , 
aut  fpeciaU  Dei  auxilio  non  potuerit  ah  autore  per^ 
pci.  In  quorum  fidem  hiCce  manu  mea  fihfcrip/i,  Ex 
Qiian^  -  cheu  metropoU  provincice  Qjian-tung  di&ce. 
q.  hfaji  i66j,  Frater  Dominicus  Maria  Sarpetrus ^ 
4iiias  a  S,  P^tro  ytefti/icor  iit  fupra^  iif  quateniisopus 
fuerit^  juramento  confirmo.  Nec  tvimen  putare  de- 
bes ,  eo  iibello  omiiia  religionis  noltrc^  myileria  ita 
ptiripicLie,  qjaemadmodum  attribuca  divina,  a  Ric^ 
cio  enuckata  fuiiie  ,  puta  VerDum  lacarnatum, 
Chrillum  pro  genere  humano  paniim,  &c.  Ha'c 
enim  teneris  animis,  veluti  crudos  cibos  languenti 
itomacho,  non  ceailiii  ingerenda  ciTe ,  cjuo^  [elicius 
deinde  alicjuantum  jam  confirmatis  ,  veluc  (olidio- 
lem  efcam;  proponcnda  elle  putabat.  Scio  hanc 
lationem  aliquibus,  prcclertim  famigerato  iiii  Hya^ 
ciatho  Serry  fuifre  improbacam :  nec  tibi,  ut  video, 
aiiiciet.  Mentem  enim  cuam  facis  iithic  videris 
prodidilTe  ,  ubi  verbis  Mosheimii  ;  £iii  avmer 
^tapu^tacr  ©ber  3)omiuifauer  bleibt  Das»  ,  xo^f^ 
u  \\\  <?iivopa  u>ai'/  ein  Scttefmond)  unb  %V:ebi^ 
{»01' •  confeilim  fubjicis  :  (62)  nempe  hi  ^  ut  apo- 
ftoli ,  nhiqiie  eodem  hahitu ,  fmlUs  humanis  artihus 
prcefidiisqae  inftru&i  ,  Jefim  Chriilum  cruci  fi^ 
xum  tantum  pradicahant.  Laudo  in  his  zelum ;  fed 
ii  Riccii  tempore,  quo  Sinis  nihil  adhuc  de  religione 
Chriitiana  conllabat,  a    Jefu   cruci   tixq  miflionem 

(uam 


(62^  Pa^,  m 


Collcdiuin  /^  '  15 


"i) 


fuam  aurpicatl  fulfrent  ^  profedlo  qulsquc  pruden- 
tiani  in  illis  deiiderafiec.  Aliter  Paulus  Apollolus 
apud  Judseos,  qui  MeflTam  ex  pluribus  vaticiniis 
vencurum  friebanc  ,  alirer  apud  Athenienfes,  qui- 
bus  nihil  de  eo  cognicum  erat ,  fldem  promulgav?t, 
Si ,  cum  Theologiam  apud  tuos  proleflus  fucris , 
fanftos  Patres  legilii  ,  legeris  haud  dubie  etiam 
apud  Ambrofium  ,  infignem  locum  de  modo  genci- 
les  ad  ftdem  adducendi,  (in  contra,  libens  tib'i  il- 
lum  exhibeo*  (63)  Ueo  ttiam  ms  ^  aic,  ctim  aUqui 
ex  gziitihus  vocantur  ad  Ecckfiam^  itapnuceptomm 

feriem  formare  dehemus  ,  iit  primo  wmm  Beum  au- 
torem  mundi^  ommumque  effe  doceamus  ^  in  quo  vi^ 
vimus ,    &r'  fumus  ,   &   inovemur ,   €24Jus  £f   ge7ms 

fumus Deinde    opinionem   illam ,   quce  tjl;  de 

idolis  ,  de[}ruamus  ,  ut  non  pofpnt  arfrent  .  uri- 
qut^  vel  lioni  materia  vim  in  fe  hahere  dvtnavi, 
Cum  iinum  ^Deum  effe  perfuaferis ,  tum  indicio  ejus 
adfiruas  ^  per  Chriflum  nohis  falutem  datam^  inci- 
picns  ah  illis ,  qua  gejfit  in  corpore ,  cT  ea  divina 
defcrihens  ,  ut  plus  ^  quam  Iiomo  ^  ftdff^e  videatur  ^ 
viStam  unius  virtute  mortem ,  mortuiunque  ah  infe-' 
ris  fifcitatum,     Paulatim  enim  fides  crefcit  ^iit  cum 

fupra  hominem  fuijfe  videatur ,  Deus  Credatur  >  nam 
nifi  prohaveris  ,  qmdfacere  Hla  ^  fine  divina  virtih 
te  mn  potidty  quemadmodum  potes  prohare  in  eo  vim 

fuijje  divinam  ?  Lege  fermonem  Apojloli  apiid 

yltlienienfes  hahitum^  qiii^fi  a  primo  deftruere  voluif- 

fet  ceremonias  idokrum  ,  fermonem  ejus  aures  <^e?nili' 
um  refpuijfent,    Ah  uno  igitur  Deo    operatore' mundi 
incipit  diccns  :    Deus  qui  fecit   imindum ,  £r  cuucla 
quce  funt  in  eo  ^  negari  non  poterat^  unum  effe  ope- 
ratorem  mundi  ,  unum  Deum ,  unum  creatorem :  ^ad- 

jtinxit.^  eo  quod  cceli  8r  terrce  domi/ms  in  manvfaFris 
non  digmtur  Iiahitare ,  deinde ,  quod  intra  auri ,  ar- 
gentique  caffam  materiam   nequaqiiam   verifimile  fit  y 

ar- 


(63)    Iii  caput  9.  Luc; 


14  Hiitoria  ControvQrfanim 

CiYtificio  homhjis  vhn  dhbntatis  includi ,  erroris  re* 
tneditnn  docens  cjje  jhidnmi.  pomitchdi.  7\riC  venit 
ad  Chrijhwi ,  mc  tam  Leiun  mahnt^  qiiaui  hominem 
iiuncupare^  dicens  ;  in  viro,  qiio  depAtoni;dbns  fidem 

Jufcitans  eiim  ah  inferis.  l^id  enim  tra&at ,  debet 
aadientiiim  cojifiderare  perfo7:us  ^  ?ie  prius  irrideatur  ^ 
quam  audiattir.  Qiiomodo  enim  Athenienfes  crede» 
rznt ,  qida    verhiun   caro  fa&um  eft ,  ct'  de  Spiritu 

fancfo  Virgo  concepit ,  qin  irridebant ,  qida  refur^ 
reciionem  audie)  avt  morutorunu  —  —  non  in  prin» 
cipiis  perfecia  quceruntur  ^  fed  de  principiis  ad  ea^ 
quce  perfecia  funt ,  venitur,  Ergo  tali  ylthenienfes  in- 

Jormavit  pracepto  ,    talis    nobis  apud  gentiles  ordo 

fervandus  eft,  (64)  'ialis  quoque  a  Kiccio  modiis 
&  ordo  fervacus  eit  Nec  propterea  tibi  perfuade. 
rc  debes,  Jefuitas  myileria  hitc  ,  cum  cempus  op- 
portunum  erac ,  Sinis  non  prLcdicafre.  Audi  Sar- 
peirum  ;  fidan ,  inquic ,  facic^  quod  Fatres  Societa» 
tis  f-efu  in  hoc  regno  Sinarum  Chriftum  cruci  fixum 
non  folum  ve^-bo ,  ^  fed  etiam  multorimi  hbrorum  vo^ 
luaunibus  ^    (6^)     ethnicis   uhUhciant  ^    ^   de  facras 

pafionis  niyfteriis  fuos  ncophytos  dfligenter  iriftrinmty 
c-r  ::oviffime  perfectitor  fanfrai  legis  Jang  -  qtia  r!- 
en   dicius  ^   koc  potijfimum  cohtra  eva::ge:ii  pra^CDms 


f 


op- 


(64)  EandcTn  rationcm  Grcgorius  M.  AbbatiMe- 
iico  ,  ut  Auguiiino  fiippctias  fcrrct ,  in  Angliam 
profcPturo,  fujifit.  ^am  dmis  ^  a\t  ^mentibus 
f:mul  omnia  ablcindere  ,  iiyrpojjibile  efe  ,  nov  ejt 
ctibivm  ,  quia  is  qui  Jumiviwn  locum  ajcendere 
nititur  ,  gradibus  vel  pcjj^bus  ^  ncn  autem  Jalti- 
buSy  eleva'ur.  Hitc  igitiir  d'leSii-^nem  tucwi  ^  /ikS 
inquam^  fratri  nojiro  Au;^^uiiino  ncccfe  ejt  aicere^ 
lU  ipje  in  prcejenti  ilik  ^rjj.tus  perpendat ,  quali" 
ter  .  :>mnia  debeat  dijpajivre.  Ven.  Bcda  hift. 
Ecc^lcf,    An^ioruin     Lib.    I.    cap.   30.  (6  )  De 

•  myftcrio  paflionis  ,  &  mortis  Clirifbi ,  libr.s  fi- 
nice  editis  traftarunt ,  Michael  i^o^^e/n<.3-  anno 
1584.  Riccius  in  libro  Xe  - y  anno  1603»   D'da- 

cus 


CGlkghm  L  15 

vppmit  ,  qnod  fcihczt  lioiitiiiem  ci  uci  fixmn  pro  do- 
viino  cobU  &^  tcrra:  vci.crentUY ,  qiiod  qiiidcm  ex  librw 
riim  Patrum  Socutati^  teftiiHonio  con-prohavit.  {fiC^ 
Tu  taiTien  non  ceflas  Lecloii  contraiiurn  in- 
gerere,  prcvimim  ilLhic^  ubi  tle  piofefiTone  fidei 
Ignatii  Chiu  agis,  (67)  li^  q^i^^?  uc  addis,  veliifum 
yefu  Chrfli  nomen  fyflra  qurefvcris  ,  tLliemque 
afters  Trigautiuin.  Scd  cur  cx  eodem  Trigautio 
non  addidilii,  cachecumenum  hunc  a  Jaico  Fr.it:  e 
Francifco  Marcinez  Jciuita,  de  Domini  tormeniis 
fuiffe  edodum  ?  cur  item  omiferas  ilia  ejusdem  ia 
profefiione  Hdei  edita  verba  :  ad  fdd  Chrifiiance  ca- 
pita  qiiod  attinet ,  tameifi  in  fngulis  myfleriis  eoriitn 
viagnitudinem  non  afjeqiiar^  tdmen  ex  animo  me 
fubjicio^  credoqm  oinnibus  ^  qucB  in  iis  continentm\ 
(6>^)  Si  non  elt  iingulorum  mylieriorum.  magnuu- 
dinem  affecutus  ,  conleguens  c(l,  nec  iliud  de  njorte 
Chrilli  efie  aflecutum  itaque  id  etmi  minimie  ignGrafle» 
Ha:c  fi  Ledori  tldelitcr  exhibuiiics  ^  longe  aliam  de 
hac  fidei  profeflione  mentem  ei  ingciturus  eras, 
Verum  has,  ck:  fimiiles  impouuras,  quia  in  trac-en- 
do  tibi  collegio  occupor,  interea  tibi  condono;  ac 
illud,  quod  uno  pene  halitu  illhic  de  lefuitaium^ 
Mandarinatu  eliias  ^  difHmulare  non  pofium.  7 an- 
ta  5    inquis ,  fuit  ilhi  Mandarinatus  retinejidi  cupi- 

di- 

m  I  '  II..,  —      ■ 

cus  Pontoici  1610.  loan,  de  Rocha  iSi'/.  l^on-yo^ 
bcirdtis  ineditationes  de  palllone  Domini :  eius- 
deiii  arguiiicnti  opuicuia  edi  ere  Gafpar  Fereira 
.  Jac.  R/io  ^  Alpiionius  Vogmm  ^  loan  Froes^Ro- 
dericus  de  Fi^^^virecio ,  Emanuel  Diuz  ,  iLcm 
Julianos  Jlcin^  anno  1635.  &  Adamus  S'c//o// , 
1642*  Vid.  Philippucinm  de  cultu  Confucii 
pag.  77.  Ex  liis  jicet  infcitiam  P.  Jo.  Bapt. 
Aiorci]es  Dominicani  conjicere ,  qui ,  tit  alibi 
dicetur,  Pvomam  profeQus ,  Jefuitas  detulit, 
quaii  neopliytos  de  induiivia  hoc  myflcrium  ce- 
Jarent,  (66')  Apoiogia  pro  decreto  Aieynndri 
VIL  pag.  4.  (67)  Pag,  4)6,(68)  Expe  .Chrifu. 
apud  buias  pag.  512, 


1 6  Hiftoria    ControverfiUYum 

clitas  tanti  aith^c  favor ,  o^  illius  friiendce  deftde- 
rimi  j  atque  liGruni  amittendorum  metus  ,  ut  quidvis 
prjthts  agerznt ,  imo  rejigionis  ver^e  ultro  prmioven- 
dce  ohicem  poni  obtmderent ,  fiqraviffimis  Po72tificuin 
decrctis  obfequerentur  :  ac  ruifus  Mosheimium ,  de- 
iicias  tuas,  tellem  accerfis,  De  obfervantia  Jefuita- 
lum  decretis  Pontificiis  prseilita  ,  ubi  locus  mone- 
bit,  multa  audies  tibi  non  ccgnita,  hic  illud,  ni 
fallor  ,  volebas  ,  Miffionarios  Jcfuitas  ,  in  pri- 
imis  Pekinenfes,  metu  amittendi  Mandarinatus  non 
fuiife  aufos,  Jefum  Chriltum ,  eumque  cruci  affi- 
xum  prasdicare,  alioqui  non  video,  cur  tam  para- 
doxa  ,  nempe  proreffionem  ,fidei  Tgnatii  Chiu^  alias 
Chiutaifo  cum  Mandarinatu  Jefuitarum  conjunxe- 
ris.  Sed ,  cujus  ahas  (§.  lO)  jam  inemini  perfecu- 
tio  ab  jangquangiieno  in  Jefuitas  mota,  te  aut  ma. 
hifefti  erroris,  aut  infcitiwS  redarguit.  Et-quemtu 
mihi  Jefuitam  Mandarinum  ^,  quo  Chiutaif&  ^dtm 
Chiiitianam  profeilus  erat ,  rempore  produces  ?  hte- 
res?  vide,  quam  temere,  (ineque  judicio  plcraquc 
in  chartam  foleas  conjicere  ?  natus  cit  Chiu ,  ut  iii 
Trigautio  legcris ,  (69)  anno  1^49.  fidem  profelTus 
eft  annos  natus  quinquaginta  feptem,  ut  apud  eun- 
Trigautium  legere  poteras,  itaque  anno  1^07.  -A- 
ge  rurfus,  nomina,  ii  potes  ,  hujus  temporis,  Je- 
fuitara  Mandarinum.  Fruitra  es,  nec  enim  quem- 
nuam  ante  annum  l64v  leperies ,  quo  Xtin-chi 
pater  Imperatoris  Cham-hy  ^  Adamum  Schall  Cd.  du 
gnitate  ornavit.  Ab  hoc  rurfum  neminem  inve- 
nies  uique  ad  annum  1664«  ^^  Cham  hy  Ferdi- 
nandum  VerhiS  Mandarinum  renanciavit,  Abhinc 
vivo  hoc  Imperatore,  apiid  quem  Jefuitas  gratia 
in  primis  valuiffe  tuus  Mosheimiu^  clamitat,  ne- 
mo  iliorum  totis,  quijus  regnabar,  iexaginta  annis 
eam  pra:rogativam  obtinuit,  Quin  Patres  Pereira^ 
6c    Gcrhilkn  ,    quos    idem     Cham-hy    pacificacioni 

Mo- 

(69)  Cit.  op.  pag.    511. 


Colkghm  l  xj 

Mofroviticce  anno  1689.  ^^  Nimpcliou  interefTc, 
&  tlignitate  Mandarinatus  ornatos  efTe  voluic  ,  uc 
confeda  feliciter  pacc  Pekinum  redieranc,  co  ho* 
nore  fiia  fponrej  nec  invito  Imperatoie,  fe  abdi- 
carunc.  (70)  Hoccine  eft  dignitates  Mandarinatus 
aucupari ,  auc  metuere  ,  ne  amittantur?  in  quanco 
tu  errore  cum  cuo  Mosheimio  cubas  ?  Recenfea- 
mus  jam  reliquos.  imperator  yong-tching  qui 
patri  fuo  ChainJiy  fucceffcrac ,  tcrtio  regiminis  fui 
anno  Patiem  Kdgkr ^  tribunalis  machematici  Prae- 
fidem ,  incer  Mandarinos  rooptavit,  eique  ob  la- 
boriim  copiam  ,  ^  Legati  I  ufitani ,  qui  tum  ad- 
erat  5  gratia  adjunvic  Patrem  Andream  Pereira 
Lufitanum.  Nunc  \e]im,  mentem,  auresque  uc 
erigas.  Imperator  Kim-hng  laicum  Jefuitam  Ca-* 
ftigIio72e  ob  pinp,cndi  periciam,  tum  Patres  Augu- 
flinum  Halhrfiein  Prs^fidern  cribunalis  mathematjci, 
&  Antonium  Gogcisl^  ac  Felicem  de  Rocha  ^  ejus 
afreffores  ad  Mandarinatus  dignitatem  evexit,  quod- 
ve  mireris  ,  laicum  Caftiglioiie  cum  Augullino  HaU 
krftdn  tertii  ordinis  ,  reliquos  duos  fexti  ordinis 
Mandarinos  t^^  voluit ,  quorum  priores  duo  pavo^ 
nis ,  poftremi  vero  ciconics ,  non  item ,  ut  cuin 
Mosheimio  fomnias,  draconis  ^  infgnia  deferebanc. 
Habes  igitur  ab  anno  I^Sl*  hcc  efl,  ab  ingreffu 
Jefuitarum  in  Chinam ,  ufque  ad  celeberrimum 
annum  1773.  itaque  duorum  fere  feculorum  fpa- 
cio  ex  Jefuicis  Mandarinos  univeife  cdo.  Et  exi- 
gui  hujus  manipuli  caufa  cancum  Mosheimius,  & 
tu  cum  illo  clamorem  in  Europa  excita^  ?  con- 
donanda  utrique  vclhum  eil  rerum  fmicarum  igno- 
rantia,  tibi  in  primis  ,  qui,  ubiexP.  Schalldomi, 
belliquc    Mandarinum   fabricaveras ,  in  ha^c  vcrba 

fub- 


C70J)  Florianus  Ba/zr  CoUegii   Pekineufis   Pve£lor  ijl 
refutatione  Mosheimii  pag.  64, 

B 


t^  HifloTia    CoJitroverfiarum 

fubjungis:  ("^i)  quid  ergo  irn^eciiel^at  ^  qiio  vmmt 

cicoriam  cuni  Dracoiie ,  militari  fymbolo  commiitaf'' 

fet  in  SchalJio^  aUoquin  Mandarinis  belUcis  concedi 

folito,     Mulra    certe   impediebanc ,  illud  in  primis, 

quod    nemini   draconis  inlignia  deferre    liceac ,  ni(i 

Imperatori ,  tum  regulis,  6c  iis ,  qui  regii  fangui- 

nis  funr.      Militares    enim    Mandarin:    dillinda   a 

tlracone  animalia    pro   Infigni  gerunc.     Primi ,  & 

fecundi  ordinis   Leonem  ^  quos  rfiajor,    minorve  in 

Leone  auri  copia  difcernic  :  tertii  ordinis  Tigridem^ 

quarti  I.eopardwn ,  quinti   Urftini ,  fexti  &  feptimi 

ordinis  Tigrijem  minorem  ,  oftavi  denique  ordinis 

Hippopotamiwn  nec  ulii  integrum  eft,  ha:c  (igna  hono- 

aris  permutarc,  C72)    Revertamur   illo ,  unde  tui , 

&  Mosheimii  caufa   parumper    digrediendum  erac^ 

§.    XX. 

Jefuitas    igitur,    ut    ca^pi  dicere  ,  ea  ,  quam 

Riccius  inllituerat ,  ratione  rem  Chrillianam  in  Chi- 

na   pene    quinquaginta    annis  adminitlrabant,   cum 

anno  t6^0,  alii  quoque  religioli  ex  Philippinis  in- 

fulis  ad  Sinas  delati,   in    parcem   laborum   venere, 

Praecipui  ex  hisfuere  Joan.  Baptiila  Morales  ^  Domi* 

nicanus,  &    Anionius  a  S,  Miria^   Francifcanus. 

Uterque  aiiquamdiu  in   urbe  Nanchang  apud    ]e- 

fuitas  diverfari ,  in  provinciam  Fokienfem  difceflere. 

Hic  dum   lingu'je    Sinicx   fe    impcnclunc,   &  ritus 

gentis  EuropiEo  oculo  confideranc,    miris  fcrupulis 

agitari  coepere  ,   quos   Morales  quinro  poft  anno , 

fex  dubia   complexus ,   P^    Furtado  Jefuitie  propo- 

fuic,  (73)  qui  cum  illi  non  facis  fecifTc  viderecur, 

omnia 


(71)  Pag.  143,  C72)  Floriaiius  Bahr  cit.  op.  pa^» 
82.  C7:^)  Dubia  hgec ,  &  eorum  folutiones  P» 
Furtcido  ad  fiuim  Generalem  perfcripfit:  eadem 
D.  Mciigrot  ^  de  quo  alias  redibit  fermo,  in 
fua  expofitionc  in  exitu  feculi  XViP  Pvomam 
inirit,  fcd  folutiones  Furtadi  ^  quem  ille  male 
Uurtadum  vocat  ,  fuppreflit.    Si  tam    prolixa 

non 


Colkghm  L  19 

omnia  ad  Furopceam  confuecudinem  exigens,  palam- 
Cjue  Jefuitarum  in  adminiltranda  re  ChnlUanci  pra- 
xim  damnans ,  ob  zelum  prudenticC  legibus  haud 
fatis  accomrrodacum,  (74)  Proiegis  jufTu  in  Philip- 
pinas  haud  muko  polt  exaftus  ed.  Hic  dubia  fiia 
iatius  deduda  ^  quin  folutiones  FurtaJi  adjecerit, 
typis  Manihnis  vulgavir,  ad  qucie  Furtadus  haud 
tliu  moracus  prolixa  commentatione  refpondic ,  (-^5) 
perfpicue  oftendens,  conatum  illius  nullo  neophy- 
torum  friiftu ,  &  perexigua  fcientict  fuie  in  Sinicis 
exiltimatione  cefnfie.  Sed  Morales  in  refponfi  loco 
archiepifcopum  Manilanum  ,  &  epifcopum  Zebu- 
tenfem  adire  ,  h.  Jefuitas  fuperliitionum  reos  tra- 
ducere  perrexic;  qui  cjus  tide  indufti  fua  interefle 
arbitrabantur  ,  ut  datis  ad  Urbanum  Vfir.  anno 
16^6.  litteris,  rem  omnem  Romam  deferrent,  fed 
polka  meliora  edo£li ,  fequente  anno  Jefuitas  apud 
eundem  Pontificem  aliis  litteiis  a  fufpicicne  purga- 
nmt ,  quod  non  fincere,  ut  ajebant ,  de  ta  re  ad 
fe  reiatum  eflet ,  itaque  fuarum  partium  videri ,  iit 
Patres  SocUtatis  a  t^^n  jiidigms  qtterimomu  vindU 
care7?t ,  &^  enrumdmi  imwcentice  &  ve^itatis  patro^ 
amiim  virijiter  fnfciperefit.  {jC^  Accufationis  hu-' 
jus  meminit  quidem  Frater  Hyacinthus  Serr},  (77) 
fed  palinodiam  utriusque  fraudulemer  reticuit,  ex 
quo ,  quid  ille  hominis ,  ^  cujus  fidei  in  rebus  Si. 
nici?  fit ,  facile  conjicies,  quod  ea  de  caufa  moneo, 
quod  mihi  fi\;pius  deinceps  cum  iilo  res  futura  fit^  ' 
Ceterum  Furtadus  non  contentus  ea  commentacione, 
quam  fcripro  P.  Morales  oppofuit,  focios  pro  ca, 
qua  iis  prsterat ,  poteftate  in  urbem  Hang-cheit  pro- 

H  a  vin- 


non  cITenc ,  libens  ea  hoc  loco  depromerem , 
ut ,  quam  non  bona  fide  D.  Mmgrot  egerit , 
omnibus  palam  fit.  (74)  Malieres  enim,  inter 
reliquai,  promifcue  cum  viris  ad  tempUnn  ad- 
mifit ,  qiiod  apud  5?inas  piaculum  efl.  C7S;  E^- 
ftat  Parifiii    an.   1700.   apud  Nicol.  Pepie  edita 

lioc 


30  Hiflcrja    Comrovirparum 

vinciae  Clic-K\ang  metropoiim  anno  164:1.  conveni- 
re  juffit,  denuo  conruitaiicnem  de  ritihus  Sinicis 
habiturus^  Uc  les  ,  quas  poltea  narratione  com- 
pleftar,  facilius  intelligas,  ntccifc  eil,  ut  ea  ,  quae 
in  hoc  conventu  a  Jefuitis  Ibtuta  luere  ,  ad  ver- 
bum  leferam.  (78)  Qy^fi^^^'^  f^i  ^^^  confultatio  in- 
choat ,  de  iis ,  qu^  ad  inormos  fpechwt ,  de  eo , 
qnod  l1ao  vnlgo  diciuir  ,  i79)  ^^^  folemnibns  apiid 
Sinvfes  verbis  ac  ritibiis  ^  offciopsqiiefalutationibus 
poft  amicorim  mortem  nfiirpari  fo/itis,  Patres  cen* 
fiieriint ,  mftri  omnium  mitneris  efje ,  catechumenis 
clare  ^  ac  dihcide  res  qvasdamexponere^  qnasabnfus^ 
if  fuperftitiones  efje ,  manijefte  conftat^  verbi  gratia  : 
l.idolis  (fferevota^  ^  preccs,  ^,  ante  mortiionm 
feretrum  fortiri,  3.  eorum  auxihum  implorare^  vel 
ftbiy  vel  liberis ,  ac  jjepoiibus  fiiis^  auteam  de  mor^ 
tuis  opinionem  fufcipere  ,  pofe  eos  nobis  opitulari. 
4,  credere  mortuorjm  animas  interefje  taheilis  iis  , 
quibus  eorum  infcripta  funt  nomina ,  non  paradifo , 
vel  iiferis.  5.  Cibos  iis  (fferrcy  quibus  irforuin 
a^iimce  vefci ,  aut  ciborum  ,  odcrumve  nidore  pufci 
credantiir.  6,  moJ?etam  ex  aurata  papyro ,  atque  alia 
ejusmodi  incendere  ,  fic  ,  quafiprodcfe  ea  pqffnt  iis  , 
qui  ex  hac  vita  excefcre.  Et  quoiiiam  his  ommbiis 
trrores  mamfefti  continentur ,  quos  ex  animis  iiomi'^, 
num  evellere  ^  noflri  ofpcii  eft  ^  fidulo  curabimus  ^  ut 

in 


hoc  titulo  ;  RefponJ-.o  P.  Frarcfci  Furtado ,  vice 
provincicilis  Soc,  Jf:>  cid  XiL  QuiTJtioms  a  P. 
Fratrz  Joa.  Ecipt,  Muraks  ord.  S,  Donrrtici  , 
Manilarii^  propoptas  Patribus  Soc.  Jf/u  labo' 
rantibus  in  prceciic^tione  S,  Evarigelii  in  Im-' 
perio  Sinarwn.  (763  Philippuccins  in  praeladio 
ad  difquiritionem  de  ritibiu  Sinenfium.  pag.  ?^ 
C77)  Operum  Tom.  VI.  edit.  Lugdunen.  ann» 
1770.  pag.  7  {.4.  (78)  Apologia  pro  decreto 
Alexanrri  Pa  >a2  Vil.  pag.  76.  (79)  Voce  Tiao 
Sinae  ccremoi  as ,  quas  defunQis  progenitoribus, 
&  Majoribus   exhibere  folent,  comprehendunt. 


Colkgmm   L        '  2,t 

iutclUrant  f^er  ms  mlul  ipfts  aliud  licere  ^  qnam  iit 
faliuatioms  ,  &r  ciErcmviias  adhibgam  merc  poli^ 
ticas  y  ^y  civikSj  qiia  ideo  fiint  iTiJlituia^  iit  de* 
hita  parcntibus  obfervantia  eodem  ritu  etiam  mortuis 
exliibcatur^  guo  erhiberetur  viventibiis^  ut  Sinarum 
libri  teilantur  ;  Sii  -  fu  -  ju  -  vam  -  fu  -  cien.  Qtian- 
twii  ad  eas  falutatiQnes  fpc&at^  quce  teflaudi  dohris 
caufa  poii  a.wcorum  mortem  adhibentur^  FafreS  cen* 

fuerunt  ^  eas  p<'ffe  tokrari  ^  quales   minc  ufurpantur^ 

Jui.tque  luichnus  tolerat^e,  Fuere^  qui  dicerent ,  eas 
tokrari  fcilicct  lam  diu  debere  ^   quam  diu  fieri  non 

pcffet  aliter  ,  £ir ,  yf  qiia  efjet  dubitatio  ,  e^iitendiim 
eff ,  ut  ,  quoad  liceret ,  Sinenfs  ad  tnorcs  Europceom 
Yum  ,  atque  InjHituta  traducerentur.  J^am  ceremo'- 
7jiam  iliam^quce  Ciao  diciiur  ^  efl^qite  in  eo  pofztay 
ut  verbis  confolatoriis  addantiir  odores  ,  &"'  cerei ,  &* 
taui  mortuus  ,  quam  ejusdcm  propinqui^  mcre  patrio^ 
capite  fcilicet  ad  terrain  demifo  falutentur^  commu^ 
nis  Patrum  ferfus  Jiiiti  nilul  in  ea  effe ,  quod  debeat 
Chrijiiauis  interdici  ,  prifinamque  ejtis  toleranda 
conlheiudinem  pofe  retincri :  neque  tamen  defuere^ 
qui  cenkreiit ,  caute  a  Jiobis  potiffimum  ujurpandum 
efc ,    viderique  longe  fatius  ,  cum  prcsfertim  a  Chri^^ 

Jlianis  fucrimus  inviiati  ,  eorum  domos  accedere^ 
atque  ibi  precibus  ad  JJeum ,  orationibusque  reci^ 
tatis  5  demortui  propinquos  folari  ^^erbis  ,  dolorem- 
que  tefiari  nojirum  ;  tum ,  fi  pauperes   atque  egeni 

funt ,  aliquid  i^fis  ekemofyna  loco  largiri ,  vel  pa  • 

Jiillos  y  cereosve  vulgares  ^  quos  ante  imaginem  alim 
quam  piam  incendant  ,  ad  exorandam  in  mortuos 
ckmentiam  Dei,  IJtile  in  primis  erit  inter  eos , 
qui  deinceps  ad  fidzm  Chrifiianam  accedent ,  eani 
induci  conjuetudin^m  ,  qua  jam  in  multis  Ecclefiis 
cbtinet ,  ut  fcilicct  Chrifiia?ii  doceantur ,  ubi  quis 
e  prcfiryquis  j  pa>'entibusve  deccjferity  vel  imaginem 
aliquam  piam ,  vel  certe  crucem ,  aat  fan^um  Do- 
mini  nojiri  '^efu    Cfirifii  nomcn  imponere  illi  menfa 

/liptr    quam  odorcs  incenduntur^  if  ante  quimfom 

B    5  le,2t 


l^ 


Hifloria  Co72troverfarum 


knt  SifJCB  corpora  ho72oris  caufa  ad  terram  dcmitttrc» 
Fc  retum  pr^terea  elt  ^  ut  qu-^dam  cattchibnii 
capita  iatius  exponerentur  ,  denique ,  ut  ad  calrein 
add!tur,  placnit  praterca  twafH  ab  onmibtis  ^  atqiie 
eanicjn  iniri  rationan  i?2  numerandis  feptem  cetatibus 
miiJiy  emi  fci/icet^  qiia  cft  RomaJii  martyrokgii  ^ 
jiixta  declarationem  if  aprobatioi^em  tlieologoriini 
Romajoriun  ad  ms  mijjam  anm  i/>4o.  tiim  quict 
talis  e^  ufus  Ecclejta ,  tum  quia  calculus  ille  ma- 
^is  ad  Sinicorum  annalium  calcuhm  accedit :  quarc 
/ibros  ;a?n  editos  emendari  quantum  opus  fuerit ,  at-» 
que  ad  hoc  decretum  accomodari^  72e  /i  parum  inta72- 
ta  re  concordes  nos  ejje  Si72ce  videa72t  ^  occafionem 
inde  fumant  accufa72dce  fdei  Chriftia7ice.  (8o)  Hsec 
Coiiventus  illius  ftatuta  funt ,  quorum  pars  pras- 
cipua  ad  ritus  a  luperllitionibus  ,  quas  Bonzii  varia- 
rum  feftarum  contra  Imperii  fandiones  invexe- 
ranr,  perpurgandos  fpedabant.  Quo  magis  mi- 
rum  vide  i  debct,  JdUitarum  ,  ut  poilea  patebit, 
adverlarios,  lite  Romam  delata  ,  id  fummo  ilu- 
<iio  egifle,  uc ,  qua:  Jefultae  confeftim  in  principio 
neophyiis  vetabant,  illi  ab  iftis  indulca  fuilTe  con- 
ten  lerent  ,  ut,  cum  ilio  ventum  fuerit ,  uberius 
dcr larabicur,  Aique  hctc,  qux  interea  ruminare 
poflis ,  pro    Coiltgio  primo ,  uc  reor  ,  facis  lunt« 


^ 


COL- 


(,^,1!)  Aths  CoriA-entus  hiiMis  fnpfcriprit  Y.-T>or\vni* 
cvs  Ncivctnm  Ordjnis  Prgedicatorutn  fcrvens 
alias  ritiUTm  impujj;natnr  his  verbis  •  atc^vt  hctc  ex*- 
jicrt  in  i-pf)  textu  anthcnticv ,  Lif.tanica  lingr>(M 
Jcriv^o,  In  cujvs  rei  fidcm  Jnbjcrivfi  in  has 
Ccrtotiaf  domo  ^  dit  i.  Ofito^,  1665,  Fr*  Bo- 
tninicus  Navarctu^ 


CoIk(Tmm  IL  25 


COLLEGIVM    11. 


Moraks  Romiim  proftEliis ,  facrce  Congregationi  Je 
profyagauda  fide  ritus  ftnicos  tamjuatn  fuperfli* 
tiofos  pro^miit ;  iu-ec  illos  tales  effi  pronunciat  ^ 
ciijiiS  juJicium  InJiocentius  Papa  X,  ratum  ka- 
hty  domc /zhi  ^  '^  fedi  apoJloHcts  aliter  vifumnon 
fucrit,  Morales  in  Chinam  redux  ^  Cojigre^atio^ 
nis  refponfa  ?2on  rite  in  Si^iicum  vertit.  jitfui^ 
tos ,  qui  auditi  non  erant ,  fedem  apoftolicam  apm 
peUant  y  miffo  Romam  Frocuratore  P.  Martino 
MiVrtinio :  liic  ab  Ahxandro  VIU  Decretiim  nro 
ritihus  ftnicis  impetrat.  Serryanc3  de  hoc  Decre^ 
to  cavilliy  £r  hallucinationes. 

§.  XXI. 

|\^/^  orales ,  quem  nuper  ob  parum  prudentem  zc- 
^7  it  lum  ex  China  in  Philippinas  infulas  exaftum 
memoravi ,  indc  in  Europam  folvens ,  magnis  ici* 
neribus  Romam  contendic  ,  urbemque^  <Sc  vici. 
nas  ,  qua  pertranfiic  ,  regiones  (inillro  de  Jefuicis 
rumore  implevcrat ,  ritus  Sinarum ,  quos  Euro- 
pa^i  obfcura  hadenus  fama  acceperanc  ,  palam 
verbis  inft^dacus,  Mox  porrefto  libello  eos  uc  ve-i 
X2i  facrifcia  ^  in  veris  templis  ^  6c  aharihus  proprio 
didis ,  tam  Confucio  ,  quam  defunftis  progeaito* 
ribus  exhiberi  foiicos,  cum  reliqua,  in  quibus  ei 
cum  Furtado  non  convenerac ,  (  §.  3o. )  Congre- 
gationi  de  propaganda  expofuit.  Illa  accufatoris 
libellum  ,  6c  capita  in  eo  contenta  pr^cipuis  theo- 
logis  expendenda  commifit,  audicisque  eoium  iu- 
diciis ,  riuus    iiaenfes  fuperftitione  ^nquinatos ,  ita« 

B  4  qud 


64  Hijloria    Coutroherjzarum 

que  vetandos  anno  I^^J.  cenfuit,  ipfeque  ImiO' 
cehtius  Papa  X  (id  prcefatcB  Con^reyationis  preces , 
omnilms  ,  fcr'  /w^ulis  Mijfionariis  fuh  pmia  excom- 
municationis  lata  fentemia  ^  Jtbi ^  &f  janSlce  fedi 
refervata  mandavit ,  ut  refponfa ,  ac  decifiones  prce- 
di&as  omnino  obfervarent ,  easque  ad  praxim  dedu' 
ce^ent^  donec  fibi  cf  ^pohlicc-e  fedi  aliter  vifum 
7Jon  effety  (  g  £  )  Cu  jusmocii  aucem  fuerinc  refponfa 
Congregationis  ,  illic  commodiore  loco  ciic^cur, 
ubi  de  Oecreto  Alexandri  V[I^  fermo  erit.  Si 
polbema  Congregauonis  verba  rite  perpenderis , 
nuHo  negotio  intelliges,  ricus  finicos  ea  folumcon- 
dirione  fuperltitiofos  fuiffe  declaratos,  fi  Morales 
veritati  conientanea  retuliHet;  alioqui  fedes  Apo- 
ftolica  fiDi  poteltatem  aliter  de  iis  judicandi  non 
yefervairer.  Hoc  iit  altc  menti  imprimas,  cupio. 
Moraies  obtento  Hecreto  m  Chinam  rediit ,  P. 
Kavurettam,  virum  fui  ordinis,  poil  dodam  Val- 
lisoleti  philofophiam  fecum  adducens,  Hic  ille  eft^ 
qui  ferius  pollea  ^item  de  ritibus  (inicis ,  diu  fopi- 
tam ,  acerximo  conatu  fufcitavit.  Vix  ad  fuos 
Morales  reverfus  eft^  cum  refponfa  Congregationis 
ferius,  qjam  oportcbat  finice  converf:i  vulgavit; 
ex  quibus  cum  Jefuitx  intellexiffent  ,  ritus  gentis 
longe  aliter ,  quam  re  vera  effenc,  CS^)  Congre- 
gacioni  expolitos  fuifle  ab  homine ,  qui  vix  quin- 
que  annis  in  China  moratus,  (5c  uni  urbecuU  in 
provincia  Fokienli  fere  inclufus,  nec  facis  in  claf- 
licis  Sinenfium  libris  verfacus  fuifTec  ,  ad  hxz  m 
Innocencii  claufula  non  obfcure  locus  appellacioni 
darecur ,  haberentque  gentis  confjetudjnes;  qua- 
draginta,  &  ampiius,  annorum  experimento  (83) 

ma- 

(80  Benediftus  XIV,  in  fiia  Conflitutione:  Ex  qtio 
fifigulari,  (82)  Philippuccius  cit.  op.  affert  ca- 
talogum  42  falfarum  fuppofitionum  ,  qujE  in 
relatione  P.  Morales  ad  facram  Congregatio- 
nem  .,  cubant,  idque  ,  ut  ita  dicam,  ad  ocu- 
lum  oflendit.  (83)  Ex  his  fuere   Valigmms  an- 


Colkgium  II^  ^25 

magis  perfpeclas,  purabant  fibi  licere,  ut  fedem 
apoitolicam  melius  edocenciam  appellarenc ,  prae- 
fe  tim ,  quod  viderenc ,  P.  Morales  a  fuo  redicu  ^ 
Congregationis  refponfa  non  rite  in  Sinicum  con- 
vertiire,  (84)  perverciiTe  ordinem  refponfionum , 
•S.:  qux  Congiegacio  de  propaganda^fub  conditione 
vctabat  5  illum  fimpliciter  prohibuiffe  ,  denique 
ncophytisTuis  quifcdam  indullifTe,  quce  manifedam 
fuperibtionem  continenc,  (85)  His  de  caufis  «Sc 
ipli  Procuracorem  fuum  Romam  delegandum  cen- 
febant :  Jedtus  elt  P.  Marcinus  Martinius ,  qui'  an- 
no  1651.  navi  HoUandica  vedtus ,  circumnavigacis 
Hibernia  ,  &  Bricannia  appulic  m  Norvegiam, 
&  inde  longo  per  Belgium  ik  Germaniam  icinere, 
tercio  poll ,  quam  ex  China  foiverac ,  anno  Ro- 
mam  cenuic.  Sed  jam  mulco  ance  fama  de  illius 
navigacione  in  urbem  allaca  ,  Jefuicarum  adverfa- 
rios,  quod,  cur  is  venirec,  pene  providerant,  mi- 
re  fDhcicos  habuic ,  qui  onmi  indudria  adlabora- 
banc,  ut  13tcretum  anni  1645.  nova  conttitutio- 
ne  priLis  coniirmaretur ,  quam  ille  Romam  aicin- 
geret,  (86)  Id  cum  iiii  Antverpiie  moranti  (igni- 
hcatum  fuiffet,  coniellim  icineri  fe  accingens,  men- 
fe  Sepccmbri  anno  l655»  i^^  urbem  pervenic. 

B  5  §, 

nis  35.  Cataijciis  an.  46»  Akni  ^,6,  Emanuel 
Dlaz  fenior  ;^8.  junior  49.  Ferreirci  41.  Seme' 
dvs  49.  Schall  44.  Huglii(s  45-.  Camvari  35. 
Ma^hellams  37.  Intorcetta  40.  partim  iii  aiila 
Pekinenri  partim  per  Imperii  provincias  fparft 
ut  habet  Sotvel  \\\  Bibliotheca  Scriptor.  Soc. 
Jefii.  ad  dictos  articiilos.  (84)  Exempli  caufa 
de  adminiflrando  mnlieribus  facramento  ex- 
tremse  unttionis  :  Sacerdos  ,  ait  ,  miilieribus 
ifi  mortis  sirciculo  vice  alteriiis  facrmn  oleum 
cofiferat,  Vide  Fhilippucciwn  cit.  op.  a.  pag. 
40.  ad  141.  quafi  vcvg  alter,  quam  facerdos  id 
facramemum  conferre  poffit.  Haic  infignem  lin- 
gU3B  rmicce  imperitiam  in  P.  Morales  indicant. 
C85J)   In  libro  finico    a  fe   edito    hsec   diferte 


26  HijloYia    ContYoverfarum 

§/  xx[r. 

Hic  ,  nt  primiim  a  via  refpiravic  ,  fa- 
Iut3tis  Pontifice  ,  &  purpuratis  Patribus  ,  li- 
belium  fupplicem  facras  Congregacioni  obtu- 
lit,  quo  caufam  adventus  fui  expiicat,  praeci- 
pua  ex  eo  ,  qua^  huc  pertinent ,  excerpam  :  (^^"J^ 
Ut  itaqtte ,  inquit  ,  facra  Cnngrcgatio  ck  propagan- 
da  C88)  i'formetur  j  dico  ^  in  illu  quccjitis  P,  'Jo- 
anms  Bapt,  Morales  non  nuUa  prorfus  falfa  ^  tiim 
qiioad  ipfnmt  faSla^  tum  quoad  f2ofiras  praxes^ 
fuiffe  th.eologis  illis  a  facra  Congregatione  deputatis  ^ 
(uppofita^   quod    omnium   Fatruni    Societatis  ,   qui 

lia 


habet :  annuatim  ftatuto  tempore  ^  cum  rzcurrit 
Jolzmnitas  Fo ,  ^  alia  vocata  La  ^  die  natali 
parentimi ,  die  qua  virilis  pikus  fumitur  ^c, 
fiiii  parentibus  faufta  hilariter  annunciznt  ,  ^ 
profundam  zxhibzant  reverentiam,  De  folemni- 
te  Fo ,  vocabulariiim  fimcum  Kin^f-ku  di^lum 
ita :  in  diebus  vocatis  Fo ,  mali  Jpiritus  ,  five 
lemures  perambulant  ^  ideoque  totis  illis  diebus 
homines  fe  abfcondunt  ^  domefiica  negotia  nnn 
traBant.  Vide  Philippuccium  cit.  loco.  (36) 
Patet  id  ex  epiflola,  quam  P.  Chrillophorus 
Schorer ,  AiTiftens  GermaniaD  ad  eiim  Antver- 
piam  Pvoma  die  27.  Junii  1655,  dederat ;  re^ 
ligiofi  nobis  ,  inquit ,  adverfi  ^  (  hoc  eft:  Domi- 
nicani )  eo  ufque  rem  adduxerunt ,  ut  in  primct 
Congregatione  fententice  eorum   contra    nos  datce 

- ejjent   confirjnandce.     Fortuito  accidit ,  ut 

vefciremus  y  atque  inde  petitum  eft  ^  ut  cum  R, 
V,  e  finica  mijjione  propter  hcec  negotia  vnizrit , 
Jaltem  differatur  res^  donec  R.  K  audita  fuerit, 
Vide  librum  de  ritibus  finicis  Au^ufts  editum 
1701.  pag.  170.  (87)  Ibid.  pa^-  171.  (88)  Me- 
rito  explodendus  eft  D.  Mofheim  de  Martinio 
pag.  15.  ita  fcribens :  Q:r  annbetc  ftd)  atci)t  a\x 
t)ie  j^oiii^reciaticu ,  bte  b.i^  ^ortv^e  Urt5cil  ab^^e-' 
fagt  \)atte ,  wcil  er  leid)t  t>or^crfa()e ,  baf]  \i\i^t 
t^rcii  @prud)  fd^ivcriid)  wtcbcrrafcn  ivurbc.  P. 
Morales  qu^fita  Congregationi  de  propagand^ 
propofuit  ,  idem  Martinius  fecit. 


Coljeghim  IL  27 

}ia&e72us  in  Sina  fuerimt  ^  te^imonio  prolo  ^  m/no 
animf) ,  nt  i\  Joanni  Bapt,  ac  fociis  fickm  adi* 
viam  5  fzd  ut  etiam  nobis  adhibeatuY  ,  &r  quidem 
tnagisij  quam  illis  ^  qida  juxta  notam  Yegiilam^ 
te'}es  ma^yis  i-formati  reliquis  funt  prceferendi :  pau- 
luTnque  infra  r!e  P.  Morales;  propofuit  er^o  dubia 
illa  pro  libitu ,  refolutiones  habuit  juxta  falfo  alla- 
ta  ^  fuppofta  ^  quibus  obtentis  tum  demutn  Socie^ 
tatis  Putres  contrarium  fmire  acfacere  pubjicavit , 
nulla  antea  de  modo  noflro  fa&a  mentione ,  quia , 
72C  pars  audirettir  ^  metuit,  Haec  ille  :  tum  obce- 
ftitus  eil;,  uc  novae  quasftiones  haberentur  ,  attu- 
lifie  fe  volumen  ,  id  hodie  eciam  in  cabulario  fa- 
crse  Congvegationis  fervacur,  quo  partim  ex  ciaf- 
(icis  Sineaiium  libris ,  parcim  eorum,  qui  ab  anno 
15"^ I.  vmeam  finicam  coluere,  cum  alibrum  te- 
fl:  moniis  jure  jurando  firmacis  fe  monllracurum 
fideiec  ,  fac ram  Congregacionem  non  rice  antea 
edoftam  fuiile.  Vifus  eil  icqua  pollularc :  hinc 
controverfii  ob  rei  gravicacem  ruifum  Congrega- 
tioni  examinanda  cradicur,  quas,  ne  temporis  dif- 
penuium  facerec,  mandavic  Marcinio,  uc  volumen 
qiiod  facis  fpifllim  acculerac  ,  iu  compeadium  ^  re- 
digerec ,  de  ceceris ,  cum  ufus  ferrec ,  coram  uc 
diifcrtaret ,  indulcum.  Fecic  ille  diligencer ,  & 
optima  fide ,  quod  juiTus  erac,  laborisque  fui  op- 
pido  pertinacis  frudlum  rulic.  Nam  poft  quinqud 
menfium  acerrimas  ronrenciones ,  dje  23,  Maicii 
anno  1656.  pj^o  illo,  &  ritibus  finicis  pronuncia«- 
tum  efl,  Alexandro  Tapa  VII.  Cardinalium  judi- 
ciis  fuifragante.  Ouas  parces  fententia  complccli. 
tur;  piior  capita  P.  Morales  facrce  Congregatio- 
ni  anno  i645-  propofita  exhibec :  altera  ,  quse 
Martinius  propofuerac.  Cum  illa  ex  his  facile  m- 
telligi  poflinc ,  fuifecerit  poilrema  in  medium  pro- 
mere.  Verum  quoniam  loquendo  fam  feffus  fum, 
ne  ociofus  illhic  afHdeas,  age,  lege  illa,  fed   voce 

per* 


xS  Hijiorh  Co?itroverJTarum 

perfpicua,  ut  ne  quid  abs  te  prKcermiiTum    obfer- 
ve/n.  --  Ordire.  rg.^) 

\.  XXIII. 
„  Ceterum  cum  MifTionarii  Societatis  Jefu  in 
„  proDdifto  regno  (  Sinarum  )  tuac  temporis 
„  (90)  aiiditi  non  fuJrint ,  anno  ehpfo  Ij-^v  ei- 
„  dem  facrae  Congregationi  de  propaganda  fide 
„  pia:dicla  quatuor  qua:(ita  propofuere  ,  cum  fafti 
♦,  diveriitaic,  quje  unicuique  quctfito  eft  appofita; 
„  re  ad  eandem  fac  ram  Congregationem  fuprem* 
„  ^  univerfalis  Inquifitionis  jubente  fanftillTmo 
„  domino  noilro  remjffa  ,  eadem  facra  Congrega- 
„  tio,  auditis  QualiScatoium  voiis,  in  fequentem 
,,  (cntentiam  refpondit. 

I.  „  Quxritur,  utrum  Miffionarii  novis  Chri- 
„  llianis,  quam  primum  baptizantur,  dcbeant  m" 
„  timare  jus  politivum ,  tamquam  obligationem 
„  fub  peccaco  mortali,  quantum  ad  jejunia,  fe» 
„  fta  fer vare ,  &  conriteri  femel  in  anno  ac  com'- 
„  municare?  dubitandi  ratio  circa  jejunium  eft, 
5,  quia  Sinx  inde  ab  infantia  ter  in  die  comedere 
„  confuevji  unt ,  ad  quod  levitas  cibi  cogit ;  Pras- 
„  fedli  vero  jejuni  tribunalia  adire  deberent ,  qujg 
„  frequentant  ab  oftava  matutina  ad  fecundam  po* 
„  mejidianam,  quod  ijlis  effet  ommo  impolTiDilc, 
Circa  felh ,  confeflionem ,  ^  communionem 
dubitandi  ratio  eit,  quia  maxima  Chrutianorum 
pars  laborare  debet,  ut  viftu  n  lucretur ,  &  [^" 
pe  coguntur  Chriltiani  ab  inSdelibus  Praefeftis, 
feftis  diebus  fubire  va!  ios  labores :  ipfi  Prxfecti 
Chriltiani  tribunalia  frequcntare  debent  etiam 
diebus,  qui  apud  nos  felb  funt,  fub  poena  pri- 
vationis  oiHcii :  Millionani  flint  pauci  numcro, 
regnum   valhdimum ,   ideo    quam   plures  Chri- 

,.  fti- 


CHy)  I^^  ritibus  finicis  «^c,  AiK^iiftag  edit.  1701.  pag;. 
9.  &  fcqq.  C90)  Nenip(;  dum  P.  Moraks  anap 
1045-  quaefita  propofuit» 


Colkyhtm  IL  29 

,,  fti^ni  MliTam  auciire  diebus  feftis ,  conficeri  fcmel 
„  in  anno ,  &:  comnmnicare  non  pofrjnc.  ,^ 

Sacra  Congngatio  ,  juxta  ea  ,  qu.ie  (upsjiu? 
propofita  funt  ,  Cinfnit  jus  pofithinn  tcciefiajii^ 
(um ,  ^uoad  jejn?ria ,  {jhfirvationm  Ji^florum  ,  /7/. 
craimntakm  corfeffionevi ,  £>*  comtmwionem  femel  in 
an7W ,  ^t?  <7  Miffionariis ,  fnenfibus  Chri[Hanis  720* 
tificandum ,  f//  obUgatoriiim  fith  peccato  ^wrtaJi^ 
pof/e  tamen  fimul  exp/icari  cau^as  ,  propter  qtuis 
ixcifantur  fideks  ah  ohfervatione  pr^-ce^tormi^  if^ 
ft  fiih&ifi:mo  placiierit  ^  "pcfe  concedi  Miffonariis  fn^ 
ctih  atem  difpenfandi  in  cafhus  particularihus  tantian^ 
^oruvi  arhitrio, 

II.  „  Qua:iitur,  utrum  omnia  fiicran-enrj^lia 
in  baptismate  feminarum  adrutmum  acihibenda 
lint?  qmeririir  iterum ,  urrum  fufnciat,  feminis 
pctentibus  tantim,  extjcn-ie  undionis  facramcn- 
„  tum  conferie?  quacritur  iterum,  numed.m  pe- 
tentibus  negandum,  cum  incommoda ,  &:  pcr'  u- 
„  la  Chiiftianitatis  totius  prudenter  fuc  ra  pree- 
„  videntur  ?  ratio  dubitandi  eft  ,  incredibilis 
„  apud  Sinas  feminarum  mcdeftia,  zeius,  &  hxu 
^,  dabiiis  ab  omni  virorum  non  folum  congrefTu  , 
„  fed  &  afpeclu ,  fuga ,  qua  in  re  rii(i  magna  ad- 
j5  hibcatur  a  MillTonariis  cautela ,  fcandalum  in- 
5,  gens  Sinis  datur ,  tctaque"  Chriilipnitas  eviden- 
j,  tiflimo  periculo  poffet  exponi.  „ 

Sacra  Congregatio  ^  juxta  ea ,  qnx  fuperius 
pofita  funt,  cznfiiit ,  ex  gravi  neceffitate  proportio" 
mtn  ,  pofe  omitti  {jucedani  facramentaUain  haptis* 
mate  feminarum ,  ac  etiam  pofe  oniitti  ipfuvi  S^" 
crameittum  extremce  un6}io?iis, 

IIK  3,  Quxritur  ,  num  accipiendorum  gra- 
5,  duum  ceremoniam,  qux  fit  in  aula  Confucii, 
,,  Chriftiani  litterati  licite  agere  valeant  ?  nam 
^,  nullus  intervenic  facrificidus,  vel  ex  fefta  idolola- 
„  trica  miniliellus,  nihil  omnino  fic  ab  idololacris 
„  iniUiucum^  fed  foli  iiudioli,  &  pliiiofophi  con- 

»  ve. 


j,  venmnt^  Confujium  camquam  nrmgirtrum  fuum 
,,  agnofcentes,  civilibus  ac  policicis  ritibus,  tx 
„  prima  iniUturione  ad  nierum  cultum  civilem 
3,  inltitutis.  Omncs  ennn  graduandi  Gmul  au'am 
3,  Confucii  ingvediuntur ,  in  qua  exfpedant  Can- 
5,  ceilarii,  Do6Vore<i ,  ac  examinatores,  ihi  fimui 
,,  omnes  anre  nomen  pbilofbphi,  nihil  omnino 
j,  offerendo,  illas  faciunt  ceremonias ,  &  inclina- 
„  tiones  morc  finico  ,  quas  omnes  difcipuli  fac  unt 
,^  fuis  magiftris  vivis,  atque  iia ,  cognico  philo- 
j,  fopho  Confucio  pro  magiibo  ,  gradus  accipiunt 
„  a  Cancellariis  ac  dircedimt.  Prseterea  aula  illa 
,,  Confucii  gymnalium  efl,  &  non  templum  pro- 
„  prie  dirlum,  nam  claufa  omnibus  ellj  prxter- 
5,  quam  ftudiofis. 

Sacra  Co72grc^atio  ^  juxta  ea  ,  quse  fuperius 
propolita  funt ,  cenfuit  permittaidas  fnoiftlnis  Cliri- 
fliariis  trcenomlnatas  ceranonias  ^  qiiia  vidmtur  cul^ 
tiis  ejf»  mere  civilis  ,  £r  politicus. 

IV.  „  Quxritur  ,  num  ceremoniae,  qua:  funt 
,,  ex  philofophorun  placicis  ,  circa  defunaos, 
,5  Chriitianis  permitti  poflint ,  prohibendo  quid 
„  quid  fuperltitiofum  accefTit  ?  quccritur  iterum  , 
„  num  Chriitiani  (imul  cum  infidelibus  confangvi- 
,,  neis  easdem  licicas  ceremonias  facere  pofTint  ?  quie. 
,,  ricur  iterum,  num  adeiTe  poflint  Chriftiani,  prseci^ 
„  pue  fadla  fidei  protcLtarione ,  noncooperando  ,  auc 
,-,  auftorifando ,  fed  quia  valde  notaretur,  fi  con- 
„  fanguinei  tunc  abeffent,  &  effent  inimicitice  cau- 
„  fa  ,  ac  odii.  Sinas  nullam  divinitatem  animabus 
,,  defundtorum  concedunt,  nihil  ab  illis  fperanr, 
„  petunt.  Triplex  ell:  modus ,  quibus  defunftos 
„  fuos  honorant.  Primus  cft,  cum  aliquis  mori- 
„  tur  five  Chnltianus,  five  gentilis,  pro  inviola- 
^,  bili  more  habecur,  in  domo  defundi  quoddam 
„  altare  pr^eparare,  in  codemque  imaginem,  feu 
,,  cabellam  collocare  ,  in  qua  ejug  nomen  f  riptum 
„  ell  ,  cum  ornatu  odoiUiTi,  Lorum,  &  candela- 


Colleghm  IL  31 

5j  Tum  y  rerroque  cadaver  feretro  inclufum ,  po- 
j,  nere,  Omnes  autem  ,  qu^  ad  condolendum, 
j^  domos  illas  ingreciiuntur  ,  coram  pra:parata  ta- 
3,  bula,  &  defundi  imagine,  ter  vel  quater  genu- 
„  fiedunt  ,  candelas  apportantes,  &:odoramenta,  ut 
,,  in  pr^parato  akari  ,  feu  potius  tabula  ,  coram 
3,  detunfti  irfiagine  confumantur ,  &•  comburan- 
,5  tur.  Secundus  m.odus  eft ,  qiii  fit  bis  in  anno 
,5  in  avorum  &  progenitorum  fuorum  aulis ,  ita 
3,  SiniK  vocant,  &:  non  templa ,  hoc  enim  Tsii-taijg 
j5  fonat,  qux  verae  familiajum  memoriie ,  vel  mo- 
,j  numcnta  funr.  Has  foli  habent  Magnates  auc 
5,  ditiores  confanguinitates  :  in  eis  nullus  fepelitur 
,,  mortuiTs ,  fed  in  montibus.  SoJa  ergo  intus  efl 
„  nobilioris  proavi  imago :  deinde  fupra  gradus  a« 
5,  lios  aliis  altiores,  depofitje  funt  tabellae  ad  pal- 
3,  mi  altitudinem ,  in  guibus  omnium  in  illa  fami* 
,,  lia  defundorum  nomina  ,  quajitas  ,  fexus,  ac 
„  atas  infcripta  flint  dicsque  m.ortis ,  etiam  infan- 
j,  tium,  oc  puellarum,  In  hac  ergo  aula  bis  in 
„  anno  confanguinei  omnes  conveniunt ,  ex  qui- 
j,  bus  ditiores  otierunt  carnes,  vinum,  candelas , 
„  odoramenta  ;  pauperiores  autem,  qui  has  au!as 
I,  habere  non  poiTunt ,  defunftorum  tabellas  domi 
j,  fcrvant,  vel  in  loco  particulari ,  vel  etiam  fu- 
,,  pra  altare,  ubi  funt  Sandiorum  imiagines,  quia 
^,  ob  loci  ac  domus  parvitatem  alium  locum  non 
j,  habent,  quas  tamen  nec  venerantur  ,  quibus 
„  nec  offerunt  quidquam,  fed  ex  defeftu  alterius 
j.  loci  ibi  funt ;  ceremonice  enim  illie  fupra  d  dl« 
^,  a  Sinis  non  fiunt,  ni(i  in  aula  defunftorum , 
„  quam  ii  non  habent  ,  etiam  ceremonias  omit- 
5,  tunr.  Tertius  moduseft,  qui  fit  ad  mortuorum 
„  (epulcra,  quae  omnia  in  montibus  funt  extra 
5,  moenia,  juxta  regni  leges.  Ad  hctc  fiii  ,  auc 
j,  affines  accedunt  femel  faltem  in  anno  circa  ini- 
,^  tium  Ma ji ,  herbas  ,  ac  gramina  circa  fepultu- 
^  ras  ciata  eradicanc,   purgajQC,   ploianc,  deinde 


32  Hiftoria  Controver/uirwn 


,,  ejulanc ,  genufiexioncs,  uc  in  primo  modo  c!i. 
,,  ftum  eft  ,  faciunc  ,  cibos  coclos  ,  vinumque 
,,  difponunc  ,  mox  ,  finitis  lacrimis ,  edunt ,  ac 
^,  bibunc,  „ 

Sacra  Congregatio  ,  Juxta  ea,  ouce  fuperius 
propofita  func ,  caifuit  ^  pcffe  tokrari  ^  Sinas  co/iver" 
fos  adhi//ere  di&as' cereinonias  trga  fnos  defun&os  ^ 
etiam  cum  gmHihus  ^  fuhlatis  iame72  fuperftitiofs^ 
PGffe  etiam  affiflere  tantiim  cnm  rrentHihus  ^  qttando 
agiint  fuHrflitiofa  ,  prcefertim  fu&a  fidei  prcteftatio' 
ne ,  ?f  ceft^ante  periculo  fubverfonis  ^  ^  qiiando  ali- 
ter  odia ,  ct'  inimicitics  vitari  non  po(Rnt. 

,,  Feria  V.  Dic  23.  Marcii  l^^'*^.  in  con- 
„  gregatione  generali  fandlae  Romanse  &  univerfa- 
5j  lis  Inquificionis  ,  habita  in  palatio  apoftolico 
,,  apud  fanftum  Petrum,  coram  fanftidimo  O. 
5,  N.  Domino  Alexandro  VI L  ac  Emineniillim's, 
,,  R.R.  D.D.  S.  R.  E.  Cardinalibus  in  tora  Re- 
„  publica  Chriltiana  adverfus  hcerecicam  pravita- 
3,  cem  generalibus  InquiHtoribus  ,  a  fanfta  fede 
,,  apoftolica  fpecialiter  deputatis.  Fad:a  reJatione 
5,  fupra  fcriptorum  QuGelitorum  una  cum  refpon- 
„  fis  5  &  refolutionibus  facrae  Congregationis , 
,,  fandilTimus  D.  N.  Alexander  Papa  Vli^  pras- 
„  diftus  praefata  refponfa  ^  refoiutiones  appio- 
„  bavit. 

Jojines  Lupus  S*.  Romance  ^  univcrfa/is 

Inquiftioiiis  Notarius. 

^.  XX!  V. 

Fidelitcr     omnia    legilti  :   itaque    refpira ,    & 

quid  Frater   Serry   obmovere    expolitioni  P,  Mar- 

tinii  foleat ,  paucis  accipe.     j/ajn  vero  ^  inquic   il- 

le  ,  in    toto    litijusce  novce   controverfice  decurfu  evi^ 

denter  ofienfum  eft^  prafatam  Martijiii  erpofitiomm 

partim  ejfe  diminutam  partim  faljam:  (84)  <^uifus 

y^Ie- 


(91)  Oper.  Tora.  VL  pag.  331,  &  333, 


Colkghm  IL  33 

^lexandiY  FU,  Marwnts  pro  modo  fuo ,  ^  pront 
vohiit ,  ritus  piuvfes  expofiiit ,  iit  approlationzm 
extorcjiieret :  nano  adverfatns  eft ,  nemo  ad  detegen- 
dam  falfitatem  aiumnm  intendit ^  7.yUnm  in  fingulct 
capita  examen  inftitutum  efl  ^  nulla  inquiftio  ^  pro^ 
cefjus  nullus  j  an  expcfta  efent  vera^  nec  fie  ^  fed 
hona  fide ,  quQd  res  ita  fe  liaberent ,  proiit  eufuavif 
fme  reprcefntaverat  Martiniiis^  refpondit  Congrega* 
tio  CardinaJium  ,  reCpondit  fvmmns  Pontifex ,  eo$ 
ritus  feciindum  propofta  pofe  tolerari.  Neicio , 
quam  graviter  hsec  pro  ea,  qiia  fioniit,  doftrinae 
fama,  Serry  potuerit  fcribere,  qui  eadem  optra 
qua  Martinium  falii  arguit,  in  Cardinalibus ,  & 
(ummo  Pontifice  judicium  defiderac.  Libremus  ta- 
men  momenta,  quibus  in  eam  opinionem  inductus 
lit.  Martinius  prout  voluit  ^  ritus  finenfes  expofuit^ 
ut  approhationem  extorqueret :  quid,  fi  dum  nullam 
aderti  fui  racionem  reddic,  una  voce  mutata  re- 
geram  ?  Morales  ^  prottt  voluit^  ritus  fnerfes  expo- 
fuit  ^  ut  approhationem  extor queret :  quid  ^  qua:fb, 
utrinque  efl  difcriminis  ?  eft  vero  ,  nam  ,  cum 
Martinius  ritus  finenfes  expofuit^  nemo  ^  inquic, 
adverfatiis  efh.  quis  autem  adverfatus  efl,  cum  de 
iisdem  ritibus  Morales  ad  facram  Ccngregationem 
retulit?  nemo  fane,  quippe  qui  primus  in  hac 
caufa  ador  fuerir,  &:  facra  Congregatio  diferte 
fateatur  ,  Mif/ionarios  Societatis  j^cfu  tuuc  temporis 
non  fiiiffe  auditos  ^  qui  autem  per  id  tempus  alii 
hac  in  re  adverfarii,  qtiam  Jefuitae?  Forro  cum 
Martinius  ritus  finenfes  expofuit ,  7,emo  ad  detegen^ 
dam  falftatem  animum  intendit :  atqui  idem  fa- 
ftum  5  dum  Morales  eosdem  ricus  cxpofuit ;  6c 
quis  tunc  Romae  ad  detegendam  fallitacem  ani- 
mum  intenderec,  quando  nemo  ifthic  rerum  ,  & 
lingu^  Sinicse  gnarus  erac  ?  Credidic  facra  Congre- 
gatio  P.  Moraies  ritus  exponenti,  cur  non  crede- 
rec  Marcinio  ?  fi  quid  erat,  cur  illi  fides  baberi 
potuenc ,  huic  non  icem  ,  cur  id  Serry  diferte  non 

C  pro- 


54  Hijloria   ControverfaYnyn 

prodidic  ?  certealiquidmomenti,  qnid  ucrinquc  in- 
tereffet,   dcpromendum    erat,  uc  Ledlori  xem  ve- 
rifimilem  redderer.     S^d  imlhm^  pcrgic  ille  porro, 
177  J7?!oulit  capita  examen  iJifthntum  ?mUa  mqiiijitioj 
frocefjtis  ?mlhis  ^  a?i  expojita  e[fe?it  vera  nec  ?7e  :  quin 
nihil  iflorum   omnino,  dum    Morales  qua:fita  Con- 
gregati  cni  expofuic ,  fa^lum   legimus ,  contra  au- 
tcm  ,  cum  Marcinius  caufam  (inicam  agebac  5  omnia, 
cjux    Moraies    anno    1645.    pi^opofuerac ,    Judices 
prse  manibus  habuere  ,  conculcre  cum  Martinii  qua;.. 
fitis,  &  quinque  meniium  fpacio  qua:vis  capica   re- 
ferentis  diligenter,  gravicerque   peipenderanc  ,  & 
pro  eo   fencenciam  culere.     Quo  tic  ,  uc    Martinii 
expofitionem   magis,  quam   P.  Morales,    veiifimi- 
lem  fuiffe ,  facra  Congregacio  exiftimafTe  videacur. 
De   veiicace    enim,    vel  falficace    expojitornm  Gvcra 
congregacio    nunquam    pronunciare,    voluic,  cum 
iliorum  veritas,  faKicasve  apud   Sinas   fueric  qux- 
renda,    juris  veio   fententia   Roma;^     Mera  igicur 
inanimenca  func,  quae  Serry   concra   Marcinii  ex-4 
poiicionem  ricuum  obmoveC)  cujus   permultum  in- 
tererac ,  ad   fervandum  fuum   fbcium,  uc   fic  nobis 
Marcinium    expingerec ,   qiiafi    is  prudens ,  volens- 
que  falfa  ad  fdcram    Congregacionem   reculeric,  & 
Cardinaies,    fummunique   Ponciftcem  dolo  circum- 
dudaric ,  quod  judicitmi  an  gravi  ,  doctoque  viro 
dignum    fic ,    tuce   exiitima.     Sed  hujusmodi  aber- 
raciones  Serryanas  non  multo  polt  piures  audies. 
^S.  XXV. 
Marcinius  ex  urbe  in  Chinam  anno  l65Q«  reverfus, 
refponfa  fedis  apoftolicae ,  nullo  fuppreff) ,  aut  di- 
minuco,  non   fblum    fuis  fociis,  fed   aliorum  quo- 
ijue  ordinum    MiflTonariis  communicavic.      Negat 
id  fuo  more  Serry  ,    cum    fcribic,    (8S)   adverte?2- 
dftm ,  Jefnita?n  Martwhim  ab  tirbe  ad  Siiias   rever^ 
/am ,  aii/iim  fion  JuiJJe  demimiare  Domijiicaiiis   de- 

cre- 

(85)  Op,  cit.  pag;.  365. 


Colkgmn  11.  35 

cretmn ,  ^nod  ah  Akxmidro  VJL  ohthinzrat,  Id 
y-eftdtis pluries  exprohravit  Navaretta  fiiisin  tra&a- 
tihus  5  cjuos  fcripj7t ,  qitando  iwa  ctan  ip/ts  Canto- 
van  fiiit  rekgatus,  Q^6)  hno  Martinius  jpfe  y  cinn 
Dominicani  euni  urgerent  ^  ut  decretum  in  forma 
juridica  oflenderet ,  refpondit ,  noftro  prapofii  o  Gene^ 
raJi  non  pJacuit  puhJicatio,  Marrinii  didum  de  Ge- 
nerali  incer  fabulas  Serrj-anas  referendum  eft,  cum 
is  quatuor  prius  annis  ,  quam  Navaretca  cum  aliis 
Cantonem  relegacus  eft  ,  (8?)  '^^  ^^^  MiilToneQbi- 
erit.  (88)  Sed  ut  Serryum  [aifimoni^e  convincam  , 
nulla  re  alia  opus  ell,  quam  uc  Dominirariorum 
tellimonia  deproniam,  ex  quibus^  incelliges,  decie- 
tum  Alexandri  VU.  a  Marcinio  iisdem  communi- 
cacum  fuifTe,  Primum  fic  Tinwtliei  a  S,  Antonio  , 
ad  P.  Brancati  anno  l66o.  itaque  anno  poti;, 
quamMartinius  ad  Sinas  rediic  ,  ica  fcribentis  :  (H^  ) 
nojhi  omnes  Patres  7ninc  capiimt  metJiodum^  qua 
ufa  efl  Jia&enus  ,  tititurque  etiamnum  Societas ,  ad 
fidem  in  China  propagandam  vere  eam  effe  ,  qua  u* 
tendum  efl.  Qjtod  in  principio  fuerit  diverfttas , 
id  profe&um  non  efl  ex  prava  itJJa  intentione  ,  fed 
ex  rnaja  irformatione,  Idem  ex  mandato  Francifci 
a  Patda  Commiffarii  S.  ofiicii ,  yk  Provincialis  Do- 
minicanorum,  fenfere  majorum  furiragiorum  nu- 
meio  Dominicani  in  congreffu ,  quem  aimo  ifyyl. 
m  urbe  Lan-Jzi  celebrarunt  quemadmodum  Sarpe-i 
triis  fidem  facic,    (go)  Idem  teftatus  eft  jjoannes 

C  2  Gar- 


(86)  Id  fairam  eife ,  ©flendunt  tam  ilHiis ,  qnam 
Jefuitaram  edita  fcripta,  quae  Cantcne  ,  uc  po- 
llea  dicetur  ,  fibi  viciffim  coranianicarunt.  (8") 
Relegatus  cum  aliis  eft  anno  1665.  (gg)  Mar^ 
tinius  vero  jam  anno  1661.  obiit  in  urbe  Bai  g- 
chzii  die  6,  Junii ,  ut  habet  Sovtvel  in  Biblioth. 
Scriptoriim  Soc.  Jefu ,  pag,  589-  (^^9)  Le  Tellier 
Tom.  I.  pag.  127.  (90)  In  epiftola  ad  Artoniiim 
dc  Govea  anno  1669.  4«  Oclob.  fcapta.  Apo- 
^  logia  pro  Decreto  Aktaadri  VII.  pag,  ^5. 


g5  Hiftoria  ContYOveYfiarum 

Garcias  anno  1663.  ^^^  7*  ^^^0^^^^'  ad  Couple» 
tum  fcribens  ^  aitque  ,  lia72C  fiiam  effe  meiitcm  ^ 
qiiocl  ad  convzrfioncm  Sinarum  lianc  Jcfuitarum  pra- 
xim  feqni  ?2eceffe  fit  ,  fuaque  experimia  do&um  ita 
fei2tire.  (91)  Addat  fuum  calrulum  quoque  ex  eo- 
dem  ordine  Gregorius  Lopez,  origine  Sina,  Miilio- 
narius  quadraginta  annorum  ,  6c  defignatus  epifco- 
pus  Balilitanus,  cujus,  in  epiilola  ad  Congrega- 
tionem  de  propaganda  fide  anno  l684«  ^^^*  ^^^s 
Junii  icripta  hvtcnocatu  digna  funt :  (q2)  Scrifit  — 
P,  Fraier  Petrus  dc  Alarcon  P.  Provinciali  hiijus 
provincicc  —  Fratri  Aiitonio  Cajdcron^  ohiiciens  ^ 
{juod  patribus  Societatis  in  Sinis  efem  affe&us ,  £j* 
affeiitirer  eorum  Patrum  aliquitus  opinioniuus  ,  £j' 
judiciis  cfrca  controverfiam  cultus^  politica ,  reUgiO' 
nis  ^  2f  idoIoJatria  y  feSIarumque  Jitteratoriim^  cefti' 
via72tes  inani  cc?iodoxia  ^  dedecus  y  if  detrime??tum 
effe  fiieo  ordini^  (93)  me  Sinam  genere  ^  2f  coi^fc- 
qucnter  eruditiorcm  iJJis  ^  cJiaracierihus  2f  idiomate 
&  in  Jihris  Sinarum  cJafficis  cxpoJitiorem  cun&is 
EuYOpceis ,  caJJef2tem^  ^  efjucjeantem  im?nc22fum  cfia- 
ra&erum  pcJa^us  ,  cT  gcnuinam  ,  £/  eorum  liierogjy-* 
phicam  ficr^nTficatior^cm  magis  pemtrantem  ,  extra 
•ewrum  cliorum  pfaJJerc  ^  ^  in  muJtis  Patrum  Soc.e- 
tatis  jJefu  opinioni  fuffragari  ,  ciim  amicior  PJatont 
debeat  effe  vcritas ,  cupicntcs  me  fcptuageuarium  ^ 
veteraJ2umque  fiinicce  jfl^iffionis  mi72ifirum  in  fimiJi- 
ius  controverfiiis  pcr  annos  quadragima  verfatmn  ^ 
tyro72um  fequi  dotlrinas ,  of  quafii  vei2tQ  circumagi 


(91  j  Coiipkt  iii  brevirelatione ,  facrae  Congre^atio- 
ni  anno  i68g  oblata.  (92)  Apolog.  pro  Decre- 
Alexandri  VII.  pag.  11.  (93)  Hinc  liquet, 
quosdam  ex  familia  S.  Dominici  magis  de  ho- 
nore  fui  Ordinis,  quam  de  inquirenda  veritate , 
in  caufa  finica  ,  folicitos  fuifife  ,  quafi  vero  ho- 
iior  re  ipfa  fit,  qui  veritate  non  nititur.  (94) 
Novitios  Tui  ordinis  Miffionarios  in  China  intel- 

li- 


Colknum  II,  ^j 

tf  mn  anhnariim  augiumntum  tantnm  ^uarere. 
Forfitan  illos  ad  lioc  imhukrat  liLe/lus  coritrovcrfui^ 
Yum  nuper  a  iue  c  xpednus  ,  md  Pr^lati  fcmel  atque 
iterum  prcecepto  editus  ^  in  quo  fatis  di/palefcere  (}u- 
dui ,  prcediclos  Patres  Miffionarios  mei  ordinis  in 
multis  torqucrc  ,  of  exterminare  fenfus  chara&erum 
fnpientice  fznic.-s^  fenfu  litterali  ^  &r  translatione  fe 
ildos^  EiT  ajios  inaniter  feducentes  ^  o"  in  ahyffiim 
lubricarum  amharum  fe  impUcantzs  £r'  fi-.nifiteY 
in  iHultis  aliis  diffentio  opinionibits  Patrum  Societa- 
tis  'Jefu^  fludens  ^  ^  infudans  ^  iit  utriusque  reli- 
gionis  Patrum  opiniones  concordarem  6cc,  Habes 
luculeiica  ce[i;imonia,  quibus  os  vSerryo  oppiles. 
Nec  te  movere  debec ,  fi  legeris ,  quam  illibcrali- 
tcr  Sarpetrum ,  & ,  quem  nunc  memoravi ,  Lope- 
'z.ium  fui  ordinis  viros  infeftecur.  Nam  primus 
(Sarpecrxim  indicac)  liomo  niilHus  ^  aic,  infua  re- 
ligrone  nomiuis  ^  anno  i6"6i.  20,  Aprilis  publico 
injlrumento ,  quo  ritus  illi  dumnabantnr ,  una  cum 
aliis  fiiifcri^^fit ,  mox  paucis  poji  diebiis ,  fuavifjimis 
Jefiitarmn  blanditiis  illeSius ,  pro  contraria  fenten^ 
tia  fcripfit  opifculum  ,  ideoque  a  fui  ordinis  Magijlro 
a  Miffionibus  amotus  fuit,  (9^)  Nihilo  mslioriDus 
colorious  Lopezium  depinxic.  Alter  ^  ica  de  hoc 
fcribic ,  epifcopus  BaftUtenfis  fcripfit  pariter  opuf" 
cuJum  in  quo ,  ejlo  totus  fit  in  excufandis  ritibus 
fi72enfibus  qur^ad  ju^ ,  non  excifat ,  tanien  quoad 
factum ,  fed  convenit   in  iiy  omnibus ,  quce  epifcopi 

B  3  ^ 

^B  -  ■-  .  ....  ■    .  

ligit  de  qiiibLis  ad  Gencralem  fiuiin  ita  fcripfit : 
v-trum  aliqtii  relii^ioji  nojivi  ordinis  viwpzr  zx 
EuropcL  ad  fntnc  Miljljncin  adve'cii  ,  juvzncsfcili- 
ce.t  atque  impzriti  ,  nullo  ufu  rerum ,  nulla  iiU" 
jus  lingusd  fcientia  ,  qua  ne  nunc  quidzrii  loqui 
Aidiare, ,  libros  vcro  clajjicos  hgert ,  atque  in- 
tdiigzrz  raulto  minus  &c.  atqiie  hos  addit , 
fiilire  aufos  adverfum  f c ,  fuuraqae  libella:n 
fcribere  &c.  ia  epiftoU  ad  fuum  Generalein 
pag,  6.  (95)  CiU  op.  pag.  343. 


^8  Hijloria  ControvtrJidYiim 

^  vicarii  apofiolici  Pontifici(2  fedi  expofuerantm 
Advertendiim  tamen  hic  eft  ,  epijcopum  illiim  ori- 
ghie ,  'c^  7Uitivitate  finenfem ,  tenius  dotirijice  vi- 
riimy  in  ordmem  Prxdicatorum  proveSla  jam  ceta- 
te  adjcriptuvi  ^  jefuitis  adverfatum  fuijfe  ea  in  re 
de  qua  tetijnonhim  ejus  magni  ponderis  erat ^  ni- 
viirum  in  atiuum  exercitio  ,  eis  vero  favijje  folum 
qnoad  jus  ,  de  quo ,  iitpote  minus  habens  ,  fujficiens 
iudicium  ferre  non  poterat,  (^-S) 

Hctc  Serry  ;  fed  condonaadLim  id  Fracri  Hya- 
cintho  ell:,  qiii,  cum  viderec  utriiisque  audorita- 
teai  iiieiudabilem  efie,  nec,  quod  cum  ratione 
oggererct^  in  promtu  habuidct ,  ad  fidem  Ibcio- 
lum  lliorum  elevandam,  Sarpetrum  nulUus  ^ in  Jkia 
Vfdigione  nomhiis  y  ^  Lopezium  tenuis  do&rinoi  vi^ 
fum,  cT  mnus  hahentem  ^  neceirano  comminifci 
debuit.  Expioremus  tamen  cujus  momenti  h^c 
Serryana  fiat.  Sarpetrus  ipfe,  fe  per  jufceptionejn 
tituli  Lecioratus  ad  leciionem  facrce  theologice  ap- 
prohatujHi  ^  in  conventu  S.  Zittce  ,  civitatis 
Panormi  lcciorem  aciualem  phiJofophice ,  publicis  iit- 
teris  profeifus  eil:  (97)  adde,  quod  eundem  hu 
ftoria  Dominicanoruai  Pnilippenaum  virum  magno 
animo,  eoque  fpiritu ,  qui  homines  apoftoiicos  effi- 
ciat  y  fuiife  ceit:Jtur.  (9O  Si  hoc  [ic  ,  virum  in 
Jua  religione  tiuHius  nominis  eife  ,  ad  quam  fpiri- 
tus  apoitolicus  in  primis,  &  verbi  divini  pr^dica- 
tio  pertinctj  quis  facis  divinabic  ,  cujus  nominis, 
&  quo  fpiricu  Serry  imbucus  fueric ,  qui  ad  elu- 
cubrationes  f  las  opem  ,  &  adjucricem  manum  ab 
hoilibus  Ecclefi.e  precario  impioravic,  &  obtinuic  ? 
(,;^)  Sed  linamus  li*ec,  ik.   perlequamur  iitius  re- 

li- 


(96)  Ibid.  pag.  ead.  (97)  Apologia  pro  decreto 
Alexandri  VII.  pa^.  ?.  (9S)  Parte  11.  Lib.  11. 
pag.  330.  (993  Patet  id  ex   ejus  ad  Qricjncllum 

crc- 


Colkgmn  IL  39 

liqiia  :  ait  Sarpetrum  auno  .  1661*  fubfcri  pfifTe 
publico  indrumento  ,  quo  Dominicani  ritus  finicos 
jn  congreiTu  Lankienfi  damnarunt,  verum  Sarpe- 
trus ,  Dominicanos  majori  fulfragiorum  numero, 
inter  quos  3c  ipfc  fuit,  Jefuitarum  opinionem ,  & 
praxim  de  ritibus  Sinenfium  eo  in  congrellu  ratam 
habuiile,  (lOO)  affirmat.  Hinc  de  Hde  Serryvina 
conieduram  cape.  Pergit  ilie.-  Sarpetrum,  curn 
pnus  linicos  ritus  damnaiTer,  paitcis  pofi  diehus  ^ 
Jnavif/tims  Jefiiitarum  hlaiiditiis  illedirum  fuiire , 
ut  pro  iis  taendis  opufculum  lcriberet.  Oppido 
longos  dies  fuilTe  oportuic,  quod  eum  ritus  anno 
160I.  damnalie  referat,  &  opufculum  iliud  anna 
primum  1670.  pridie  Calendas  Octobres  ab  eodem 
finirum  elTe  conftet.  (10 ij  Pondera  hinc  Fidem  Ser- 
ryanam.  Nec  hlanditiis  Jeluitaviun  hic  locus  elTe 
poteil,  cum  Sjrpetrus  Jefuitarum  praxim  (ibi  con- 
traria  probabiliorem  videri ,  nec  ab  ullo  fe  ,  ut  ita 

C   4  fen- 


crebro  datis  epiftolis.  Unam  folum ,  qiiam  an- 
no  1699.  22.  Novemb.  fcripferat,  cxcerperc 
fufficiat.  Eccam  ,  ait ,  Domim  mi ,  rzjlionjio- 
mm  ad  errata,  Objecro ,  iit  eam  hgas  ea  ctira 
^  diligcntia ,  qiia  rejponfionem  ad  qucejiions  /e- 
gerc  dignatus  es^  Corrigas  ,  velim  ^  quid  quid 
Jive  ad  jiikim ,  Jwe  Jubjiantiam  d'gnum  correbli:- 
ne  judicaveris,  Aliquid  etiam  /  ut  res  exiget , 
de  tuo  adjunge ,  quo  infirmiora  Vubjres  ,  atqut 
confirmes  &c.  Haec  Dortor  Sorbonicus.  Vidc 
Ekutfierii  hifl:.  controver!iariim  de  auxiliis  gra- 
tise  &c.  Prsafat.  art.  6.  (loo)  In  epiftola  ad 
Antonium  de  Govea  4.  Odob.  1669.  fcript^ , 
fatetur,  Jefuitarum  praxim  conrentaneam  eiTe , 
iis  ,,  quce  ex  majori  Juffragiyrum  miiiero  ftatU' 
tij  junt  in  congrelfu  habito  in  urbz  Lan-Ki  in- 
ter  omnes ,  qwjt  quot  eramus  in  Sinis  ex  ordi- 
m  S.  Dominici  Mijjionarios,  (10  ij  H-jec  enim 
ad  calcem  opufculi  fant:  AElum  in  hac  domo 
Cantonenfi  pridie  Cil.  O^tjb-  1670.  Viie  Apo- 
log.  pro  decreto  Alexandri  VII.  pag.  6g» 


4o  Hi^ovia  Co77troverJiarnm 

feiiciret ,  permocum  fuiire  ceilecur.  (102)  —  Hic 
tibi  mi  Cecco  ,  fpacium  relinquo  iLtimos  animi  cui 
recelfus  excuciendi  ,  ut  videas  ,  an  non  te  in 
Serryo,  camquam  in  fpeculo,  intuearis  ?  qiiemad- 
modum  enim  ilie  nihil  penii  habuic  Famam  viri  ex 
fua  familia  deprimere,  uc  jefuicis  ^egie  facerec,  ica 
tu  nihil  religioiii  tibi  ducis  ,  quidquid  Jefuicas 
difFamare  poceLl ,  tludiofe  &  nullo  adhibicio  crici- 
rio  coUigere.  — -  Nondum  ceifac  Fracer  Hyacin- 
thus  :  concendic,  Sarpecrum  fuijie  fuperioruoi  juf- 
fu  ex  Mrffione /znica  amotiim  :  «^  tamen  fcripcores  Do- 
minicani  celtancur,  (l03)illum,  poltquamMidionariis 
ex  cuilodia  Canconenfi,  de  qua  haud  mulco  poit  fer- 
mo  erit,  venia  facta  ellec ,  ad  fuos  neophycos  re- 
deundi ,  ad  fuos  "  regrelfum  ,  anno  r5.^0.  adhuc 
fuperititem,  ^c  paulo  ance  annum  1690.  i^  fua 
Miilione  defunclum  effe.  Merito  hic  aut  bonam 
fidem  in  Serryo,  auc  noticiam  domeiticce  hiltorije  , 
in  cuo  autem  D.  de  la  Croze  j  prjecer  hcec,  eiiani 
urbarucacem  defideres ,  qui ,  camquam  rem  fultua- 
rium  agerec  ,  de  Sarpecro ,  ce  ipfo  celle,  m  ha:c 
verba  fcriDic.  (1^4)  Savpetrt  Ule  Dominicanus^  qui 
Je  Navavettce  oppofuit ,  nehitlo  evat ,  finenfiim  lit- 
teravum  ignavus  ,  oh  nioves  paruni  cafligatos  a 
fupeviovihus  fuis  e  Miffione  fineufi  pofiea  ejecius , 
ut  teflantuv  ^  apologia  Dominicunovum  contva 
Loyolitas ,  ^  movalis  ,  ut  vocant ,  pvaBica ,  in 
qua  l)^  cQntvovevJice  omnes  accuvatiffime  difcutiun* 
tuv,  Miror,  te  ex  hac  cloaca  haufilfe!  Sarpetrum 
paulo  ante  teftimoniis  Dominicanorum  ,  6c  qui  ittis 
inelius  hominem  noffe  poceranc  ?  perfpicue  olten- 
di,  virum  fuilFe  magai,  ^  apoitojici  animi,  nec 
vnquam  fuiife  e  Chiaa  a  fais  fuperioribus  exaCtum, 
linguce   aucem   flnicje  fuifre  ignarum,  tam  faifum 

elt, 


C102)  Ibid.  pao;.  -s,.  (io:()  Echardiis  Biblioth.  fcri- 
ptorum  ordinis  Prajdicatoriun  Tom.  II.  pag.  677. 
(104)  Cgtto  op.  fui  pag.  459. 


Colkgium  IL  41 

eft  ,  qiiam  veriim,  D.  de  la  CrOze  apoftacam 
fuide  :  (  105)  tu  tamen  proe  iltis  homini  foe- 
difrago  tantum  deferre  etiam  gloriaris  ?  id 
ego  ,  inquam,  miror,  fed  illud  multo  maximc, 
quod  Crozeanis  verbis  confellim  de  tuo  fubjicis ; 
0[.^  hcec  Er  72 os  Pvayiim  relegauiiis ,  mfi  enhn  Ulos 
Jontes  exhaufevit ,  fvuflva  porvo  quidquam  tentahit, 
quamquamiit folet  ^tamquam  noditvi  gordium^  ita 
infgni  calumnia.,  fecahit.  Foates  hos ,  fi  modo 
tibi  confentiens  videri  vel^ ,  fine  dabio  apologiam 
Dominicanonim  contva  Loyolitas ,  &  fuovalem  pra- 
Bicam  incelligis.  Ac  ego  te  fecurum  reddo,  me 
ad  (cindendum  hunc  nodum  gordium  nec  gladio 
ufurum  ,  cum  ejusmodi  aranearum  telae  leniiTimo 
halrtu  diiliari  poflint  5  nec  quos  mihi  commendas  , 
fontes  hautlurum  ,  imo  ne  aditurum  quidem.  Si 
enim  apologia  Dominicanorum  ea  de  Sarpetrocon- 
tinec,  qua^  tuus  de  la  Croze  fcribic  ,  certus  ex  Domi- 

C   5?  hi- 

»1  ..  .1  r  I  I  I       .      .1 i  '  i  ■ 

(^105)  Is  ordinem  S.  Benedifti  anno  167S.  profeflus, 
hunc  pollea  anno  1696.  deferuit,  &  fidem  Ca- 
tholicam  Bafileai  abjuravit,  tum  Berolinum  pro- 
fechis  uxorem  duxit.  V  Advocat  artic.  Groze, 
Apologia  ,  ad  quam  fe  de  la  Croze  refert ,  edi- 
ta  ell  hoc  titulo  :  Apohgict  de  Fctdri  Domeni- 
cam  Mfjjionarii  della  China  ,  o  pure  rifpojla  al 
libro  dei  Padre  Je  Tellicr  Giefuita  ^c  per  iin 
reli^^tQfo  Dottore  e  B^ofejfore  di  Teoiogia  deW 
ordinz  di  S.  Dommco»  In  Colnnia  appreffo  gli 
Heredi  di  Cormllio  dEgmond  1699.  Charta  ta- 
men  &  typus  italiam  produnt.  Sed  tot  falfa 
nufpiam  facile  reperias.  Unius  fohim ,  quod 
pag.  42.:^,  exftat  ,  meminero.  Id  fic  habet, 
II    Fadre    Gabiani    Giefuita   ha    confefio  al  Sig. 

Maigrot ,  che  i  MiJJionarii  della   Compa- 

gnia  havevano  fuggerito  al  P.  Sarpetri  li  pajji 
dei  libri  Chinefi ,  che  citct  nei  fuoi  fcritti.  Id- 
que  ad  elevandam  autoritatem  Sarpetri ,  qui  fo- 
lidum  pro  ritibus  finicis  tra£latum  confcripfe- 
fat,    Verum  apologiilaillius,  quid  ferus  vefper 

fe- 


42  HifloYia  Controver/tarum 

nicanoriim,  qiix  adduxi ,  tcftlmoniis  efTe  potcs  , 
autorem  illius  egregie  mentitum  fuiire ,  ex  hujusmo- 
di  autem  lacunis  ego  nc  libare  quidem  foleo  ,  tu 
bibe,  quantum  voles,  &,  ut  hacl:nus  fecirti, 
contertam  menruram  fume  ;  in  PraSIica  autem  ino- 
raU ,  fi  libet ,  etiam  bahieare  potes,  Vereor  au- 
tem,  ut  calorem  perferre  poflTs.  Nam  hber  hic, 
ubi  ab  archiepifcopo  Parilino  tamquam  injuria- 
rum  j  impofturarum ,  c^  calumniarum  plenus,con- 
tinens  propolitiones  falfas,  (candalofas ,  (Sc  hajrcti- 
cas,  declaratus  e/fet,  juffu  Parlamenti  Parilinima- 
nu  Carnificis  laceratus ,  &  in  publico  foro  exultus 
elt,  mox  Koma:  die  27»  Maji  anno  T687.  ^^'"^' 
demnatus,  <Sc  fub  poena  excommunicationis  vetitus 
fuit.  (ro6)  Pulchros,  hercie  !  tumihi  fontes  com- 
iTiendas ,  quales  fere  omnes  funt,  quos ,  dum  ti- 
bi  res  cum  Jefuitis  ell ,  ad  fundumufque  exforbere 
foles.  In  hoc  uno  Serryum  fuperas,  Is,  ut  filum 
narrationis  praetextam ,  nihilo  mitior  ell  in  Lope- 
^iuf7iy  quam  in  Sarpetrum  fuerit,  quem  virum 
teimis  (Jo&rin(V -,  &'  minus  hahentem  fupra  nobis 
exhihuit.  Verum  Navaretta-i  ex  quo  Serry  multa 
folitus  fuit  fublegere,  cum  de  Lopezio  in  epifco- 
pum  deligendo  Roma^  agebatur,  ^\im  facris  ftudiis 

pro' 


ferat ,  plaiie  immemor  fuit.  Nam  Gabiard ,  ut 
ipfe  pa^.  442.  teflatur,  in  Yam-cfmi ,  &  Chi- 
Kiang  Nan-Kiiienris ,  &  D.  Maigrot  m  Fo-chcu 
Fokienfis  provincise  urbibus  de^ebant  ,  inter 
quas  duae  aliac  Tse-Kia?i^^  &  Kiang-Jt  interjacent 
proin  fiipra  loo.leucariini  fpaclo  ab  fe  direniti.  Ad- 
de ,  quod  Gabiani  nunquam  in  provincia  Foki- 
cnfi  fiierit ,  &  D.  Maigrot  ex  ea  pedem  non 
ante  fixerit  ,  quam  a  Turmnio  Pekinum  an- 
110  1706.  evocatus  fuilTet,  ante  quem  annnm 
Gabiani  jam  dudum  obierat.  Itaque  neuter  al- 
teri  unquam  vifus ,  auditusve  fuit.  Tefles  autem 
mortui  quo  loco  habcndi  fint  ,  quisque  novit. 
Ciq6)  Bibliotheque  Janfcnijte.   1735.  P^S»  449» 


Colkghwt   IL  43 

pvohe  exciiknm  in  CoUegio^  &"  Conventu  Manilenfiy 
"o  ad  negotta  tractanda  exquifttiffima  prudentia 
pr^ciiCLim  eire  amrauvic,  (107)  ipfeque  P0atilex 
iJius  %eluni ,  docirinam ,  prudentiam  ,  dexteritatem , 
integritutem-)  ^cf  charitatem  in  Bulla  anni  I073. 
nrinain  in  modum  commendac.  (108)  ^'tri  majo- 
rem  tidem  ,  Serryone  ?  an  Poncifici  habendam  cen- 
les  ?  illud  aucem,  quod  idcm  addit ,  Lopezium 
f  uilte  adverjatiim  Jejuitis  in  exercitio  rituum  ,  jure 
incer  mendacia ,  qua^  Jefuicis  larga  manu  admeciri 
foiet ,  referrc  poces  ,  quod  ipfe  Lopezius  m  mul- 
tis  Jejditai'um  opi^iioni  circa  ritus  ajjentiri^  6c  fs 
extra  DominicanQrum^  qu;  Jcdiicis  aclveriabanLUr , 
choruni  pjallere  (  §.  25.  ^  dilertis  verbis  proceite- 
tur,  qua  de  cau("a  eciam  quam  indignis  modis  ^ 
jam  epifcopus  renunciacus ,  a  fuis  fueric  iiabicus  ^ 
n^alo ,  uc  ex  ipfo  pocius ,  quam  ex  me ,  inceiijgus. 
Qjiapropter  'i  ica  fcriDic  ad  Congregacionem  depro- 
paganda,  ciim  impojjtlile  tunc  niihi  aditus  in  Sia- 
muin  pateret ,  uhi  circa  meam  confecrationem  agi 
dehehat ,  nacius  occiijionem  Manilam  accedendi  una 
cum  Patre  Fratre  Petro  de  y^Iarcon,  qui  reliciis 
Jzhi  commijjis  religiojis ,  quihus  prceerat  apud  Sinas, 
fe  mihi  fociim  ohtulit  in  loco  P.  Fratris  Frmicijci 
Lopez  Jocii  viei  niiper  defunSit ,  Jimula?is  ?neuni  oh- 
fequium  Manilce  peraclurum ,  in  navem  ajcendi  il- 
hic  appulfiram.  Tandem  jam  fruitus  MaMano 
litore  9  ah  omnihus  tam  ecclefiajlicis ,  quam  Jicula- 
rihus  unanimi  applauju  fujceptus  Jiii ,  If  Iwnoratus , 
fcr  magnis  favorihus  profequutus ,  ^  meam  deftina- 
vt  fnanjionem  in  quodam  conventu  7nei  Ordinis  ex- 
tra  viuros  Manilje  in  pago  mercatorum  Sinarum , 
quod  ah  Hijpanis  Parjan  nuncupatur^  Ex  tuvc 
autem  pr^atus  P,  Frater  de  Alarcon,  qui  iit  jne 

per- 

(107)  Tom.  I.  de  rebus  rinicis  pag.  409.  &  in  re- 
latione  ad  Congregationein  de  propaganda  PvO- 
msB  1675.  edita,  pag.  69 j,  (log)  Ibid, 


44  Hljloria  ControverjTarum 

perderet j  e  Sims  coinitattis  fiierat ^[exte^idere  coritrct 
ffte  C(sp!tftmicu!um  infiliarumfuariim^  fuperfeitiinans 
%izania^  ut  filios  matris  me.-e  ^  provinci^  S,  Rofa^ 
rii ,  meos  advcrfarios  cofijiitmret ,  £r  cun&is  viri- 
hus  moliebatur  ,  ut  Manih  detinerer ,  ^Sf  ut  confe- 
cratio  viea^  if  mcus  pra.'cipue  in  Sinas  reditiis  in 
perpetuum  impediretur.  Tum  capcivicaceni  fuam 
dcfcribens  addic,  qua  racioneex  ea  evaferic :  quaau 
ohrem  prcecepto  Domini  noflri  Salvatoris  inharens  , 
delitefcere  co7iflittd ,  ^  na&us  occafionem ,  evaniii 
ab  oculis  eorim ,  zf  fub  prcefidiim  o^  tutelam   Do- 

&oris  I).  Calderon  cf  S^^fano  co  f^gij a  quo 

benigiie  fufceptus ,  £/  confolatus  ,  reqne  mea  in  au- 
dcntia  cum  fociis  eoadjutoribus ,  peraSfa ,  in  Iiunc 
almum  conventum  S*  Pauli  Manilenfi's  ordinis 
Patriim  Fratrum  S.  Auguflini  depofitus  £f  aj/er- 
vandus  traditus  /ui,  (log)  Ad  Poncihcem  ve- 
ro  Innocencium  XL  defuo  Provinciaii  icaqueilus 
elt  ;  (^llO)  Frater  Antonius  Calderon  y  httjus  me^ 
provinciis  S,  Rofarii  Provincialis  ,  acri  contrd 
me  percitus  e^  oeflro^  eo^  qiiod  eriflimcty  me  dif 
fentire  aliqiiibus  Patrum  ordinis  mei  opinionibus  cir- 
ca  controverfias  ^  qucs  in  Sinis  difcutiuntur  ^  cf  i7i 
curiahac  difputantur  ^  meque  fuffragari  aliis  opinio- 
nibus  Miftio7iariorum  Societatis  Jefu.  — -  HaJic  ob 
rem  prcrfatus  Provincialis  verbis  me  indecoris  affe- 
city  &'  meum  i^^  Si^iis  reditum  huc  ufquefruflra- 
tus  eli  y  me  quafi  vi72&um  detinens  in  quodam  ordi- 
nis  mei  co7ive7ttu  ,  a  quo  clam  evadens  in  lumc  co^jfugi 
ordi^iis  Eremitarum  S-  ^ugiflini.  Mihi  infuper  fuit 
comminatus  ^  "  fi  alieno  fretus  auxilio  in  Si^nis 
C07mrer  reverti  exue^iduin  nie  prius  fore  ab  illo  lui' 
bitii  mece  religio^iis ,  ^  fimul  afe  revocandos  omucs 
teligiofos  Mi(fio72arios  mei  ordi^iis  in  Si^iis  dege72tes  : 
Ciii)  idque  hac  folum  de  caufa,  quod  ejusdem 
pene    cum   Jcfuicis  de  Sinenfium  ricibus  fencencia: 

effec. 


(109J  Apologia  pro  decreto  Alexandri  VIL  pag;,ii« 
&  i^,  Ciio)Ibid.  pag.  7»  (iiij     ibid. 


Colkptmi  IL  49 

cfTet.  Dici  non  poteft  ,  qiiancum  animo  percul- 
fus  fuerim  ,  cum  hc^c  primum  lcgerem ,  coepiquc 
fubdubitarc ,  an  inicium  moti^  hujus  controvcrfi^ , 
(^.  20.)  cx  vero  propaganda^  reh*gionis  zelo  pro- 
feaum  lit ,  &  utrum  progrefius  fuflifatae  litis  huic 
inicio  innixus  genuinum  Irncerx  religionis  (hidium 
efre  potuerit,  ahoqui  pars  adverfa  tam  apertis  o- 
diis  nec  fuos ,  nec  Jeluitas  unquam  perfequucura 
crat.  Profedo  memorabile  diftum  cpifcopi  Peki- 
nenlis ,  vereor  ^  ne  jorta  in  oppitgnafidis  hisfocietatis 
mrAonihus ,  multwn  car7?is ,  &r  fa?jgiii?iis  ir:terft  ; 
quod  epifcopus  Afcaloneniis  ad  facram  Congrega- 
tionem  de  propaganda  fide  perfcripft ,  (ii2)even- 
tu  ipfo  faepe  confirmatum  eil.  Sed  hasc  haaenus» 
Nunc  ipfa  temporis  racio  me  admonet ,  uc  de  per- 
fecucione,  qux  haud  mulco  poft  Marcinii  ex  urbe 
redicum  adverfus  religienem  Chriftianam  apud  Si- 
nas  commota  eft,  quceve  diffencientes  parces  con- 
cihiverac,  ea,  qua^  inflicuci  racio  pofcic,  comme- 
morem.  Scd  cum  res  dicendig  veniant  miris  vicis- 
(icudinibus  agicatQe,&  iongiufculum  ccmpus  poftu* 
lent ,  Coliegium    quacriduo  poft  indiclum  efto. 


COL- 


C112)  La   vcrita   e  finnocenza  de'  Miffionarii  della 
Coaipa2;nia  di  Giefu  nella  Cina  &c,  pag;,  173. 


46  UijioYia   Co-inroverftarum 

C  O  L  L  E  G  I  V  M     III. 


Perfectitio  in  reUgwmm  Cliriflianam  orta  autore 
Jangquavg-fieno  :  j^eftihcp  Fekr/;e-:fes  catenh  vinci' 
ciiwttir  y  ceteriy  Mijponariis  tx  toto  hntfeno  Pe- 
kimim  dcportatis,     ylccufationis  capita  :  har  J-e- 

fiiitcs  dihiunt ,  abfohiintiir ,  pauci  tamm  ad  aulc^ 
ohdquia  mariere  permijjt  ^  relitjid  Cantonemin  exi- 
liiim  relegati ;  hic  de  concordia  fententiarum  inter 

fe  ajunt  :  Domifiicani ,  dtice  havaretta,  opi.-nofu 
Jefuitarim  de  ritihus  fuhfcrihunt,  flemens  Papa 
IX.  pro  diverfztate  erpofttionis  fa&orum  ,  decreta 
Innocentii  X.   &r  Akxandri  FIL  rata  liabet :  nu- 

gax  Fratris  Hyacinthi  de  his  judicium. 

§.  XXVIT. 

um  ex  diverfa  rituum  praxi,  quam  Jcfuitas, 
5c  Dominicani  fequebantur,  ingens  animorum 
perturbatio  incer  fideles  oriretur,  eaque  non  potue- 
ric  non  in  oculos  gentilium  incurrere,  hi,  cum 
Jam  pridem  in  autores  religionis  accufationem  mo- 
lirentur,  hac  occafione  u(i,  illos  unacum  religione 
ex  Imperio  penitus  eliminarc  rtatuerunt.  Favebac 
tcnera  Cham-hi  ^etas ,  quem  pater  quatuor  tutori- 
bus  credidit  ,  qiios  J-an^  -  quang  -ficn  acerrimus 
religionis  hoftis  concitare  nunquam  defiit,  in  Mif- 
fionarios  Jefuitas  ,  prxfertim  Patrem  Adamum  Schall^ 
quem  fibi  iri  Pra^feaura  afl:ronomi;;e  priclatum  efTe, 
concpquere  nequibac,  prohxa  accufatione  invedus» 
Accufationis  ,  quam  is  die  27.  Dec.  anno  1664. 
Judicibus  obtulit,  duodecim  capiia  fuere ,  quie  lon- 
gum  eiTet  hoc  loco  referre ,  facis  fic  indicaffe ,  de-. 

ceiix 


Colkghm  III  47 

C€m  ex   his  ad  religionem  Chriilianam  pcitinui/Te, 

jlhidcjue    in    primis ,   quod   Adamus  Schall  Jefum 

in     Judseae   regno   crucifixum  ,   verum  elTe  Deum 

(§.    lO. )    difTeminaveric :    reh'c]ua  duo  non  item ; 

Quorum  unum  ad  ailronomiam  Europseam ,  Sinicae 

pra;latam  ,  alterum    ad    Macaenfem  portum  fpedla- 

bac,    per  quem   Mifllonariis  aditus  m  Chinam  pa- 

teret,  CI13)  Meminit  hujus  accufationis   etiam  is, 

oui     (114)     Hiitoriam      Ecclefiaibcam     Flenrya- 

nam  continuac,    fed    quatuor   folum  capita  recen- 

fet.     Duo    exfcribam  :    primum  ita  habet ;  (Tr^) 

qiwd  P.  Adamus    Scliall  JefuJta  per fraiides  a  Xm^ 

cliio  Iniperatore  in  Frcefxdem  trfhmalis  mathmatidy 

artiumque  7wmi?/atus  y  ac  tertii  ordiiiis  Mandariiius 

feleftus  fuerit,     Tercium  ad  omnes    Jefuitas  exten- 

dit :   quod  Europcearum  merciiim  ilkcehis  novam  ac 

fere^ririam  kgem  per  wjiverfum  hnperium  impIaJ7ta- 

re  ^attentarim,      Atqui   tora ,    quamquam   prohxa 

Jangquangfieni  accufhtio ,  ne  nomen  quidem  Man- 

darini  ccntinec ,   tacecj  ut  Schallium  per   fraude$„ 

ad  eam    dignitatem  iii-epiilTe   mcmoreL.     Do  verba 

fententix  a  Judicibus   proJat:;e:   (ti6)  Jam  vero 

propter  hcec ,    aliaque  crimhia  hictifjue  prcsnotata , 

nos  defgnatorum   hiic   catfcp  judicandce  duorum  tri^ 

hiinalium    Pra^fe&i  y   Imperatoris  clientes ,  cenfemiis 

joannem  Adamum  Scliall exauBoranditm  ef^omnimn 

dignitatum  gradihus  ^     Imperatoria    henifrnitate    illi 

coIIatiSy  ^  tradendum  fuppliciorim  trihiinali^  iit  cott^ 

formis  ejus  crimimhus  pcsna[latiiatur.     Imperncoria, 

uc  vides,    henignitate   dignitas  Mandarini    Schallio 

col- 

(113)  Dominicus  Ga/?ft7i?/,  qiii  rebus  geftis  interfuit, 
harumque  hifl:oriam  confcripfit,  praefixo  titulo  : 
Increnurta  fmcce  Ecckjice  &c.  Parte  IL  cap.  XL 
Eadcm  accufaticnis  capita  referuntur.  Hill.  ge- 
nerale  de  la  Chine  Tom.  XI.  pag.  S7'  v.»i4) 
Eft  is  Jkxarider  a  S.  yocinm  de  Critce  ,  Car- 
melita  excalceatus.  (115)  Tom.  LXIII.  pag,  195. 
(1163  Gabiani ,  libro   citato  pag.  212^ 


48  Hijhria  Comrover/7arum 

collata  fuic,  alioquin,  fi  qiix  illius  fraus  intercef- 
fiflcc,  minime  dubium  efl:,  quin  accufator  mencio- 
nem  illius  fafturus  fueric,  quemadmodum  odavo 
accufationis  capite  fecerac  his  verbis:  qiiihus  fpe* 
ciofis  mcndaciis ,  cT  dohps  artibiis  cinn  credulam 
miihitiidimin  decipiat ,  pelHciatqne  ad  fua  relioio'  is 
facra  fiifcipieudaj  eum  ex  lioc  potifpmum  capite  cri^ 
mimrum  effe  aperte  conftat»  C^  175  ^^^  mcrcium  Eii' 
ropivarum  ufpiam  fic  mentio,  nifi  fcriptorem  hunc, 
fi  fuperis  placec ,  Eccleiialticum  in  errorem  indu- 
xiffec  decimum  accufacionis  capuc ,  quod  hujus  te- 
noris  efl :  (Il8)  Tam  Joannes  Adamus  ^  quam  rc 
liqtii  omnes  ab  EuroPa  huc  venientes  Chriflianco  re^ 
Ugionis  miiiiftri  ^  Macaum  primum  appellunt  ^  ibi- 
que  primo  hofpitantur  ^  uiide  Ferdinandnm  Verbied 
ad  matliematicas  curas  regio  nomine  advocatumfuific^ 
ipfe  Adajuus  eflfafius,  Confiat  igitur ,  Adamiim  cum 
Macaenfibus  comviercium  haber^^  qiiod pcricnhfiafiifpi- 
cione  pkniim  efi.  Verum  hcec  ad  litcerarium  com- 
mercium ,  non  icem  mercimonia  psrtinere ,  vel  iip- 
pus  videre  poterac.  Quare  hac  quidem  parce  ;u- 
dicium  in  hoc  fcriptore  requiro,  qui  cum  hitc  ex 
thcatro  j-efuitico^  libro  famofo,  &  calumniis,  inju- 
riarumque  pieno,  fe  promliffe  faceatur ,  (iio)  fe- 
mel  ,  iterumque  in  leges  criticx  graviter  peccavic. 
Primum  ,  quod  Hifloriam  eccleliafticam  (cribenscani 
fceculenco  fonte  (ic  ufus  :  dein  quod  ejus  libri  au- 
torem  (ibi  perfuadec  fuilfe  Ildephonlum  a  S.  Tho- 
ma  ,  epilcopum  Malaccenfem  ,  cujus  querimonias 
Gatholicas    li    legidec ,     (I2o)   iacile   inteilectaius 

erac , 


(117)  Ibid.  pag.  211.  (118^:  Ibid.  eadem  pae.  (119) 
i\\  rcargine  enim  lianc  rubricani  prseii^itr  Teatr. 
7^/.  M,  Epifc.  pag,  62.  Garz  relat,  pag,  yg^ 
S8.^  89-  Hujus  quoque  relatio  aiit  penitus  fup- 
pofita,  aut  magnam  partem  depravata  cft  ,  qiil 
teirpla  deftru^ta  fub  Vong 'tcfiingo  .,  erronee  ad 
tempora  Imperatoris  Cham-hy  transfert.  (120) 
Qmrimonut   Qhrifiianc^  Panormi  i687»  P^S»  M» 


Colkgmm  IIL  49 

erat ,  optimo  Antilliti  hanc  calumniam  a  Jurieiio  , 
&  Arnaldo  impaclam  fuifle.  M^ec  in  modum  di- 
verticuli.  Scliallio  tribunali  ruppliciorum  tradito  , 
additi  funt  (bcii  Gabriel  MaghaJai:es  ^  Tudovicus 
Biiglhis  5  &  Ferdinandus  Verhhft  Jefiiiise ,  ceteri 
per  provincias  fparfi  MifHonarii,  cujuscunque  or* 
dinis  effent,  a  provinciarum  Pra:toribus  corrpre- 
hendi,  &  Pekinum  deduci,  eojum  templa  folo 
cequari  ,  fanftorum  imagines  ,  &  exuviit  cremari 
jubebantur,  (121)  Ha:c  Judicum  erat  fenteniia : 
quam  TuLoies  anno  l66S'.  P^*^^^^^  Konas  Januarii, 
in  quibusdam  pupilh*  JmperatorisncmireJenicrdam 
cenfuere,  Cnm  ovsiiia^  inquiebant ,  de  qtiihis  jaiig^ 
quangfeii  expojMavit  joa7/7ievi  yjdamimi ,  circa 
ejus Je&ce  pravitatem ,  ac  reliqua  accitJatio7ns  capi'^ 
ta ,  vera ,  ^  certa  ejje  comperiaiaur ,  itfi  yaiig" 
quaijgfieii  paiiam  crimiijis  ,  cujus  reus  dicitur  y 
(iii)  he7iig72e  co7?do7?a'tiius  y  eumque  a  crimiimii 
Trihimalis  judicio  exiinimus.  Eurcpceis  eticm  lo- 
vu7]ihus  i72  provi72ciis  dege7?tihus  captivitatem  a  vo* 
lis  co7iftitutam  liheraliter  remittimus ,  /ed  illos  h- 
7?efla  taJitum  ratio^ie  i??  Iia7?c  aulam  ma7;udhci  ju- 
hemus,  }piic  uhi  perve7?eri7?t ,  itcrum  iioftru7n  fiiPer 
iliis  ma7?datum  exquiri  volumus,  Qucd  vero  ad 
dirue7?das  adcs  ,  ^  ccf?crema7idas  imaoi7:es  perti7?et^ 
id  a7ite  uhimam  Iiujus  caufce  C07ichfio7:em  iie  fi  t  y 
^  7inftra  iterum  ea  fupcr  re  vohwtas  exquir.jj/r. 
Beliqua  onwia  juxta  veflram  coiifuhatiouem  ^  ^ 
fe7ite7itiam  fia7?t,  (125)  Hinc  rurfus,  quem  fupra 
memoravi,    fcriptorem    ecclefiaflicum  ,    focordiae  , 

auc 


C121)  Gctbiani  loc,  cit,  pag.  21;^.  (122)  De  hoc 
Jndices  ita  pronunciarunt :  quin  etiatn  eid^^jn 
tribunali  tradendum  jvdicamvs  ycjiqvarpj  zn 
propter  ejvs  in  loquerdo  arrogantiam  ^  ^  ar>  mi 
pzrvicaciaui.  (i^S)  Gabiani  loc,   cit  pag.    217» 


ifO  Hi/loria  Controvtr/tarim 

aut  ignoranti^  podTs  arguere^  qui  Jefiiicas  Man* 
darinos  primi  oruinis  creac ,  ab  his  reliquos  Mifiio- 
narios,  fune  ad  collum,  &  vinculis  gravatos  per 
(inenfes  Judices  ex  imperio  puifos,  virgis  csefbs^ 
affcrios  injuriis ,  &  aliquot  templa  Dominicanorum, 
ac  Francifcanorum  diruta  effe,  uno  halitu  decla- 
mat.  (124)  Ut  nihil  de  obfequendi  promcitudine^ 
quam  Sina^  mandacis,  Imperatoris  nominc  -vulga- 
tis  ,  pracftarc  folenc ,  memorem  ,  quis ,  fi  vel  mi- 
cam  falis  habeac  ^  tam  obefue  naris  ell ,  uc  h-^ec , 
tquae  fcriptor  hic  ad  annum  166^*  congcric,  a  Je- 
(uitis ,  qui  ipfi  per  id  tempus  catenis  vindli  in  car« 
cere  Tribunalis  fuppliciorum  tenebantur ,  prasftari 
potuifle  fibi  perfuadeat?  Ita  defertis  femel  finceris 
fontibus  necefie  fere  eft ,  ut  error  errorem  trahat, 
Forte  hinc  quoque  faclum ,  uc  idem  fcriptor  prse- 
cipuum  accufationis  caput,  quod  in  Jefu  cruci 
fixo  per  Schailium,  ejusque  (oclos  vulgaco  ficum 
crat ,  prudens  omitcerec^  eique  fubllitueiec  merci- 
monia,  ne  Jefuicx  ob  religionis  Chriftianx,  i^d 
quamcunque  aham  potius  caufam ,  catenis  vin6ti, 
per  tribunalia  rapcaci  fuifTe,  videri  poffent,  —  In- 
tcrea,  dum  rcliqui  Miflionarii  ex  rutorum  prce- 
fcripto  Pekinum  appropinquabant ,  Schallhis  femel, 
iterumque ,  ac  tertium  trac^us  per  tribunalia ,  & 
quxllionibus  exagitatus ,  caufam  reiigionis ,  &  Euro- 
pce-E  allronomiae  magna  animi  conllantia  tuebacur, 

!}o{tea  autem,  quam  &  obfenium,  &  paralyfim, 
ingUiK,  &  manus  ofKcio  delticucus  effec ,  J^erl^k- 
Jius  ea  eloquencia  patrocinium  cauf^  pene  jam  de- 
fpcratx  fufceperac,  ut  judices,  qui  Schallium  for- 
cipibus  prius  excarnificandum  (l^S)  capitis,  cete- 

los 

(124)  Tora.  LXXIII.  pag  196.  utiturque  teflimonio 
'^oan.  Garzict  &  epifcopi  Malaccenfis.  (125) 
Id  refert  P.  ViSiorius  Ricciu^  origine  S^ina ,  or- 
dinis  S.  Dominici ,  qui  tempore  perfecutionis 
apud   fuos  Chriftianos   delituit,  in   epiflola   ad 


Collegium  UL  51 

/os  ad  verbera  damnarant,  argumentorum  ponde- 
re  vidri  ,  liberum  pronunciarinc ,  relicjuos  univerfc 
decreverinc,  Macaum  relcgandos  t\^^.  (I2r)  Miti- 
gara  tamen  poilea  a  Turoribus  fentencia  fuit,  & 
paucis  Pekini  fcrvacis^  alii  Cantonem  in  exilium 
ire  juffi  func,  Hic  fentenrix  cenor  erat.  (i2j) 
^uxta  vefham  covfidtatmitm  vlzv^ti  gttivqve,  qim 
e?7umefaflis ,  Europcei  iiomims  ad  Qiiam^timg  pro^ 
vimiGB  Ihcetorem  mittantur ;  at  yoaymes  y^^amus  , 
liidovicus  Bv^JiiiS  ,  Gabriel  Maghulanes ,  ^  Fer* 
djnandus  Ferfiefi  relivquaritUY  ijr  iiac  aula.^  ita  ta- 
inen  ^  ut  ex  veftra  curia  femper/it  aliqids  ^  qui  qtiO- 
cunque  tempore  illos  exploret  y  72e  temerario  aitfu 
pravam  fe&am  rurfus  dfeminevt.  Dimiffis  polire- 
mx  fententise  pars  ,  qua  religio  Chriliiana  intcr 
pravas  fedas  adnumerara  eil,  mmus  toleranJa, 
quam  ipfi ,  quibus  macerati  fuere ,  carceres ,  mAz* 
batur^  Igicur  communi  nomine,  ricuumMagillra- 
tibus  libelium  fupplicem,  per  illos  regi  porrigen- 
dum  ,  in  hcsc  verba  porrexere»  Qua7;d>iquidem 
calumniatorum  iiroidia ,  ac  mali^ijia  vi  ofp>reffi\  re* 
g-io  mmim  e  facris  cedihus ,  fy  ^iwjlris  fcdibus  juhe^ 
rernur  exulare^  parere  quidem  ms  regio  decreto ; 
vermn  imiftam  fwfliffiTJue  religioni  graviffimam  no- 
tam  nullo  modo  ferre  poffe ,  fummoque  jure  a  re- 
gia  cequitate  petere ,  ut  ,  quoJiiam  ad  eam  hora^n 
millus  nohis  cum  adverfario  apertus  congreffus ,  nuU 
Jaque  pro  veritate  ,  ac  religione ,  legitima   difceptatio 

D  2  in 


P.  ae  \q$  A'i-\gz\os  vicariiim  provincialcm  fcri- 
|)ta  die  15.  Maji  \tb().  his  verbis  :  itciqie  15* 
JlpriL  1665.  mortis  Jertentiam  in  }\  Aaamum 
protukrunt ,  ut  forcipibus  excarnijicarctur  ,  ci- 
qv.c  caput  aviputaretur,  Vide  Jouriial  D.  de 
Murr  Tom.  VIII.  pag.  252.  (126)  Gcbiam 
cit.  loco  pag.  449.  Cx26)  Idein  ibid.  pag.  500. 
ad  mitigandam  a  Tutoribus  fententiam  multiim 
contulifle   refert  nominatus  i^iccius ,  frequentci 

ter- 


52  HiJloYia  CmtrovtyfiiiYim 

if?  ctiriali  pahftra  ^  ptrmfjjafiitrat^  mitK  faltem^ 
afitequam  iiiauditi  exilio  muj&cmur ,  fan&iffimce  dif^ 
cip/ina:  Jeges ,  if  inflituta  aquo  marte  difceptare  Ji' 
Ceret,  Tam  certo  enim  mbis  reJigionis  noflroi  fan^ 
€iitatem ,  &"'  alfoJtitam  in  divina  Jege  totius  probi- 
tatis  normam  nuJJis  regnorum  incommodis  obnoxiam^ 
fed  communi  reipubjicce  lono  peraccommodatam  con  - 
JJare ,  ut  ad  'eandem  non  fojiim  rationibus  Sf  do&ri^ 
fia^  fed  fanguinis  ^  ?f  vitce  profuftone  conteflaudam 
paratif/imi  fmus.  (la/)  Verum  Judices,  qui ,  uc 
caufam  denuo  fufcitarent,  a  Jangquangfieno ,  ejus- 
que  contribulibus  cere  corrupti  erant ,  libeilum  ac- 
cipere  renuebant.  (128)  Itaque  cedendum  ten-pori 
&:  iter  verfus  Cantonem,  cxilii  locum,  capellen- 
dum  fuic. 

§.  XXVIII. 
Prius  ramen,  quam  Pekino  dircefTeranc ,  rem 
notatu  digniflimam  evenifle  reperio.  Navaretta 
Dominicanus  ,  qui ,  ut  alii  quoque,  libertatem  Je- 
fuitis  •debebac,  plenam  laudum  de  illis  epiftolam 
ad  eorum  Generalem  perrcripfic.  Libec  aliquot 
ex  ea  pericopes  daie.  (129)  Dn  communi  fan&ce 
Matris  EccJeficB  fcecunditatis  gjoria  maxime  congra* 
tuia72dum  tibi  ^  cT  pro  fiJiorum  tuorum  erga  me  y 
(f  ordinis  mei  ajirmnos  exJiibitis  beneficiis ,  gratias 

age- 


terrse  motus,  variaque  in  coelo  vifa  phEenome- 
na.  IrUrpretabafitur^  fcribit ,  ipft  irjidples  prce- 
diSicim  Stellam  (  erat  Cometa  )  hoc  modo  foleiii 
t[k  Dei  kgein  ^fiellam  vero  SimrwnJeUas ,  qtict 
Evaigelium  perjcquantur :  in  memorata  epiftola» 
(127)  Gabiani  cit.  loco  pag.  501.  (128)  V^iBo-' 
rius  Jxiccius  in  memorata  epiftola,  Nihilomimts 
tamen  coYijurati^  Patrum  caujam  funt  projequu' 
ti  deirceps ,  a  Jcekrato  yan^quangfien  argento  fo- 
licitati :  ut  vero  prvevalerent,  70000.  Pataconum 
pro  repeterda  lite  expenderunt^  Patribus  nec  obo- 
lum  Jolventibus,  (129)  Apologia  pro  decreto 
Alexandri  VII.  pag.  6g^ 


Colkghm  IIL  Sy 

agere  operc^  precium  duxi  reverendipme  Pater  ! /li 
quideni  in  filiorun  virtute ,  c/  fapientiti  liaul  par^ 
vani  patris  gloriaii  fulgere ,  cf  pia  cliaritatis  o^fi* 
cia  eoruni  in  nos  exuno  paternitatis  tu^  erga  Deum^ 
if  proximum  aniorc  y  tamquani  e  copiofofonte  ema- 
fjare  ,  mi//i  duhuin  e^,  Gratu/orque  reucrcndi/Jinie 
Pater^  qiiod  veneral^i/es  fi/ii  tui  in  hoc  amp/iffimo 
Sinarum  rewo  verc  funt  tamquam  Ugnum  p/antatum 

ftciis  dicurfus  aquaruni ,  /ignum  fane  viride  fronden* 
ti/ms  vejiitum  foiiis  ,  fub  cujus  umhra  pro  Dco  /u- 
cratce  innumerabi/es  etlinicorum  animce  requiefcunt , 
lignum  etiam  ornatumfori/nts  boni  odorisfamce^  ^  con* 
verfationis  ^  ac  p/enamfru&ibus  iabQrum^  vigi/iarumy 
affiduceorationis^  mortificationis  ^  ^ prcedicationiSy  ^ 
quiiibet  eorum  nominari  potejl  arbor  aitanimiSy  cujus 
ranii  a/tiper  contemp/ationempertijigunt  ct/os  ,  extenft 
?2Uh'C pcr  viva;  vocis  aniniatani^  nunc  ptrinJenti  /ibro- 
rum  nuuHrotypis  traditamdivina  /egis  pradicationem^ 
totum  lumc finicum  orbem  —  rep/ent^  occupant,  Ec  pau- 
lum  pollyf//'/  tui  c/ari  ratione  dofirincSy  mundiratione 
vitce^  p/eni  fuperabundanter  fapientia  8ir  c/aritate^  quid 
quid  faciunty  fapienter  faciunt^  prudenter  difponunt^ 
ac  me//c  conficiunt  charitatis  :  fi/ii  tui  vere  rigarunt 
aridum  liujiis  magnce  r^yionis  defertum^  femenque 
verbi  Dei  ab  eis  fatum  dedit  fruEium  fupermi//sfi' 
mum ,  72on  iitique  pingmdine  terrce  ^  fed  fo/um  cura 

feniinantis ,  ^  rigantis ,  ac  Domifii  incrementwn 
dantis^  Terra  licec  fleriiis  ^  inaquofa  y  terra  pe- 
trofa  £>*  faifuginis ,  foium  ex  fe  proferens  ififidelitOm 
tis  tribuios  ,  &r  infcitice  fpinas  ,  at ,  ubi  fi/iorum 
tuorum  ruperinundans  adocnit  fapientice  flunwi  ^  quod 

fru&us  germinavit  ^  minierare  quis  poterit?  fieiias 
co?ii ,  arenasqae  maris  ft  quis  nunieraverit ,  is  ajii' 
maruni  per  fiiios  tuos  Ecclefice  genitarum  utique  nu- 
vierum  perfcribet ,  72on  aiius,  Denique  ad  caicem  : 
Gaude  igitur  revercndiffime  Pater ,  gaudeat ,  &^  ter 
quaterque  beata  Societas  tua ,  ^  de  aiuninorum  tuo^ 
rum  contumeliis ,  ut  de  perceptis  triumpliis  giorietur^ 

D  3  gra^ 


54  Hijloria   Controvtr/tarmn 

gratiaf  agtns  Deo  ,  qui  taks  tihi  firm  dedit ,  gm^ 
que  dignatus  ejl  ipfos  pro  dulciffimo  fihifui  nomine 
propagando ,  rapinam  boijortim  fuonan ,  carceres  , 
ac  contwnelias  ad  inortis  ufque  fente^ttiam  cum  gau- 
dio  fufHnere.  —  Me  gratjtudinis  ftimu/us  de  ipfortmi 
erga  nos  fiudio ,  a/iqua  fignificare  compeUit ,  of  qui" 
dem  non  fine  corfcientice  fcfnpulo  :  nam  hrevis  epi- 
ftola  niaximi  eorum  erga  nos  amoris  ^  henevolentice 
charitatisqiie ,  ohmutefcit  fermo ,  papyrus  non  capit 
fingrila  eorum  circa  no/Irates  exhihita  heneficia  pro- 
palare^  foluin  referam  ^  qua  perfecutionis  tempore  ocu- 
lis  vidi ,  ^  manibus  contreStavi ,  &^  de  his  qtddem 
—  e)cperime?no  certe  prohavimus  ,  ofpciofos  filios 
tuos^ ,  720S ,  uhique  domorum  prcetereimtes ,  excipere 
viaiori  fiudio^  ac  ipfosmet  Societatis  alumnos :  Iiic 
Fekini  degentes  alunt ,  £r  fovent  ut  piifiimi  patres  , 
adjuvant  ^  ^  fovent  ut  charifftmi  fratres  ^  amant^ 
If  diligunt  ut  fideliffimi  amici  ^  compatiuntur  nohis 
plus  quam  focii  dile&ifjimi  ^  contijme  verfitur  inter 
i^fos  piiffima  contentio  ,  ^  mnulatio  ,  ad  exequenda 
circa  nos  ofiicia  pietatis  ?Sc,  Te  autem  humiliter 
prccor ,  ut  pro  me ,  meisque  fociis  memor  fiis  in  tuis 
Sacrijiciis  y  Beus  0.  At  confervet  ^  augeat  annos 
vitce  tuae  ^  ac  focietatem  amplificet  ad  majorcm  Dei 
gloriam,  in  Ctiria  fiinica  4  Sept.  i6(5^.  humilis 
vefircs  reverendifftma  Patertutatis  ,  Frater  Dominicus 
Navaretta,  i\xc  iile.  Duo  hic  mirari  fubic  :  pri- 
mum ,  dFe  aliquos  etiam  ex  Dominicanis ,  qui  epi- 
itolam  hanc  fublertwe  fidei  arguant,  plane  ignari 
eoruni,  quae  idem  Navaretta  alibi  in  haic  verba 
fcriplerat  (1^0)  quis  me  unquam  de  focietate  lo- 
quentem  audivit  ^  nift  fumma  cmn  laude  ^  ^  honoris 
fgyijicatione?  non  ne  ' FekifW  ad  jR.  P.  Oliva  ,  fa?!" 
Sla  ijlius  familias  Genevalem  litteras  dedi ,  quihus 
commemoraham ,  quot ,    cf   quantce  effent  ejus  filio- 

rum 


(130)  Tom.  IL  operis  fui  ab  Inquifitione   Hifpanica 
fupprelTi,  pag.  2.  coJ.  i.  num.  1. 


Colkgium    II L  5? 

rmn  virtutes  ?  —  no7z  m  poftea  Cantojie ,  0[uci  In  ur- 
h  per  annos  quatuor  ea  concordia  viximus ,  qua  ger- 
manos  fratres  ^  eodem  patre ,  eadem  matre  natos  de*, 
cet  ^  alteram  epiftolam  ad  eimdem  R,  P.fcripfi?  id 
fatis  elt ,  ad  iltorum  ignorandam  collendam.  Alte- 
riim,  qui  fadum  (it,  ut  idem  Navaretra,  cujus 
tellimomo,  quam  diu  is  in  China  erac,  JefuicaB 
clari  ratione  dochincs  ,  ^  mundi  ratione  vitcs , 
eranc,  cum  ,  qiiid  quicl  fecere  ^  fapienter  fecere  ^  qui- 
vc  pro  religione  propaganda  ,  rapinam  hnoruin 
fuor r.m  ^  carccres  ^  ac  contumelias  ad  mortis  ufque 
fententiam  cum  gandio  fujiiniiere  ^  quam  primum  ex 
China  Romam,  6c  inde  in  Hifpaniam  rediit,  eos- 
dem  Jefuicas  fuperftitionum,  &  idololacri^  fauto- 
res  proclamarit?  plusne  inEuropa,  quam  in  China 
rerum  (inicarum  cognicione  Navaretca  vaiuerit, 
mihi  inextricabiie  problema  eft* 
§.  XXiX. 
Miftionariij  ex" Judicium  praefcripto  viam  anno 
l666-  die  13,  Scpcembris  aufpicati ,  Pekino  mo- 
verunc,  &  confedco  aqua,  cerraque  icinere,  dc 
2v  Marcii  anno  fequence  Canconem  appulere- 
(131)  Hic  domum  Jefuicarum  extra  muros  fitam 
jum  incolere ,  nec  ad  confirmandos  Chriftianos  aufi 
quoquam  procurrere ,  privacim  latebanc ,  conferc- 
bancque  incer  feconfilia,  quem  in  modum  res  Chri- 
ftiana  inftaurari  poffec  ,  vifumque  omnibus  cft, 
bonam  maJi  parcem  illinc  orcam  efTe,  quod  non 
eundem  omnes  in  adminiftranda  religione  tenorem 
hadenus  fervaiTent.  Icaque,  eumopporcunum  Can- 
tone  ocium  nacli  effenc,  diu,  muitumque  va  utram* 
vis  parccm  dejiberabanc,  an  Innocencii  X.  (  §.  21.) 
an  coQtra  Alexamlri  Vil.  decreco,  (  §.  23.)  dein- 
ceps  ftaadum  «frec  ?  quod  uc  fine  parcium  ftudio 
fierec ,  placuic ,  uc  quisque  fuam  de  ricibus  fen- 
tentiam  in  fcripca  refsrrec,  communicarecque  cum 

D  4  aliis 

(131)  Gabiani  cit.  L  a  pag.  50^.  ad  pag.  539* 


56  HifloYia  ContYoveYjtciYiim 

aliis  5  quibus  ad  oppofita  rerpoiidendi  jus  intcgrum 
plcnaque  potdlas^  eirec.  Opponentium  partes  Cum 
lere  NajUYettii  Dominicanus ,  6c  Anto72ius  a  S 
MiiYia  Francifcanus  :  refpondencium  concra  IntoY- 
Citta  y  k  FauYe  ^  &  BYancati  JcUiicct;.  Hujus(cri- 
ptum  ex  Sineniium  clallicis  libris ,  6c  finicis  verbis 
confediim  cum  Navarecca  legiliec,  non  duDicabac 
in  hxc  vcrba  afiirmare:  (132)  "jiaiii  ille  comjnon- 
JiYauit^  dolet  miki  qiiod  ea  mn  pYius  cogjjoocYim, 
Sarp^crus  auce.n ,  viiis ,  ledisque  omnium  dubiis 
&  re(poniis ,  fcripco  puolico  Jefuicarum  opinioni 
accellic.  rroicipua  ex  eo  ,  quod  compendia  fecb- 
ri  cogor,  excerpam  :  (133)  fldem  ^  inquic ,  y^r/o  , 
quod  cum  cx  riundato  fuperioYuni  nieoYum  —  ad  hoc 
regnum  SinaYum  eoangelicus  pYcedicatoY  mijjiis  vt- 
nTjfem ,  ^  ex  nojo  itcYum  fupeYioYum  mandato , 
qmini  potui  diliyentiam  pCY  oEio  annoYum  fpaciunt 
addbuijfem ,  ut  de  fmicaYum fe^aYum  JupeYflitionibus 
ceYtioY  fieYem ,  jidico  pYaxim  ,  qiiam  Fatres  Mijfio- 
naYii  Societatis  Jefu  in  lioc  vegno  SinaYuni  fe  fate^i- 
turfejuiy  ciYca  peYmiJJiofiemJeu  toleYantiam  qiuirun' 
dim  ceYeniNiiaYum  ,  qiiibus  ^incu  CliYiftiani  pliihjo' 
plium  Corfuciumy  ^  fuas  pYogenitOYcs  defuntios  ve- 
neYantUY ,  ejje  non  folum  tutam ,  ut  pote  u  S,  Con- 
gYe-ratiojie  univeYpilis  Inquijttionis  appYobatam , 
Jed  etiam  ,  Ji  pYincipia  pYacipuaYum  JeSiuYum  expen- 
damus  ,  ejje  oppofita  fententia  ,  probabilioYcm  ^  &r 
ad  apeYiendam  etlinicis  januam  cvangelii  inaxime  uti- 
lem ,  m  dicam  neceJJaYiam,  FYobabilioYem  qiiidem , 
quia  qui  pYofitentUYtYes  fe&as  SinaYum  pr.vcipiias  ^ 
alii  ^  id  efl  litterati  ^  ex  mctgijlYi  Jui  Confucii  decYe- 
to^  de  Yebus  invifibilibus  non  clifputaYe  ^  itec  bona 
pY  fntis  vitcs  qucereYe  edo&i  funt  ^  ^  aliquid  ab 
alio  JpeYure ,  quam   a  ccbIo  vivente ,  quid  quid  illud 

fiu 

*  '  I  I  ■!    ■  K 

(132^  Apolog;ia  pro  decreto  Alcxandri  VII.  Praefat. 
abrt  camino ,  pejanie  no  ctverlo  fabido  antes, 
(^SO  lbid«  pag;,  3,  &  lcqq. 


Colkghim  111,  57 

fit^  vel  citm  iodem  cceIo  ,  in  omnihus  Jtve  projperis  y 
Jive  adjcr/zs  ,  720?2  Je  cohformure  mjas  putam,  AlHy 
id  eft  y  qui  ex  dual^us  Jeciis  idololatricis  Foe  ^^^sf 
Tao  ,  alterutram  projitentur  ,  dejwi&orum  animaSy 
veluti  quemdam  aercin  dijjipari  ^  vel  in  ivferno  ad 
tempus  detineri ,  vel  transmigratio?2e  quadam  L^ytha- 
gorica  denuo  renajci  judica?2t ,  —  adeoque  ta?/tum 
abejl ,  ut  ab  illts  Je  adjuvari  pojje  credant ,  quod  c 
tontrario  ipjos  idolorum  Jacrificulos  adjuorum  dejun* 
Borum  animas  aijuvandas  fcepe  vocent  ,  ut 
per  eo  iim  Jcilicet  Juffragia  citius  y  feliciusque  renaj- 

cantur, IJtilem  vero  ,  quia  cum  omnes  Siitce 

prcedi&as  ceremonias  ad  cultum  obedientice  Jilialis  re- 
ducant ,  Ji  omnim  ece  ipjzs  i?2terdicereJ2tur  y  maleje?2- 
tire?2t  de  noftra  Ja?2&a  lege  y  quajthcecproliibeatjiliosy 
ho?2orare  pareittes ,  quod  erit  in  maximum  M?£wnis 
Jz?2ic(E  detrimentuniy  ^  fidei  propagationi  objlaculumy 
eo  vel  maxime  ,  quia  ^i?2ei2fes  ,  ciuamvis  Jmt  variis 
Jiiperftitio?2ibus  involuti ,  tamen ,  Jt  irfis  propor^atur^ 
non  debere  defim&is  aliqidd  72umi?2is  tribui  y  vel  ab 
rjts  bona  petere  vel  Jperare  y  vel  gratis  co?2ccdu?2t  ^ 
vel  ad  credei2dum  facik  inducu?2tur ,  maxi?nt  Jt  ex 
ifisfuarum  fe&arum  pri?2cipiis  rationes  ad  homi^ 
nem  dejuma?2iur^  6cc.  Haec  illo  pertinenc  ,  ut  olten- 
dac,  Sinas ,  dum  Contucio,  &  defundis  pro^eni- 
toribus  honorem  legibus  prceicriptum  exhibenc , 
nihil  folerc  ab  iis  pecere  ,  auc  fperarc,  qute  idem 
ferius  poltea  proh*xiore  icripto  compiexus  clt.  (134) 
Concra  vero  Antonius  a  S.  Maria  nitebatur,  qui 
ne  ea  quidem  admittenda  cenfeDac,  qua;  facra  Con- 
gregacio  ad  quaelita  P,  Morales  induiierac,  cumque 
argumcncis  ui;geretur ,  mhil  aiiud  rcfpondit,  quain, 
f  ea  volunt  co?2cedere ,  mittu?2t  cx  url/e  Roma ,  qui 
ea  prcedice?2t ,  certum  eft  e?2im  milii ,  potius  a  Mijjio- 
m  dijcedere^  quam  ad  id  me  demittam.  (13^)    Nec 

D  5  his 

^  . 

(134)  Ibid.  a  pag.  21.  ad  S^.  (135^  Sarpetrus  in  epiftoU 
ad  Congreg.  de  propaganda  anno  1662»  icripta. 


58  Hijloria  ControvtrJTaYum 

his  conteiitus ,  duas  infuper  quxitiones  fufcitavc- 
rtt :  primam  de  voce  Xani-ti ,  quod  credercc ,  Si- 
nas  nunquam  veri  Dei  cognitionem  habuiirc:  fcd 
non  vidic ,  id  neuciquam  poile  cohxrere  cum  fua 
opinione,  cum  indubicancer  afFeverabat,  Confucium 
&:  progenitores  defunclos  a  Sinis  adorari.  Ica,  (i 
mens  femei  pra^judiciis  occupata  (ic,  non  faciie  ve- 
ricaci  locus  eit^  Alceram  movic  de  pileo ,  qucm  4 
Sinse  ex  regni  confuecudine,  eciam  cum  ,  cum  Itn-  *' 
peracori  ailillunt,  &  loquuncur  femper  capici  im- 
poiitum  habent,  cenfentque  indecorum  aperco  ca- 
pice  effe,  Kinc  mos  univerfe  obcinuit,  uc  MllITo- 
narii  operto  capite  ad  aras  operentur,  5c  Chrillia- 
ni  eodem  modo  facris  mylteriis  interiint.  Contra- 
rium  Antonius  voiebat ;  quem  tamen  ceteri  pro- 
pterca  expiodendum  magis  ,  quam  refutanium 
cenfuere, 

§.  XXX. 
Plus  argumentis,  6c  racioni  Navarctta  tribuit, 
qui  polt  acrem  trium  annorum  de  ricibus  concer- 
tacionem,  Jefuitarum  opinioni  fubfcripiic,  praxim- 
que  eorum  cum  fuis  fociis  fe  fequucurum  dacis  ad 
Anconium  de  Govea  licceris  teltatus  eit,  En  iiias. 
(136)  Revercnde  Pater  !  ea  ,  de  quihiis  hodie 
cum  paterjjitate  veflra  egi ,  Jion  duhito ,  quin  ultro 
ad  R,  P,  Fijitatorem  dcferat.  Qiiare  faciendum 
viihi  duxi ,  ut  illa  eadem  fcriherem:  nimirmn  iji 
iis ,  qucB  ad  mortuorum  tahellas ,  ctremoniasque  fu- 
nehres  pertintnt ,  7ios  omnino  ,  ac  nuUa  re  prorfus 
imviutata ,  adliafuros  iis ,  qu^  a  [Patrihus  Societa- 
ti)  veflrce  ftatuta  olim  fuere  in  eo  CGngreffu^  C§.  ^o) 
quem  hahuerunt  jn  urhe  Hang-cheu  menfe  Aprili  an- 
m  i6"42.  de  Confucio  autem  permiffrtvos  ea  ^  qu:* 
vtflri  permittu72ty  fubJatis  nimirum  fokmnibus  diia-- 
ius  ,  qua  Fatrihus  Societatis  non  proha^itur.  Atqut 
m  apparcat ,   7ios  fpiritu   charitatis  duci ,  atqut  i7t 

ea- 


(13^)  Apologia  pro  Dtxreto  Alexandri  VII.  pag.  74r 


Colleghm  III  "59 

ta^em  ejje  fentevtia^  videtur  opera  pretunn  ea  rtfer* 
ye  (mguJa^  de  qtdbtis  javi  co77venit  inter  nos,  De 
nominibiis  finicis  Xam^ti ,  £r'  de  fpiritibiis ,  qiioniam 
dclata  res  e(i  ad  R,  P^  GeneraJem  vejlrum^  atque  ut  ar- 
bitror^  etiaui  ad  facram  Congregationem  de  propaa^anda 
fide  ,  exfpcafabimus  rcfponfum^  atque  iiiterea  fequemur 
illud  ^  quod  apud  vos  ejl  conjiituttm,  Si  vobis  vifum 
fucrit  ,  aliquid  immutare  ,  •  &'  Jtos  pariter  idem 
immutabi,nus  ^  vel  omittemus  de  eo  Joqui  ,  veJ  ita 
csrie  Joquemur ,  ut  nuJJa  ex  nojhro  fermone  perturba- 
tio  coffequatur,  Q  r  37J  ^am  fi  qua  in  pofterum  no- 
^a  dijficujtas  oriatur  ^  ^iijiil  ante  ftatuetur  ^  qtiam  ad 
eum  dejatafuerit^  qui  vice-provinciaJis  munus  inSi- 
nis  obtinebit ,  atque  ita  fiet ,  ut  cequa  iitrinquegra" 
tia  res  omnis ,  £/  prout  viros  reJigiofos  decet ,  com' 
ponatur  ^  'oc,  ASium  die  19.  Sept,  anno  166^,  Fa- 
ternitatis  vejlra  fervus  JmmiJJimus^  Dominicus  Na^ 
varette,  Hoc  tanciem  modo  effs^him  elt,  ut  Do- 
ininicani  in  China,  mitigato  jam  animo,  [efuitarum 
opinioni ,  &  praxi  fublcriberenc  ,  demtis  duabus 
ibiemnibus  ceremoniis,  quje  Contlicio  bis  in  anno 
fexto  quovis  menfe  exhiberi  foient ,  quasve  Jefui- 
t^e  a  primordio  Miflionis  &  deinceps  neophytis  fem- 
per  vetuere.  Aliud  tamen  nobis  Serry  vult  per- 
iuadere;  {138)  /^^^  '^i^  miJii  ^  mquit  y  temperare  y 
poffum^  qtiin  inexamcn  vocem^  an  jJ-efiiitcE  revera  nun- 
^wim  72eophytis  fids  JiJmum  fecerivt  ,  foJemnibus 
Confticii  cuJtibus  intereffe ,  inio  'd'  miniftrare  /  mui- 
ta  enim ,  eaque  evidentia  argumentafuppetunt ,  qu^B 
contrarium  evincunt,  Quanti  erat,  vel  unum  ex 
his  evidentibus  argumentis  promere !  nam  qux  fub- 
dit,  nituntur  conditione;  yT  Cojfuciusmmenefh^ 
^uod  Jefuitx  femper  inticiati  funt,  <!k  nunc  in  con- 
^ gre(- 

(^ij7)  Id  indicio  ell ,  Dominicanos  prius  fermone 
praxim  Jefiiitarum  apud  fideles  fuos  improbafTe, 
ex  quo  necelTe  fuit ,  inter  utriusque  partis  Chri- 
ilianos  perturbationem  oriri,  Ci383  ^P*  ^^^* 
Tom,  VX.  f  ag*  3.24. 


6o  HifloYia  Controverjiiirum 

grefTu  Cantonenfi  Sarpetrus  etiiim  negavic  ,  qui , 
cum  Navarettae  epiltolam  ad  P.  de  Govea  datam 
legifTec ,  refpondic ,  fe,  quamvis  jam  ance  ejusdem 
fv.ntentix  fuiffec ,  nunc  camen  magis  in  ea  contir- 
mari ,  tum  quia  ^  uc  fcribic  ,  fic  euin  velle  inteUigo  , 
/mmlque  R,  P.  viceprovimiakm ,  qui  profdjfus  \fl , 
iliud  fe  ratum  habiturtim  effe  ^  qitod  P,  Navaretta 
fiatueret  ^  tum  quia  id  mihi  perfiiafi\  phirimum  id 
,  valere  ad  fanSiiJpmiS  fidei  noflrce  propagationem^  ad 
frmandam  inter  M/ffionarios  ex  utroque  ordine  con- 
cordiam ,  atque  ad  ea  tollendafcandala ,  qiue  ex  pra- 
xi  contraria  nata  funt^  tiim  quia  praxim  ha?2C  £>* 
re^ifi^niam  efie  ex  rationis  mecs  £j'  conjcientice  Cenfu 
judico^  cT  intelUgo  confcfitaneam  ejfey  vel  CapituJo- 
rum  no/lrorum  generalium  decretis ,  vel  epiflolce , 
qiia:  efl  typis  edita  R,  F,  jiolhi  Gcneyalis  ad  MJfio- 
narios  finenfes ,  z;e/  confiliis  ac  matidatis  R,  F.  Fran- 
cifci  a  Fauta^  CommifJarii  fanffi  offiCii^  —  vel  iis 
quce  ex  majori  fuffragiorum  numero  flatutafunt  in 
iongreffu  hahitt  in  urie  Lan-ki  inter  ouwesy  quot 
quot  eramus  in  Sinis  ex  ordine  S*Dominici^  Mif 
fionarios  ^  tum  denique  ^  quia  rem  illam  B^  expeti- 
viy  fuminopere  y  &7^  enixe  poflulavi  fcriptis  litteris 
ad  R.  F»  Generalem  noftrum  ,  &r  ad  eminentifi i mos 
Cardinales  de  propaganda  fide,  A&um  in  hac  domo 
in  iirbe  Quam-chewfu  die  4.  0&.  i66^.  (^39) 
Quo  animi  fenfu  inica  incer  parces  concordia  a 
plerisque  Dominicanis,  qui  congrefTui  Canconend 
incereffe  non  poceranc  ,  accepca  fueric ,  non  aliun- 
de  melius,  quam  ex  eorum  licceris  ad  Jefuicas 
dacis  cognofces.  Timocheus  a  S.  Antonio,  cujus 
alias  memini,  (§,  25.)  ad  P,  dc  Govea  fcritois, 
teltacur,yj  Deo  gratias  a^ere  ^  quod  pofl  accuratum 
ixamen  tandem  Fatres  Jui  ordinis  cognoverint  yVe- 
rupi  effe  idj  quod  Fatres  Societatis  ciffirmarent  -^  at- 
qtte  approbarent  circa  ritus    CQifucianos^  ac  defufi- 

6I0' 

»■1   ■  I       ■  III I     I        ■  ■ 

Ci39)  Apoiogia  pro  Decreto  Alexandri  VIL  p.  34« 


Colkghun  Ilt  6l 

tforttm  ,  feqtte  enjxe  rogare  omnes  SochfattS  Patreu 
iit  dignentitr  parcere ,  fi  a  Patrihus  jut  ordtms , 
di&im  qiiid  vel  a&itvi  juerit  circa  id  y  qiiod  Patres 
Societatis  Chrifliavis  fuis  pcrmitterent  in  Smis^ 
Non  enivi  walo  id  aninio  fecilje,  Jed  quia  Sinenfium 
aliaui  Manila  degeiites  interrogati  de  his  ritibus 
viaJe  informarunt.  (14'^)  Ex  hac  regioneP.  Mora- 
ies  in  Chinam  appuHt  ,  nihil  proinde  mirum,  fi 
piiEjudiciis  occupacus  omnia  Europoeo  oculo  con- 
iiderans  ,  primus  belJum  ritibus  Sinicis  indixit. 
Timotheum  excipiac  Joannes  Garzia  ejusdem  ordi- 
nis  Mifiionarius  ad  Julium  ^kni  Jefuicam  fcribens  : 
exiftimo  non  effe  niinc ,  nec  multis  pofi  annis  fore 
€  re  divini  ohfequii  ^  ut  fan&um  Evangelium  in  hoc 
regno pra^dicetur alio 7?iodo,  quam  que?nveflra Patemi- 
tates  tenuerunt ,  £5^  adbiic  tenent  ,  idqiie  meis 
Pr^Iatis  fcrihendo  /ifrnificavi  ^  atque  ipfa  experieji- 
tia  mali  fuccefpis  •,  qni  Patribus  expiilfis  contigit  y 
argumento  nohis  efi ,  non  placere  Deo  in  prt^fenti 
niodmn  illum  agendi ,  etfi  id  egerint  hono  zelo ,  fe^ 
ad  tentanduniy  utrum  eo  tnodo  converfiones  fierent , 
qua  ex  caufa  fiint  ^  excufandi.  In  eandem  fcntcn- 
tiam  ivere  Provinciales  Dominicanorum  in  China 
Carolus  Gant^  5c  Francifcus  de  Paula  ^  qui  fsepe 
iuis  inculcabant  ,  uc  Decreto  Alexv^ndri  Vil,  3c 
Jefuitarum  praxi  fe  confbrmarenc.  (142)  Junga- 
inus  Dominicanis  Auguftinianum.  Eft  is  Alvarus 
BenaveJite-,  poltea  epifcopus  Afcalonenfis,  cujus  ad 
facram  Congregationem  de  propaganda  h^c  nota- 
tu  digna  verba  funt  :  (T43)  Jam  ab  anno  1683. 
quo  Mijffionariis  ex  meo  ordine  prcefetius  fui^  in  lin-^ 
guam  &  libros  finicos ,  qwi  fieri  potuit,  cura  ftu- 
dioque  intejjtus -i   id  ante  omnia   dedi  operatii^  ut 

^jf__ 

(140)    intorctttci    de    culta    Sinenfium  ,    pag.    183. 

(141)  Furtadus  m  informatione  de    praxi  Mif- 

fionanorurn  &c.  pag-.   47.    (142)  Le    TelUer  cit. 

Tom.  pag.  191.  (143)    'Repovjt  au  livre   intitu- 

h:  Extraits  &:c»  cit.  J.  pag.  130.  -j 


62  Hijloriii   ComYoviYfanim 

drfquirerem ,  Jefitithm ,  qiii  ritus  Confncio ,  &* 
{lefunEiis  exhiheri  foiitos  ,  vehit  p^oJiticos ,  neophytis 
permittitntt  cm  contra  Dominicanis  ^  qui  illos  reh-' 
Hgiofis  accenfe77t-i  me  cummeis  adjungevem  ?  qiio  in 
hivio  iit  tiitif/imiis  graderer ,  omnes  iihros  ,  qui  in 
'ktramvis  partem  editi  erant,  diHgentifflmejcriitatus 
fum ,  aiitores  ciim  autorihus ,  rationes  cum  rationi- 
hiis  co?2tuIi ,  confithii  prceter  Si^^as^  dignitut-  ,  do' 
tlrinaque  claros,  ipfiim  epifcopumBafthtanum  ((j  rego- 
lium  f-opez)  Dominicamtm  y  cf  origine  Snam, 
cujus  at)ud  me  autoritas  ?nagni  femper  erit ,  tum 
P.  Blafiiim  Verlieft  y  (144")  itidem  natione  S':nam  9 
qui  priits,  qitam  nomen  Societati  Jefu  ded^lpty  ob 
candoreni  a?2imi  ^  vitaque  prohitatem  omnihus  ca- 
riis  9  non  7?iodo  Eitropceis  fcientiis  prohe  excukus 
erat ,  Jed  o??ines  etiam  lihros  fnicos ,' qitt  de  religio- 
ne  agunt  ^  evolverat,  Iftorum  judicjo  non  co7iten^ 
tus ,  aliorum  etiam  ge?jtiliu??i  Sinarum ,  qui  inter 
truditos  f?i'xinie  inclaruerafjt ,  mentetji  cu>n  per??ie 
ipfum ,  tum  focios  meos  exploravi ,  ac  ipje  etiam 
finicos  lihros ,  qui  hanc  materia???  ex  inflititto  per^ 
tratlant ,  ?Jon  perfitncforie  legi ,  ac  felegi ;  quhns 
o??inihus  fumma  accitratione  perpenfs  jitdicavi  de- 
niqiie  ,  me ,  meosque  fecundu?n  epijcopi  Bafilitani ,  ^ 
Bafilii  Verhieft  fententiam  ,  ine  TPieosqtte^  jfefuitarufJt 
praxitnprce  ea^  quam  Dommicani  ttte??tm\  ample&i  de- 
here ,  non  folitm  propterea^  quod  evidens  fity  iflam 
propagand^^  religioni  mirttfn  in  modum  conwiodare^ 
fed  quod  pejjitus  petfuafu???  haheatn ,  ritus  hos  cum 
ex  fua  inftitutione ,  titm  co?n?nu7ii  gejitis  fe?ifu  pure 
mter  civiles  numerari^  etfi  forte  non  defint  ex  vitU 
go  ,  qui  ignorantia  lapfi  fuperftitiones  ahquando  ad- 
7?iifceant.  Ac  idcirco  rationes ,  quihus  Jefuitce  721- 
tu?2tur ,  prohahiliores  ??iihi  prce  contrariis  videjjtur* 
Ita  prius  fe^ifi^  'Kff  nunc  quoque  Jentio.     Ejusdem 

omni- 


(1 14)    Coj^nomen    a   Ferdinando  Verbieil ,  qai  eum 
baptizaverat ,  accepiu 


CoJkgtnm  llh  63 

pirjnino  fcntentise ,  ut  alios  prsetermittam,  fuere  Fer- 
nandez  Serrano  ,  Dominicus  a  5.  Eofa ,  3c  Mi- 
cbael  Roca-i  ordinis  Minorum,  quin  ipfe  etiam 
!P.  Leoniira  Francifcanus  antequam  epifcopus  Ro' 
falwifis  renunciatus  elTet.  Ita  enim  ad  qusefita 
Cardinalis  Cqfanafe  refpondit  r  {i ^^^  fuere  CQmplii' 
res  Mi(fonarn  ex  Doviinicajns ,  8^  Francifcanis » 
aJiormJiqiie  ordimmy  qni  prdxim  yefifitarum  in 
ritil^^^s  finicis  temiere  ,  an  tanien  in  omnihts ,  iis 
conferferint ,  ajjeverare  non  aufiir?.  —  Libet  mihi 
nunc,"  quid  {entias ,  explorare.  Ex  tot  Dominica" 
norum  ,  aliorumque  ordinum  virorum  teftimioniis, 
poft  tot  incer  Dominicanos ,  &:  lefuitas  integro 
triennio  habitas  confultationes ,  <5c  'pid:a  conventa^ 
fcripto  utrinque  firmata  ,  cenfesae  tandem  finceram 
pacem  coaluifle  ?  —  ne  quid  titubes  ^  libere,  quid 
fcntias  5  edifTere.  —  Ita  mihi  quidem  videtur..  To- 
-to,  uc  ajunr,  coelo  erras.  Navaretta  pollquam 
fcripto  pollicitus  ell  ,  fe  cum  Miillonariis  fuis ,  |e- 
fuitarum  praxim  fequucurum  efle,  repente  infaiu- 
tatis  omnibus  ,  «^  reiida  in  rubicuio  epillola,  qua 
indicabat^  fe  Macaum  ire,  ut  inde  in  Siamum  na- 
vigaret ,  Cantone  prius  difcedrt ,  quam  ab  aula  Pe- 
kinenfi  inde  abeundi  data  facujtas  effer.  Itaque  di- 
fceflus  ille  fimilis  fugc^  fuit.  (r^O  ^'^  ^"  Siamum 
ad  epifcopum  Berythenfem  venit ,  haud  diu  mo- 
ratus,  inde  folvens  Hifpaniam  anno  1672.  attigic, 

ac 


(144)  Art.  96,  (146)  De  fuga  illiiis  exftat  teftimo- 
nium  P.  Jviichaelis  de  Angclis ,  ordinis  S.  Au- 
guflini  ,  qui  vicarius  erat  epifcopi  Pekinenfis : 
de  falfitatibus  autem  ,  quos  Toinis  fuis  IL  in- 
feruerat ,  exftat  teflimoaium  an.  j^go.  die  16. 
Dec.  manu  domini  de  Vafco  Barbofa^  de  Mel- 
lo  fcriptum,  Vide  Lettrts  edifictntes  edit.  nova 
Tom.  XVIIT.  pag-.  ??.  &  ^^,  item  ;  1/eclairciJ' 
Jement  donmi  a  Monfleur  le  Duc  de  Mctim  Jur 
1«s  hornsurs  ,  que  les  C/iinois  rendent  d  Confw 
uus  ,  fe"  aux  niorts  ibid. 


64  Hiflorin    CovtYovzYjianim 

ac  fequente   Romam  profedus  eft,  tum   regreffus 
Madritum   Tomos  [[.    de    ic'  us  finicis  edidit ,  quo- 
rum    poilremus   ance,  quam  abfolveretur ,  mandato 
Inquifitionis    fuppreflus     eft.      Hjnc    illius    raritas. 
Proemium    fuse  fcriptionis  tandem  archiepifcopatum 
civitaris  S.  Dominici  in  Hifpaniola  inful  i  con'equu- 
tus,   ibidem    ante  inaugurationis  ritum  obiit.  (147) 
Hic  viri   exitus   fuit :  de  cujus  libris   contra  ritus 
finicos,  quos  prius  publicaltipulatione  ratos  habuit, 
editis ,  dignum  memoria  e(t  judrcium  Petri  de  Al^ 
cala   Dominicani,    quod   litceris    fuis    anno    l6l^ 
die   I'^.  Martii   ad    httovcettavi  datis  in  \\XQ  verba 
prodidit:    (148)  Deus  fdt ,    quaituni  ex  boc  hhro 
Moris  Jenferim ,   qiiajn  fuerim  indignatus  ,   fi  ita 
liceret  9  proprio    fafiguine  ^    qucB  fcripta  funt^  dele- 
rem.      Faxit   Deus  !     ut   divina  luce    coUuftrati^ 
fcientiam  jungamUs    cum  charitate ,  <Sf  difciplma , 
alioqui   magnis  graviter  peccandi  periciiUs  exponi- 
mus.      Jam  fcripfi  ^  ad  nojiros ,    ^    ad  aJios , 
quantum  Jahoret  in  hoc  Jmperio   Societas ,  citi  dehe^ 
mut ,  quod  ^  poffimiis  in  eo  lahorare  ad  converfio^ 
vem  animartwu  C '  49)  Expofui ,    quajitas   of  iJki' 
fJres  Inc  haheant  ChrifJianorum  EccJefias  :  ita  femper 
loqiiar  y  ^  fcriham  ^  fcrihere  enim  aJiter  ^   vei  Joqui^ 
efi  cognitce    veritati    refifiere ,  adeoque  juxta  D, 
Tho77iam  in  fpiritum  fanEJum  peccare,     Facile  hinc 
incelliges ,    Navarettam    non    eo ,  quem    prsefere- 
bat  ,  candore   animi  egiffe ,   ac  fortalle  eodem  pla- 

ne 


(147)  Pr^efat.  ad  apolo^,  pro  Decreto  Alexandri 
VIL  (148^  -Le  Tzllitv  Tom-  I.  pag.  140.  (149) 
Simt  tamen  in  primis  autor  quidam  Gallus  hoc 
titulo:  Amcdotts  fur  l^etat  de  la  reUgiofi  dt  lct 
Chim  &c.  quem  compendii  caufa  pofthac^wec- 
dotarium  vocabo,  Paul.  Erneftus  yablonshi  hifi:. 
ChriftiancC  Tom.  II.  pa^.  iqi.  qui  velint,  Je- 
fuitas  id  egilTe  ,  ut  reliqui  Miilionarii  ex  China 
exi8;erentur  ,  quo  foli  in  Ecclefia  finica  regnarc 
poiTent.    Nihil  raagis  inficetum  dici  poterat» 


Colkghim  III^  65 

ae  tempore,  quo  Cancone  de  concordia  ineunc/a 
agebat ,  quacunque  demum  lima ,  quid  incer  fe  ^  & 
&  Jefuitas  agerecur,  in  urbem  perfaipfifTe  ^  quod 
non  folum  repeniina  ijlius  fuga  indicare  vidctur, 
fed  editi  quoque  poilea  adverfum  ritus  libri ,  ik. 
fupplex  libellus  ,  contirmanc ,  quem  eodem  prorfus 
anno ,  (|U0  is  P^  de  Govea  fcripto  promiferat, 
fe  cum  fuis  piaxim  Jefuicarum  effe  fequuturum 
eodem,  inquam  ,  anno  1669.  ^o"^^"^cani  nomine 
Joannis  FoUvici ,  generalibus  Inquilicoribus  Romas 
porrexeranc  ,  quo  petebanc  declarari ,  ucrum  De- 
creto  Innocencii  X.  an  Alexandi  VII,  fiandum  efTer, 
raci,  iencenciam  pro  fe  pronunciatum  iri.  Sed 
EmweraiJJimi  Patrcs  declararmit  ,  decretmn  facrm 
Co?2Qreo:/itionis  de  propaganda  fide  Jatiim  fuh  die  la. 
Scpi^  i^4S'.  fecimdimi  ~tiim  expofira  in  dhbiis  ^  ejje  ^ 
in  fiio  roiorey  ^ieque  per  decreinmfacra;  CorjgrQga* 
tio7?is  fanBi  cfficii  latum  fib  die  23.  Manii  i(s6» 
fiiifje  circumfcriptzim  ^  fcd  omrfim  fmmdum  qucvfTtay 
circumjiantias  ,  &r  oifwia  in  eo  di&is  dnbiis  expr^ffii^ 
effe  fervandum  ut  jacet :  qiiemadmodiim  fervandLm 
declaravit  decretumfacra  Congregationis  fan&i  offcii 
latitm ^  iit  fupra^  die  23.  Martiiy  i^^f^".  (T50)  juxt(t 
qucefta^  ciraaujhwtias  ^  if  omnia  in  eis  expreffd. 
Feria  IV ^  vigefma  fupra  difti  menjis  Novemb  is 
166^.  C^n)  Q.uam  fencentiam  Clemens  IX,  fuo 
judicio  conhrmavit.  Hinc  fuopte  efficicur  ,  Jefai- 
tas  m  polleflionc  Decreti   ab  Alexandro  VIT.  coa- 

ces- 

~--         - ^    . ...  ^ 

(150)  D.  Mosheim  de  hoc  judicio  ,  pag.  17.  l^coi 
Ibepe  cit.  ita  fcribit;  ^a-i  i\t  Me  i*6mtfd)e  (Bc^s 
jv>i>^nf)ctt,  tvenu  ^m\)  mad^ti^t  favti)c\)tn  ubct 
6iauben^fad}en  mtt  etnanbcr  rcdjicn  ,  fo  wivt) 
tnscjcnKin  cin  Urt^cil  gcfiSflct,  ba^  bcpbc  Xl^ciU 
fur  fid)  crflcrcn  Bnncn.  Aut  non  fcivit  D.Mos- 
Imm  queellionem  juris  a  quseltiene  fattf  difcer- 
ncre,  autfi  fcivit,iion  bona  rideheec  icnpfit.  (i^i) 
Buliariuin  Dominicanorum  Tom.  VIL  pag.  482» 


66  Hifleria  Comrover/zarnm 

t^fli  pernnahfifre  ,  quod  tamen  Serry,  uc  folec, 
audafter  inficiatur ,  neque  dubicac ,  libello  Polanci 
impolluras  P.  Martinii  decedas  fuiffe.  P,  JoainieSy 
inquic,  PolaiKo  oiwihmi  ordinh  S,  Domijiici  Mijfin- 
narioyum  nomiiie  ^  hnpojhiras  (P.  Marcinii)  detexit. 
(152)  Ac  non  vidic  Serry,  in  quem  fe  laqueum 
induac.  Qui  enim  fieri  pocuic,  uc  ClemenslX.  an- 
no  1669.  Decrecum  Alexandri  VI[,  pro  diverfa 
faSH^  £r'  circiimllantiarum  expofitione  confirmarec  ? 
nam  fi  Marcinius  impofturam  commilic ,  non  com- 
jnific  certe  alibi,  quam  mfacli^  &r  circumjlantia- 
nim  expojitione :  auc  igicur  non  credidic  Poncifex  , 
Marcinium  in  expoftione  ricuum  Sinicorum  impo- 
fturam  commifilTe,  auc,  fi  credidic,  impolluram  in 
re  cam  gravi  (ciens,  volensque  confirmavic.  Quam-* 
Cunque  partem  Serry  deligac,  in  manifefla  fraudc 
tenetur. 

Jam  parabam  tedimittere,  cum  mihi  concinua-. 
tor  Fleuryanus  in  mentem  venic,  cujus  caufa  {\ 
Colleguim  ^cancisper  produ^tum  fueric  ,  ccquanimi- 
ter,  ut  fpero,  ieres.  Narrat  is ,  ied  narrat  tan» 
tum  ,  ad  annum  1674.  -Adamo  Schallio,  &  An- 
tonio  de  Govea  decretum  Alexandri  VII.  difplicuif- 
fe,  quod  fufpicarentur ,  a  Marcinio  non  integra 
fide  ritus  finicos  Koniie  cxpofitos  fuiffe.  (^53)  ^^ 
quicras,  quo  tefte  id  afierac?  nullum  reperies :  nec 
venic  iili  in  mentem ,  Schailium  ,  ficut  Riccio  fuc- 
cefierac ,  ica  ejus  quoque  cenorem  in  curanda  re- 
ligjone  confiancer  una  cum  fociis  ferviaffe  :  Anco- 
nium  vero  de  Govea  auc  ignoraveric,  auc  oblitus 
fuic,  id  prascipue  cum  Navarecca  in  congrefiu  Can- 
tonenfi  egiffe ,  uc  fe  cum  fuis  Dominicanis  decreco 
Akxandri  VII.  conformarec ,  quod  publica  ftipula- 
tione  eciam ,  ut  paulo  ante  memoravi ,  prsedicic. 
Pergic  hic  fcriptor  narrare  :  qiiapropter  ex  illis  ma^ 
gis  ingeimi   decreverantj  qiioa^  quamvis  Chmtns  IX. 

utriim- 

Ci52j   Cit.    op.    pag.  345,  C153)  TotiiO  LXIII.  pag» 
702.  &  feqq» 


CoIIe^mm  IIL  67 

itirimqtit  decretnm  pm  diverfafa&iy   &*  circum^an* 
tiarum   expofitione   vim  ftam  Iiahere  declaraffet  ^  ad 
gnaToreni  tameii fecnritatem  in   te  tanti  momenti  itz^ 
ceffarkim  foret  ^    ex    Mifionariis    quempiam    riirfiis 
Komam  ablegare  ^  qui  facrce  Congregationi  hcec  duhia 
jnxta  rei  veritatem  proponeret.     Sors  ceciderat  in  P. 
Bommiciim  Ferdinandiim    Navarette   Dontinicanum^ 
Si    Schalliuin  incer  Vxo^  ingemios  eflevelit,  vehemen- 
ter  aberrac,    quippe  qui   Jam  anno   i666»  ^ic  15. 
Augutti    obiit.    (154)     Sed   illud  in  hoc  fcriptorc , 
portento  (imiliimum    eft,  quod   Navarettam  a  Mif- 
iionariis,  ut  Romam  proficifceretur,  dek6lum  affir- 
mat,    poliquam  Ciemens  IX.   utriusque  Pontihcis, 
Innocentii   X.   &  Alexandri  VII.  decretum  pro  di* 
verfafacli  ^  2/  circiimllantianim  expofttione  vimfuam 
haiDeie  declarafTet^     Conferamus   tempora.     Nava^ 
retta^    eodem    fcriptore   tefte ,    />dr  fuum    Romam 
verfus  exeimtt  anno  Inijus  ftculi  fexagefmo  nono  ag^ 
grefu^  sft'     Demus^  idque  liberah^ter,  Nnvarettani 
ultima  becembris   anno     1669.    Canconc   Romam 
verfus   moviire!    deciaratio   Clementis    IX.    fgnata 
«ft  die  2C  Novembris  eodem  anno    1669.  Necefrc 
igic.  r   elt,    uc  nuncium  de  hac  decjaracione,  qua- 
draginta   dierum  fpacio  ,   Roma  Cantonem  allatum 
fuerit.     Nemo    hadenus  geographoium  tam  propo 
Romam  Cantoni  admovit.     Scivic  hoc  nofier  Scri- 
ptbr    penc    thaumaturgus,      Adde  ik  illud  ;  quod 
ad  cohoneflandam   Navarcttcs  fugam,  dedita  opera 
fingat,    eum  a   MifHonariis   deledum,  uc  Rom.am 
profeclus ,    dubia   juxta    rei    veritatem  proponeretm 
Quse  dubia,  &  a  quibus  Millionariis  ?   ex  Doniini- 
canis  non  plures  tunc ,  quam  Navaretta,  Sarpetrus 
6c   Philippus  Leonardus,  Cancone  erant,  atqui  hos 
omnes    Jefuitarum    praxi   fubfcripfilie ,    jam    fupra 
©llendi;  a  ceieris  autem  quinque  (155)  Domiiiica- 

E  2  nis^ 

— — — — ,  — — — — ^— ^— «  I 

(154)  Gabimi  cit,  L  pasi;.    59;^.    (isO   P«    Vit^orius 
kkcius  iiilaudata  cpiftola  ad  iaura  Superioreoii ; 


£S  Hifloria    ComroverJPariim 

riis,    qiii    apvid  fuos   neophytos  latebanc  ,  deligi  ^ 
non   potuit,  quod   omne  litterarum  cum  iis   com- 
niercium    graviter   veticum   eflet.     Sed   ut  ex  tu3 
vultu  conjicio,  fcije  cupis,  quid  tandem  Navarec- 
ta  profeclione  fua   Romas  efieceric?  audi  noftrum: 
fummo   Pomifici ,  S^  facrcp    Congregatiom  de  propa" 
gandafidt^  quo  ftam  res  fmicce  ejjmt  ^  tanta  animi 
ifigtmtitate  ,  &r  rationum   rohore  exporuit ,  ut  audi- 
tis  Laursntii  Brancati  de  Laurea^  £^  Cajctam  Mi- 
ralelJi^  aliorumque  rfpojfs  ad  ejus  duMa^  Povtifex 
720V0  decreto  ritus  fnenfes  hoc  anno  {\^^/\^  proliibe^ 
reret,     Konne  ruifum,  uc   rei  gravitas  pofcit,  cu- 
pis  fcire,  quibus  verbis,   qua  die  edicum  decretum 
^  cujus   Notarii  nomine   fubfcriptum  fuerit?  fru- 
ftra  es  ,  ^  ego  tecum,  nec  licec  nobis  illa  ratiotjum 
rohora^  quibus  Pontifex  adduftus  fit,  uc  ritus  fineu- 
fes  anno  1674.  proiiiberet,  legere,  nili  fore  fincilla, 
qua^  mox  (ubjangic ;  Iianc  in  rem  eodcm  tempore  vu/ga" 
imir  fcriptmn  j   cui  tituhs  x  ,,  Dubia  propofita   a 
y,  P.  toominico  Ferdjnando  Navarecte  anno  1674* 
j,  propoiica  facra:  Congregwicioni  generali  S.  Roma- 
„   na:  &  univerfalis  Jnquificionis  ,  cransmiffa  Fratri 
35  Laurentto  Brancaro,  poftea  Cardinali  de  Laurea 
,,  &  Cajetano  Mirabello  Ckrico  regulari,  cum  ho- 
rum  refponlis.  ,,  Si  id  nobis  ille  pro  Decreto  ven- 
ilitat,  nse  is  ^gregie   limplicitati  Leclorum  illudic  - 
quemadm.odum  in  iUis  eciam,  qu^  in   eadem   nar- 
ratione  congeric :  aft  eo  ^  aic  tempore^  (quo   Nava- 
lecca  Cantone  morabacur)  ob  quasdam  dijjenfones  /«- 
ter   Sine77jef  £r  Luffanos  exortas ,  cuiiSii  Mffona^ 
rli  edi6Io    regio   in   urhe    Cantonenfi  dettnehantur  ^ 
poftea  ta??ien  eo  ifque  eis  lihertas  co72cejfta  ^    m  qui- 

dem 

vemm  26.  tc\r,tum  comparuerimt  in  urbt  ngia  , 
rdiquis  decem  variis  in  provinciis  occultecome* 
morar.tibus  ,  »e  fi  res  pnjtrum  eventumfortiretur^ 
vno  velut  itlii  exlti?igueretur  lex  evangelica ,  e  fo- 
cietate  yefu  quinque  fuerunt  ex  meo  ordim  (.S. 
Dominicij  midem. 


Colkgiumlll.  6^ 

iJem  ad  mteriova  regnl  atque  ad fiias  Ecck^as  redi- 
re  pVQhiherentiir ,  extva  Sh^as  tamen  aheundi , 
eis  mtegrum  ejjet*  Q,iioc  in  paucis  his  lineis  hal- 
lucinationes !  "nuUa  enim  tunc  incer  Sinenfes ,  & 
Lufitanos  diiTenfio,  nec,  fifuifTer  eciam,  haic  caufa- 
€rac,  cur  Mii^onarii  Cantonem  relegati  fuerinc, 
fed,  quam  profitebantur  rehgio  Chriltiana ,  C^.  27.) 
ut  infra  ex  fupremi  Comiciorum  (inenfium  Pry^Iidis 
fententia  patebic ,  qui  eos  diferce  oh  caufam  reli^ 
gwfiis-i  non  item  propcer  diflidia  incer  Sinas  & 
Lulicanos  orca ,  in  exihum  rejegacos  perhibec^  For^ 
talTis  a^gre  huic  fcripcori  eft  ,  pugiles  Chrilb ,  reli- 
gionis  caufa  in  exilium  relegacos  fuiffe ;  Millio- 
narios  autem  ad  fuas  Eccleiias  fuiffe  permifTos 
redire ,  itidem  falfum  eft,  iSc  venia ,  quo  vellenc  ab- 
eundi  ferius  fub  ChamX/.jy  ^  &  Kong-tchingo  data 
fuit,  ut,  cum  locus  monebit,  declarab©.  Sed  coe- 
dec  me  his  aberracionibus  porro  immorari :  quare , 
fi  hbec,  difcedere,  poces,  proximo  CoiJegio  rur- 
lum  atiuturus,  in  quo ,  ut  tibi  guftum  jam  antea 
exacuam,  multa  Jefuitarum  prceclare  fafta  audies, 
ilJudque  in  priniis,  quam  diJigcntem  ,  afpirante 
Deo,  operam  navarint,  uc  religionem  Chriftianam 
loco  Imperio  omnibus  Sinis  nuIJo  difcrimine  am- 
plefti  liceret,  quod  te,  ut  mihi  perfuadeo,  ingen- 
ti  voluptate  perfundec,    Nunc  vade. 


COL. 


yo  Hifloria  Cmitroverjiarum 


C  O  L  L  E  G  I  V  M    IV. 


yefultde  PeMjienfif  Ithello  fupplid  veVigioneni  Chriftlct- 
ndni  tuentuv  ^  £if,  iit  Mijf/ionavii  Cantonem  ve- 
hgati  liheventuv ,  agunt ,  fid  a  Tvihiinali  vi- 
tuum  vepulfam  fevunt :  pofl  in  Comttii^  Imperii 
tviumphjnt ,  in  pvimis  contva  Jangquangfitn ; 
Adamo  Schall  defiwth  ttuli,  ^  honoves  vefiitu- 
ti*  Miflionaviis  indultum^  ut  ad  fuas  Ecclefias 
redeant ,  Sinis  tamen  vetitum  Chviftianam  le- 
gem  ampkili^  Verhieflus  a  fuvimo  Pontifice  laii' 
datiis  :  novam  pevfecutionem  jlefuita  vepvimunt , 
ohtinentque  veniam ,  ut  Sinenfes  lihere  fidem  Cbri' 
ftianam  ampletii  pqffint. 

§.  XXXI, 

Dum  Miflionarii  Canconem,  ut  fupra  memo- 
ratum  ,  relc2,aci  de  ineunda  inier  fe  roncov- 
dia  agunc,  Jefuita:,  quib^is,  ut  Pekini  reljlkrcnt , 
venia  efl;  facla,  omnem  bpidem  movebant ,  uc  dam- 
na,  qua;  jfangqua?2gfien  accufatione  fua  religioni 
intulerac ,  farcirent.  Et  eranc  non  pauca ,  quibus 
in  hanc  fpem  evigi  poceranc,  Primum,  enim  Chanu 
hy  annos  pupillares  egredlis  ^  rem  publiram  per  fe 
fe  adminiltrandam  accepic ;  cum  Verbieitus  dacis 
pluribus  Europaeae  aiironomiiie  documencis,  ani- 
muai  Imperacoris  ,  &  Opcimacum  ,  prae:'pue  Tar- 
tarorum,  benevolenciam  ,  (ibi  fuisque  fociis  concilia- 
verat;  acceflit,  quod  Legacus  Lulitanix  per  idem 
cempus  fumma  honoris  iigniticacione  accepcus ,   di- 

mif- 


Colkgium  IF,  jx 

miffusque  fuifTet,  O56)  His  indiciis  freti ,  ncquara 
opportunicatem  rei  bene  gerendas  fibi  elabi  linerenc, 
libellum  Aipplicem  hujus  tenoris  obculerunc.  (157) 
Ojferiint  libelhm  fupplicem  Liidovicus  Btigiius  9  Gu'* 
Iriel  Maghalanes ,  ^erdtiiandus  Fevhieftus^  Caiifa 
Jupplkandi  Timkipkx :  Jraus  in  primis ,  qua  eir^ 
cimventiis  Prhueps ,  b"  viokntia^  qua  prcecipitati 
w  interititm  innoceyites  communi  ciivi  indignatione. 
^  cjfenfa  tam  Juperum  ^  (i§8)  quam  mortalimu 
Ohttftamiir  itaque  Majeftatem  regianiy  ut  exftinguaty 
quid  quid  etianmum  iatet  ^  nequitics  c;.77fcederatce 
ij  Jic  palam  Jaciat  mivido,  caijhm  ,  innocentiamque 
yoannis  Adami  vita  licet  jaJ7i  dejuntii,  Hcec  igi' 
tur  CUJ71  dolore ,  gemituque  nos  tres  dicimus ;  an- 
vum  ja77i  agi  quuiragejimum  o&avu77i  ^  ex  quo  po- 
pidaris  ilk  nofter  ^  lon^inquus  advena  ^oannes 
Adamus  pervenit  ah  occidente  in  banc  auhm  ^  ^ 
imperante  etiam  tim  Jamilia  Juperiore  Tainiin^a 
pro^inus  ex  jjiandato  regio  ciiram  Jujcepit  rei  aftro- 
nomicce^  deinde  vero  hejieficio  ftvigu  ari  hujus  Tar^ 
taricde  Jamilicf  novo  juffus  diplo77iate  Cl^<)^  per 
Jeverare  in  eo  munere ,  conftanter  annos  viginti  ^ 

E  4  am- 


(156)  Hift.  generale  de  la  Chine  &c.  Tom.  XI» 
pag*  59-  C157)  Apud  LefZjnftfMm,  Noviffima  fi- 
nica ,  pag.  16.  (158)  Indicare  videntiir  repeti- 
tos  terra;  motus ,  incendium ,  quo  palatium  pe- 
ne  conflagravit ,  &  figna  in  coelo  ,  quae  perfe- 
cutionis  tempore  apparebant.  (^59)  ^d  hujusmo- 
di  fuit.  Ego  cceli  mcindato  Imperator  prommcio,, 
qiiod  quoties  probitate  ^  bf  fidelitate  confpicuwn 
virum  Deus  in  mundum  de{linat ,  toties  quoqm 
providet  de  rege ,  qui  velit  ^  polJit  cjus  operci 
Uti  y  eiquegratificari,  Nunc  ergo  ^  quo  hoc  c:)m- 
probetur ,  cogitavi  de  noinim  tali ,  quo  vir  hu- 
jusmodi  Jentiat  diligentiatn ,  ^  fidiHtatem  fu  vn 
laudari ,  feque  nobis  abunde  fatis  fedfft  Uttetur, 
Tm  igitur  Ta  -  cham  -fu  Tribunalis  Pnrfes  Jian' 
m$  Adame ,  a  pwero  mathematicas  Jcientias  edo^ 


*j%  Hi^torla  ControveYjTaruni 

MfHpliuf  9  nemhe  omnhim  vel  adverfante  ,  vel  oh' 
treBantey  motits  cceleftes  ^  anmiasque  vk{(ptucTines 
nccitrate  fupputataS ,  rite  qnotanms  vulgavit  per 
Impermnii  quoad  prol)  dolor !  tandcni  hicidit  in  in- 
Jidias  ^  ac  ??ianus  imt^rohi  veteratovis  ^angquang' 
Jieni ,  qui  quidm  homo ,  imperante  familia  Taimtn^ 
ga  V  jufk  regio  coefus  fuftihus  jam  fmel  pcsnas  de- 
derat  accufatioms  absque  ullo  fundamento  per  fum- 
mam  inju^iam  inilitutse  ,  Eir'  tamen  idem  nunc  rur" 
fus  tyrannicafyetus  authoritate  iinius  maxime  Pvo" 
tocumi ,  baud  duhitavit ,  erroris  arguere  afivono-^ 
miam    Europceam ,   eamqjie   regulam ,  quam  prace' 

dens 

<W  I        I   II  "     -' ■■  '      ■  ..^-^    I  I....—. 

Hws,  vctftijjiinci  marict  trajicietis  huc  appidifti  ^ 
^  jam  plurimis  annis  hic  es  commoratus,  Nos 
quoqiie  opportum  temporz  advenientzs  jde  te  au- 
dirt ,  tviuz  niffz  potuimus  ,  inter  alia  admiran' 
tzs  ftudia  tua  aftronomica ,  uJ^  ea  in  lucem  dares 
Tribunali  mathcinaeico  te  vel  i  n  v 'i  tnm  prce- 
pofuimus ,  b*  tandem  hoc  mvmre  acceptato ,  cwn 
Jrepijime  ea  ,  quce  calculo  allrononiico  prodide' 
ras  ^  invzniffimus  exaBe  C(xlo  rcfpondi^Te.,  imo 
antiquorum  regulas  non  nifi  paucijjimas  ^  ^  has 
quideui  fine  rationum  fundamentv  ,  jejiaiias  >J? 
incertas  ,  te  quoque  ad  multas ,  easqm  rationihui 
comprobatas  extendiffe ,  b*  hoc  paSio  fcientiam 
tibi  creditam  dilatafje  ^  necejjarium  duxiimis^ 
aliud  tibi  mckpris  honoris  offtcium  confirre , 
illud  nimirum  ma^^ni  Tribunalis  Ta^cham-fu  ^ 
in  quo  mnc  primum  es  conltitutus  ,  ut  hoc  pa- 
Sfo  li^dia  tua  magis  exdtemus ,  teque  ad  ea  no- 
hismagis ,  magisque  communicanda  impellamus. 
Irfjuper  etiajn  in  fcimiliartm  tvjftrum  te  deligi- 
mus  ,  y  pofthac  ftncera  benevokntia  nos  perfecu- 
turos  Jpondemus.  Sed  cum  novum  reginun  Ini' 
perii  occajioncm  nunc  det  omnibvs  congratulandi , 
tioiim  te  hujus  communis  Jcetitice  txpertem  zfft , 
quin  potius  me  gaudente  ^  te  ftmul  gaudere  cupio. 
lcicirco  cum  d^gnitate  titulum  hunc  :  Twn-hy- 
tai  fu ,  ( id  fig;nificat  magniim  virum  experti 
confilii)  pojl    magnatcs  proximis  dari  fnlitum , 

tibi 


Colleghnn  IV.  73 

^ens  7mt>erator  nh  ann^s  decem  £5*  amplhis  flahUi" 
vet  at  ♦  temere  crminari ,  quoad  indiSiis  nitper  co^ 
mitiis ,  m  rem  noftrani  Jane  feliciter  ,  juf/i  fiint 
Principes  pri??ii ,  ^  fecundi  ordinis ,  nec  non  regio'- 
riim  Trihunafr.m  Pr^ftdes  ^  <f  ajjeffhres  examinare 
deniio  novam  illam  Tuethodum^  quce  cf  appvohata 
titnc  fuit ,  fummo  confenfu  omniuvi ,  ipfeque  Fer- 
dinandus ,  juffi  heneficiojue  regio ,  aftronomicce  rei 
ciiram  denuo  fufcepit ,  nec  fas  deinde  cuiquam  fuity 
viovere  banc  amplins  controverfiam,  lade  ad  reli- 
gionis  chriltiance  defenfionem  progrefli  ,  prsecipua 
illius  capica  enuclearunc,  docueruncque  ^  hanc  jam 
indea  Riccii  cemporibus  in  Imperio  cum  laude  co- 
gnicam  ,  &  a  condicore  Famili.e  Tartaricie  Xunchio 
celebracam  fuKre ,  qui  pro  cernpli  foribus  luo  a^re 
monumentum  marmoreum  cum  infcripcione  :  SedeS 
ilhftris  penetrantis  arcana:  erigi  julferic.  Tumad 
accufacorem  digrefli  ,  qui  Schallium ,  cecerosque 
Miflionarios  nova  criminacione  perduellionis  poltu- 
Jare  aufus  ell ,  atqui  9  inquiebanc,  ms  y  ceterique 
fociorzim  9  tam  remotis  e  regfjis  advence,  ^  qui 
terra  marique  pofuimus  annos  omnino  tresy  in  hoc 
itinere  ftadionwi  7ionagefies  millc  ^  (160}   c^    ani' 

^  5  plius 

tibi  impertior ,  idijiie  hoc  fcripto  teftatuni  volo, 
MaBe  nur.c ,  bemficiwn  ex  lioc  propinquo  ,  nem^ 
pe  a  tuis  meritis  coeptuni^  paulatim  ad  altiorem 
gradum  excrefcet^  quoque  magis  ingenium  tmmi 
^  eruditio  te  prodet  ^  eo  magis  prcemia ,  ^J  df-, 
gnitates  augpjcent  ^  prcejentibjis  beneficiis  lioc  Jo- 
lummodo  exigim.us  ,  ut  Jcientiam  ,  iuamque  pro- 
bitatem  cum  fidelitate ,  ^  prceclaros  morcs  qua- 
quaverjum  explices.  Xun-chy  imperatoris  anno 
hnperii  oBavo,  Id  eft :  1656.  Vide  Hift.  Nar- 
ratio  de  initio  &  progreirii  Miflionis  finicae  &c. 
pag.  262.  Illa  hujus  diplomatis;  tevel  invitum: 
continuatorem  FJeuryanum  falfimonice  aut  infci- 
■  tiae  redargiiunt ,  qui  Schallium  per  fraudcs  ad 
cam  dignitatem  evafiffe  fcripfit,  C  160 )  Mil- 
liaria  finica ,  quse  Ly  dicuntur,  hoc  loco  veniunt. 


74  Hijhria  Cojnrover/iarum 

pltus ,  nos ,  biquam ,  qiii  nunc  in  Sinis  degimus , 
homines  dmitaxat  vigtnti  cf  uli.juot  y  '-- quihus 
tandeni  alis  infiru&i  fumus ,  qu'l;us  objecro  Jub/i- 
diis  ad/u/cipiendaperdueliioins  confilia  ,  is  occupan- 
dum  armis  fcilicet  hoc  Imtierium  /  <Sf  taiUeyi  os 
illud  tortuo/um ,  /uhdoLtque  conficliojies  ,  tantuin  ■» 
effeceriint  y  iit  innocentes  ifti  advencBy  viginti  aH"  \ 
quot  ahlegati  ftnt  in  provinciam  Cantonenjeniy  id'i 
etiamnuni  hderent  nii/ri  vintiormii  inftar,  cT  jjeC 
progredi  Jinuntur ,  nec  regredi ,  cnnique  nuHum  cri-* 
^ien  adm/erint ,  quod  bonorum  puhiicatio.'iem  me- 
reatur ,  cedes  taniCn  ijiorum  traditce  junt  aliis  in- 
colendde ,  loca  fepulturce  depiinata  alH  invajerunt  , 
Ci6i)  quo  magis  etiam  urgemur ,  ut  clara  voce 
conqueramur  de  tanta  iniqiiitate^  Ciunque  jam 
tyrannts  illa  Patrocumi  tandem  venerit  in  lucem , 
If  injtgnis  ijia  infolentia  ,  /olis  inftar ,  jam  pate/ 
cat  t  ob/ecramus  Ma]efiatem  regiam^  ut  demittat 
feje^  (tc  detegat  hos  ^  qui  etiamnum  latitant  ,  ri- 
teque  examinet ,  ac  declaret  cau/am  ifiam  ,  ut  fic 
patefacia  defuntii  jam  miniflri  innocentia  prcedicet 
is  beneficentiam  Irnperatoris  jui ,  quam  vivus ,  mor^ 
tuusque  fen/erat,  Der.ique  orabanc,  ut  Mandarinos 
nuoque,  qui  religionis  caufa,  auc  magiltratu  pri- 
vaci,  auc  in  exilium  relegaci  fuerunc,  pro  eo,quo 
in  fuos  ferebacur  ,  lludio  ,  ab  injuria  immunes 
praeitare  dignarecur.  Datum  anno  FIII.  Impera- 
toris  ChamJiy ,  Liince  quintce  die  quinta :  hoc  eit, 
anno  Chrilti  1669.  die  21.  Junii. 
^.  XXXII. 
Imperator  pro  mors  gentis  libellum  fuppH- 
cem  ad  Judices  Tribunalis  ricuum  mifrC,  uc  de  eo 
fentencias'  rogarenc ,  & ,  quid  itacuilTenc ,  ad  fe  re^ 
ferrenc.  Scd  illi  in  fuo  propofico  peritabant,  & 
legem  Chriltianam  effe  pravam  ,  neque  in  regno 
tolerari  pofTe,  eamque  ob  caufam  prsecones  iliius, 

ne 


(161)  Sepalcra  violare  Sinis  furamum  piaculum  ell. 


Colkghim  IK  75 

nc  mali  labes  porro  ferperet,  Cantonem  rclegacos 
^({t  reiponderunt.  Ita  priimus  conacus  cecidic :  nec 
tamen  propcerea  Jeruitaelibi  a  Cctpcis  defiftendum  pu- 
tabant,  capcacaque  reguli  Tarcaij,  qui  apud  Cham-hy 
gracia,  &con(ilio  plurimum  valuic ,  benevolentia  iHo 
lem  hujus  opera  adduxerunc  ,  uc  caufa  xeligionis  , 
oc  Miflionariorum ,  ad  convencum  Imperii  deferre- 
tur.  Adeffe  jufli  func  ,  Jangqnangfien ,  &  cri- 
bunalis  rituum  Pra^fes,  cum  Biigfhis  ^  Maghalams  ^ 
&  Ferhkftus,  Dimicacionem  orilis  eft  Jangquang- 
Jien  immani  in  religionem  ,  &  Schallhwi  calumnia- 
lum  phalange  inltrudtam,  quas  Buglius^  fervaco 
accufacionis  ordine,  ea  perlpicuicace,  &  gravicace 
rationum  convulfic,  uc  fencentia:  Tarcarorum  Pnn- 
cipum,  quos  adverfarii  impoiturx  non  lacebant  , 
ipfi  eciam  Judices  finenfes,  licec  invici,  fliblciibe- 
lenc ,  adaque  convencus  in  hc^c  verba  concluderenc. 
(162)  Ego  Jimmiis  comltwrum  Prafes ,  cetericjue 
meCum  jud/ces  ,  obtemperantes  mandato  imperatoris 
rioftriy  poftquam  coacio  rite  ccstu  denuo  inftituimus^ 
difqui/itioneSy  c5^  confultationes  noftras  ,  comperimuSf 
J aJigquavfienum  homlnem  improhim ,  £ir  nequam  ,- 
confiiiis  maligne  criminationihus ,  importune ,  vio- 
ienteque  accufajfe  religionem  Clrciftianam  Jalfitatis  , 
EiJ^  pravitatis,  qude  quidem  religto  rejetia  tunc  Juit% 
ac  vetita  per  Jentcntiain ,  niinc  antem  perjpicue  nos 
cognovimus ,  quod  profeffio  illa  Chrijiiance  religionis 
mhil  prorjus  contineat ,  quod  praviim  fit  ^  vel  ad 
dejeciiones  vergat,  perturhationesque  piihlicas,  Qiia- 
propter  par  eft,  ut  iis ,  qui  feqmintur  religionem 
Chriftianajn ,  iiceat  eam  profiteri  priftino  ritUy  ac 
Jibertate^fc  tamen ,  iit  prohiheantur  inftitiiere  ccstus 
majoreSy  iffpargere  lihellum  de propa  gatione  ejusdem 
religionis,  aut  cerea numijmata.  Co^nomentu7n'foa72nis 
^dami  „  pri^ftancis  &  arcanae  legis  Dodor  „  eidem 
reftituatiir  >  curce  etiam  Jit  concilio  Magiftratmm 

nt 
—  ■  I  f 

C162)  Apud  Ltibnitiufih  Novilfuna  Sinica  &c.  p.  39» 


76  Hifloria   Controvtrjiarum 

iit  eidem  /imilitey   veftituatiir  grctdus  fuus ,  dignt" 

tasque  priflina^    Pari  modo  quodattimt  ad Dotibrem 

Hiusvonfeminn  j    if   alios ,  (163)   mandetur ,  dicio 

Concilio ,    lit   ^xqiiirat »   quid  puhlict    muneris   ip/z 

quondam  geflerint ,  ^  reftituatuv    unicuique  munus 

fuuni,    Quoditem  attinet  ad  templum^  &f  domiciiium  , 

fzta  quondam  extva  povtam  Feu-chim  diSiam  ,  vefii- 

tuantur  ,  c5^  precium  ♦  quo  venumdata  fuerunt ,  ^ 

ipfi  fi^^^dus   Ferciinando ,   ac  fociis.     Detur  vevo  in 

mandatis    Gulevnatori   provinciarum   Canton ,    t/ 

Chanfy »  item  Pvovegi  proprio    provinciw    priovis  > 

nt    expedtant   aiiquos  e  minijiris  fuis  ,  qui  homines 

Europceos  quinque  off  viginti  oi?  caufam  vetigioftis  ab 

legatos  in  diciampvovinctam,  deducant  in  hanc  auianiy 

qui    lihi  pewenerint ,    exquivei  tunc  conciiium  ri^ 

tuum  voiuntatem  fuce  Majeftatis^     Pv^etevea  Man- 

davino  Li-zu-pe ,  C^^^^)  d^  aiiis  pvocuvet  Conciiium 

Ma^iftratuum ,    ut  finguiis  pro  Tuo   cujusque  gradii 

ea     hnpendatur    heneficentia   vegia  ,    qtice    mortuis 

confuevit  impendi ,  ftliique ,  cT  fvatres  eovumdem  ah 

exiiio    vevocati ,    quot  quot  puhiicam  geftevunt  di-^ 

gnitatem ,  eam  vecupevent.     J-am  fi  agituv  vuvfum 

de    Jangquan^fieno ,   iitique    nixus   iiie  fuit  iniquo 

patvocinio^    gratiaque.      Nupev    cevfe  y  cum  pev  fe 

aeftimaffet   Imperatov  ,  quce  ah  iiio  peccata  fuevant  y 

(165)  /ine   niova  privavit  Jjominem  fua  dignitate  ^ 

2f  magiftvatu,  Qi()())  ufuvus  deinceps  opeva  Fevdi^ 

nandi  adaftvonomicce  veicuvanh  ^  adminiftvationeffK 

Ex  quo  poteft  inteiiigi ,  eundem   jiangqua7ig/ienum  , 

dum  graffatus  quondam  fuit  tot  mendaciis ,   E^  ca- 

Ci63)  Daodecim  prasterea  fiiere,  qui  relig^ionis  caii- 
fa  dignitatibus  privati  erant.  (164)  Hic  ciim  aliis 
tribus  erat  Mandarinus  Coilegii  aftronomici, 
qui  in  communi  perfecutione  fortunis  &  vita 
exuti  funt.  (165)  In  aftronomicis  obfervationi- 
bus  coram  Colais  ab  illo  ,  &  Verbiefto  inflitutis, 
de  quibus  ifthic  egi,  ubi  CCXVilL  impojhiras 
Czttoianas  detexi.  (166)  Fuit  enim  Schallio  poil 
accufationem  a  Tutoribus  fubrogatus. 


Colkglmn  IV,  77 

Jummis^  id  re  vera  fedjje  fretum  mttorttate ,  pO" 
tefitiaque  perfidi  Patrociimi  y  (167)  qui  if  aiitor 
ipji  fiiit ,  iit  Jic  faceret»  Pla?2e  /ic  res  halet :  in- 
nixus  ya7'igqiiangjiemis  ifti  focietati  improhornm  9 
utque  rehellhim  ,  per  meras  fraudes ,  &f  cahwmias 
pracipitavit  bomiries  innocejites  in  intnitiinu  Idem 
qiioqiie  fua  aucioritate  demolitus  eft ,  ac  deflruxit 
altare,  nec  non  fuarmoreum  monumentum  in  templo 
.Domini  ccpH,  cum  ta?7ien  ea  juandato  regio  vetita 
fuijfent  violari,  Qjics  cum  ita  Jint ,  cum  fuerint 
otlo  capita  acciijationiim  ex  odio ,  if  temeritateprO'* 
fedariim-i  quihus  'Jajigquangfien  nocuit  vertis  homi' 
nibus  9  cumque  alias  Jimiliter  inftriixerit-cidumniasy 
paulo  a72te  memoratas  9  ipfe  quidem  pk&atur  capite^ 
sixor  vero ,  if  liheri  exules  aheant  in  Tartariani 
mftram  Nim-cu-ta,  Imperacor,  ubij  quid  comi- 
tia  in  hac  caufa  {tacuilfent,  incellexerat ,  hanc 
fententiam  tulic.  (  i68)  Oportehat  me  quide^n  hic 
fuhfcriher^  fententiis  veftris ,  ipfumque  jfa^igquang" 
Jtenum  morti  addicere  ,  veritm  tamen  coi^Jiderata 
fjomif2is  ^tate  adniodum  provecia ,  ego  pro  lemtate 
viea ,  o*  clementia  tpfwi  hac  quidem  vice  mortis 
fupplicio ,  uxorem  vero ,  ^  liheros  exilii  pcena  ah- 
Jolvo»  EiivDpceoi  IjQmines  quinque  8/  viginti  72071 
ift  necejfe  adduci  ad  aulam,  u4d  Chriftianam  re^ 
ligionejH  quod  attinet  ^  excepto  quidem  Ferdinaf^do^ 
if  reliquis  ,  qui  eam ,  ficut  prius,  ipjimet  exercea72tf 
licet :  quoniam  verendum  eft ,  ne  foris  in  hac  pro- 
vincia  Peki^ie^iji ,  ceterisque  dej2U0  forte  exflruan" 
tur  templa  ,  cf  fufcipiatur  ifla  religio ,  viando  rur-* 
fus  expediri  dipJoma,  quihus  id  fevere  ii2terdicatur* 
Cetera  vero  y  qu(S  flatuiflis^  approho, 

§,  XXXIII. 


(167*)  Unas  ex  quatuor  TutQribus  Imperatoris  ,    qui 
reberiionis   convi£lus  morte    puaitus    eft»    0^8^ 
Noviffima  Sinica,  pag.  45. 


yg  Hijhria  ControvcrfiaYmii 

^.   XXXITT. 

Tefuitse,    cum  viderent,    legis    Chriftian^E   in- 
nocentiam  qiiidem  fuperiore  decreto  fuifTe  declara- 
tam ,    prohiberi  tamen    fe  ,  quo   minus  eam    cum 
fruftu  ad   ceteros   propagare  pofTent,  nec  fpes  af- 
fulgeret ,  ut  ceteri  Miilionarii  ex  Canronenfi  exilio 
ad  fua    domicilia  remictantur,    confilium    de  dcfe- 
renda  China  coepere,  fi  omnis  propagandse  relig'o- 
nis  facukas  &  cccafio  preecidcretur.     Kec  enim  fo- 
lius  mathefeos  &:    aftronomJte  caufa,  tct  terra  ma- 
rique  pericula  exantlata  fuiffe ,  opera;  precium  vide- 
batur.     Tentandum  tamen  prius  h"beIlo  fupplicilm- 
peratoris  animum  ftatuerunt.     Ejus   initium    a  be- 
neficiis  ,   quibus   nuper  non   modo  innocenriam  re- 
ligionis  declaraflet ,  fed  illius  quoque  m.iniftros  ob- 
ftrinxiflet,    quin   ipfi    etiam   Jangqiiajigfkno -^  licec 
vita  privandus  fuerit ,  veniam  capitis  feciflet ,  fum- 
tum  efl.     Tum    illato   de  MifFcnariis  Canione  de- 
tentis  lermone ,  yo// ,  ajebiant  ^  ex   (jwmhis ^  y^'nto- 
nius ,  ( 1 69)   ceterique  hcmines  fiipra  vigivti ,  imdto 
jawi  t077pore  vinthrim  i?i  vicrevi  c!etinentur  in  pro' 
vincia  Cantonenji»     Ohverfantnr  autem  aff.cliie  octi' 
lis  mentis   noftra  diBi  focii  ^    ex  quibus  muJti  jam 
nati  filnt  annos  plus  minus  feptuaginta ,  vel  oclog  n- 
ta^   pJures  etiavi   qvam  decem  j   artis  aftro720w.i<^ 
periti  ahno    XV t,   Imperatcris  Ximchii^  mandato 
ejusdem   Sinas  fu77t   ingreff: \  pcfJquam   nempe  Ccn- 
ciJium  rituum^  cujus  aBa  7'nmc  et'am  exftajtt,  VC" 
luntate77i   regiam    expJoraverat.     Pcrro   nos  Juld.ti 
tui  alf  in^imte  jam  cetatc  mftra  res  omnes ,  curas* 

qiie 


(169)  Fuit  is  Aritonius  a  S,  Mciria  ^  cujiis  crebro 
alias  mentio  fa^a  efl.  Hunc  Jefuitse ,  quam- 
vis  fcirent,eum  ritibus  finicis  priEcipue  adverfa- 
ri ,  primo  tamen  loco  inter  liberandos  propo- 
fuere  ,  iit  oftenderent ,  fe  minime  partium  ftu- 
dio  duci.  Obiit  autem  is  Cantone  ante  decre- 
tum  iibertatis,  &  tres  uidem  ex  Jeiuitis, 


Colkgmm  IV,  79 

que  Immancis  aljecwnis ,  £f  difciplhic^  reHgiofa:  ope* 
ram  (lauins ,  haiiftamque  in  Europa  lucem  £^  vi- 
tain  finiwus  in  Sinis ,  idque  per  aj^nos  prope  cen^- 
tim  a  tt?npor/hus  familicie  Taimingce  ad  hunc  tifque 
diein.  Et  clejuntio  quidevi  Imperatori  penitus per^ 
fpeclimfuit,  legem  Jivinam  expertan  effe  iahis 
^mnis  ac  vitii ,  qiiocirca  etiavi  henefice  nohis  con" 
ceffit  ipfe  templum  ,  trihuit  titulum  for  hus  ejusdejii 
prcsfixmn ,  tr-huit  elogium  marmori  incfimi ,  repeti^ 
tisque  vicihus  Tartaro-  Sinica  Majeflas  illa  aC" 
cefzt  ad  tempkwi  noffrum ,  ^ permifit  nos ,  ceteros^ 
que  (ccwrufn  commorari  fingulos  propriis  in  templis 
ac  vacare  divino  cultui ,  fludioque  virtutum.  Oh^ 
/ecrawus  ergo  fupplices  taJii  Majeftatem ,  iit  demit^ 
tas  in  nos  perennevi  illam^  mngnamque  heneficen-^ 
tiavi  txiajn ,  c7  lejpigne  memor  cerumnariim  Ajito^ 
717 i  ^  ac  reliquorum  omni  cufpa  vacantiiim  ^  digneris 
permittere  y  ut  eadtm  cum  lihertate ,  qua  tempore 
defuntii  Imperatoris ,  liceat  ipfis ,  qui  vegetioris^ 
quidem  atatis  funt ,  remigrare  proprias  ad  cedes  > 
o"  templa ,  aliis  vero ,  qui  fenes  ,  ac  decrepiti ,  ad 
ioca  jepidturce  fuie  deftinata ,  ut  fic  Inmanitas ,  ^ 
lenignitas  illa  ,  qua  imperantis  familice  conditor  ex- 
teros  ccmpletii ,  ac  jovere  confueverat ,  per  te  per- 
petuetiir.  Hoc  pacio  fi  quid  vitce  vohfs ,  omnihiis 
juhditis  tuis ,  erit  reliquum  ,  id  omne  heneficentice 
tuce ,  qua  720S  ad  vitam  quoda7?i7nodo  r^vocaveris, 
viunus  erit.  Iteru7n  /jic  fupplices  i^nploramus  fa- 
pie7itia7n  tuam ,  qua  expendas  ea  ,  quce  modo  pro- 
pojuimus ,  if  executioni  mandari  juheas*  Concilio 
quidem  ritmwi  fimiliter  expofmnus  ijcec  omnia  fcri* 
pto  ,  fed  impetrare  non  potuimus  ,  vt  referret  ea 
Majeliati  tuce,  Qjwcira  nos  ipfi  ohlato  reverenter 
rtheUo  certiore^n  ea7n  faci^nus  y  ejusque  regiiim  man- 
datu7n  prceftolamur.  (170)  MilTo  luifus  ad  Tribunal 
riLuuni  iibtiio,    judices  bifaiiam  diviH    func  :  par$ 

ne 

C170J  Noviffima  .^'inica  pag.  53, 


8o  HiftoYia   Comrover/iarim 

ne  quidem  agi  de  re  fa^pius  transada  oportere  con* 
tendic,  huicque  opinioni  omnes  pene  Sinae  fubfcri- 
pferant ,  pars  concra ,  eaque  minor,  rcvocandos 
Cantone  Miflionarios  cenfuit,  fed  huic  fentencias 
qui  fubfcriberet ,  nemo  erat ,  pra:ter  Tribunalis 
Pra^fidem  ScljaJJio  olim  faniliarem.  Imperator, 
cum  tam  difcrepaniia  juciicia  cemeret,  ntutri  par- 
ti  affenfus  mediam  viam  tenuit ,  ftatuitque  '\n  hxQ 
verba :  (171  }  SeciLjidnm  ea ^  qii^  nohis  figmficata 
fiiut  a  Liidovico  Eiigiio ,  ac  Jctiis  ,  Avtonai^ ,  ac 
ceteri  y  qiios  inter  tnulti  fimt  annos  plus  fjiinus  fe^ 
ptuaginta ,  vel  oEioginta  nati ,  javi  diu  ,  aJ/sque  cu!^ 
pa  Jua  d^tinehtiir  in  proiincia  ,  Cantonenfi y  ex  his 
igitur  eos ,  qut  p(,ritJ  Junt  rei  afiro7wmiCiZ' ,  jul^e- 
miis  feJigi  ,  ac  venire  ifi  regiam ,  una  ciim  Fercj  -fum' 
do  commoraturos  :  iis  vero  ,  qui  periti  non  funt » 
gratiam  facimus  9  iit  reverta?2tur  -—  finguJt  ad  pro" 
pria  templa.  ('7^)  Verum  pra^ter  exercitia  vir" 
tutum^  cuJtuSque  divina  y  quce  propria  reiigionis 
ipforum  funt^  hav.d  permittimus ,  ut  qiiisquam  i7i 
/jac t  aJiisque  provinciis  fufcipiat  Jegem  iftam,fed 
etiammwi  vigere  volumus  fuperiorem  prohil/itiontnu 

§.  xxxiv. 

Re  huc  addufta ,  ne  quid  porro  Jefuitx  mo- 
verent ,  commodiusque  tempus  aucuparentur  ab 
amicis  Tartaris  admoniti  func,  ita  adverfariis  oc- 
cafonem  cavillandi  fuhlatum  iri ,  qui  conftantiam 
facile  m  pervicaciam  converfuri ,  ac  novam  inde 
criminandi  materiam  arrepturi  effent.  —  Sed  tu^ 
ut  video,  frontem  corrugas,  vellesque  pro  impe- 
tu  ferventis  natuiae   vjlx  m  aulam  irrumpere ,  & 

Im- 

(171)  Ibid.  pag;.  61.  O?-)  Hsec  prorfus  oppofita 
funt  iis ,  qu£e  Continuator  Fleuryanus  fupra  re- 
tulit,  nempe  :  ut  quidem  ad  irteriorci  regni  ^ 
atqtie  ad  Jvas  Ecckjias  reaire  prohiberentur  ,  cX" 
tra  Sinas  tamen  abeundi ,  quo  velent ,  integruni 
ejlet,  Tain  fupina  nei^.ligentia  in  icriptore  Eccle-» 
fiailico  xninime  ferenda  eil. 


Colleghm  IV.  gl 

Imperatoris  aures  novo  libello  fuppliri  pulfare, 
iinaque  jefliicas  aut  pufillamiaes  ,  auc  parum  in 
craiia  religionis  conllantes  fuilie  criminari.  Tempe- 
ra  impetum.  Oiam  -  hy  ,  nondum  ftabilito  facis 
throno ,  multa  Sinarum  gratia  in  prin'  ipio  difH- 
mulare  debuit ,  qui  nnviiiam  Tartaron;m  domi- 
nationem  nondum  cequanimiter  ferebant.  Id  cum 
Jefuicte  non  ignorarent  ,  tancifper  quievere,  uc 
Ves,  &  cempus  fuadebat,  contenti  interim,  quod 
decreto  Tmperatoris  ad  Proregem  Canconenfem  ex» 
pedico,  MiflTonariis  pofl:  fex  i^xo.  annorum  cullo- 
iliam ,  libera  ad  fuos,  quos  in  fide  inftitueranc ,  re- 
migrandi  potelias  fada  effec,  fpe  non  vana  dudi , 
fbre  3  uc  Imperator  conflietudine  Fcrifiefti  fenfim 
delinicus  ,  ad  mitiora  fe  tiedi  fineret ,  conltabac 
tnim,  illius  prieciprie  gratia  Cantonenfes  exules  ad 
fuas  Ecclefias  remiiros  cile.  Neqiie  is,  cum  Impe- 
ratorem  in  machematicis  initituendum  acceperac , 
ullum  fibi  tempus  elabi  paflus  eit ,  quo  non  quce- 
I  dam  de  myfteriis  religionis  noitrce  ,  velut  ajiud 
N  agens,  interfereret;  quo  fa&um  ,  ut  Chamhy  pau- 
lacim  ejus  .Tlloquio  confliefcens ,  illum,  &  fcientias 
Europxas  magni  faceret,  &  adverfarii  non  facile 
adTerfus  religionem ,  ejusque  pr^concs  aliquid  mo- 
liri  auderent.  Hunc  in  modum  quies  Ecclefiae  ii- 
nenfi  utcunque  reftituta  ell ,  quod  Pontiiicem  In- 
nocentium  XI.  edocere  Verhk'}m  operse  precium 
putabac:  adjunxit  epillol^  munufiula,  Miffale  fci- 
licet  Romanum ,  in  iinicam  linguam  a  fe  conver- 
fum ,  tum  icones  aflronomicas  finerafi  more  atE:bre 
elaboratas ,  qux  Tontifex  grato  animo  accipiens  , 
iicteras  paterni  amoris  plenas  ad  eum  dcciit  ,  co- 
hortatusque  eit,  ut  in  ftudjo  promovcndxrtliglonis, 
■  nervos  porro  inteiideiec,  (173)    jmmdijfimum  ve- 

ro 

•~ —  --  ^  „,  ,, ,  ,,   ,^  ,  ,, 

(.173}  Acta  dw  6iuenlium  rUibi^s  iclitic.i  ^n^.  i. 


%%  Hifloria  CGntroveYjtamm 

ro  ^  ita  refcripiit ,  pr^  ceterisfuit  cogiwjcere  ,  qitam 
Jhpienter ,  atque  opporttinc  profanarinn  fcientiarmn 
ufunij  adSiimiJtumpopulorunifalutem^  ^  ad  Chri^ 
J^iance  Jidei  increnmitiim^  iitiHtatemque  rcflexeris  y 
earum  beneficio  rcfellens  faljas  criminationes  ,  ^  ca- 
lumnias  ^  quibiis  nonnulli  in  Chrijliamim  mmen  />;- 
vehebantur  ,  viamque  tibi  flernens  ad  eum  gratice  lo» 
cuni  apiid  Sinarum  regem ,  ejusque  Conjtliarios  ,  ut 
foiutus  ipje  gravibus  mokfliis  ^  quis  diufortiy  ma- 
gmque  aninio  pertttHfH  ^  focios  tuof  Mijjionarios  ab 
exilio  revocaveris ,  £^  religionevi  ipfam  non  Joluni 
friflincB  libertati ,  digiiitatique  reflitueris  ,  fed  etiam 
ad  nieliora  in  dies  fperanda  provexeris,  Nihil  enim 
ifl  ,  quod  Dei  adjutrice  gratia  Jperari  ?2on  pojft ,  tej 
tuique  Jtmilibtis    viris  apud  geiiteni  ifiam  relioionis 

caufam  agentibus Reliqiium  efl ,  ut  merito  , 

quod  in  commijja  tibi  proviacia  gerenda  e^regiuni 
lia&enus  comparafli ,  recentibus  quotidie  religioji  %eli 
£onfuetceque  indujlria  docunicntis^  majorcm  cumulimi 
adjimgas.  Jn  quod  opus  oninia  tibi  a  Pontificia  cha- 
ritate  y  ^  ab  hac  fan&a  fede  polliccri  debcs  ^  cum 
nihil  antiquius  pro  pafhrali  noftro  mwicre  Iiaheamiis^ 
quam  Chrifli  fidem  feliciter  adolefcere^  Sf  propagarz 
in  77obiIiJfima  ifia ,  ifT  florentijfima  orbis  terrarum 
plaga  quce  quidcni  quamvis  a  V/obis  ininienfo  pene  ter-' 
rarum  tra6iu  fejun&a  fit  ^  proxiniam  tameu  ^  imo 
prcEjzntem  Jacit  charitas  Chrifii  ^  cujus  impulju  inpo- 
pulorum  finei^fiiini Jaluteni  ^ternam  Jolicitudinis  nofircB 
9CuIos^  curasque  contincnter  intendimus.  Piis  ijjterini 
laboribus  ,  ^  conatihus  tuis ,  tuorumqne  fociorum 
lene  precamur  ^  ^  paterni  y  quo  vos  ,  &r  omnes  Jt^ 
nenfis  regni  fideles  in  Domino  compleciimur  ^  amoris 
indiceni ,  Apofiolicam  henedi^tiongm  peramanter  im- 
pertimur,  Datuni  Ronice  3.  Dec^  a?272a  168  ^  — - 
Quid  tibi  de  hac  epiltola  videtur  ?  putasne  Ponti- 
ficcm  ,  quem  dcceiroium  fuorum  innocentii  X» 
&  Alexandri  VIL  decreta  de  ritibus  (laicis    non  la- 

te* 


Colkgium  IV,  8? 

tebant,  Verhicfli  ^  ejusque  fociorutTi  hboribus  beae 
precaturum  ^\x\^q  ,  li  ritus  hos  ruperftitioiie  infe- 
dos  exiltimafier  ?  qua  de  re,  ubi  domum  veneris 
majus  ocium  cogirandi  habebis.  CcDerum  idein 
Pontifex  benevoIe'ntia  Imperatoris  utendum  ratus 
ad  eum  quoque  htteras  dare  parabat ,  verum  falu- 
tare  conlilium,  in^^ertum  qua  de  caufa,  dilatum, 
non  nin  poll:  ejus  obitum ,  dum  P.  Grimaldi  pro 
novis  fupplementis  in  Euiopam  venit ,  ab  Alexan- 
dro  VII].  refumtum  elt ,  qui  quidem  anno  i  ^o-^. 
die  24.  Julii  epillolam  ad  Cham-hy  exarari  )uffe- 
lat ,  a  P.  Spinola  ad  Sinas  preferi^ndam ,  fed,  cum 
hic  opportunum  navigationi  tempus  exfpeftat ,  Pon- 
tifex  anni  fequentis  inicio  obiit.  Quare  decefforis 
conliHum  Innocentis  XII.  eo  HLentius  ell  exlequu» 
tus ,  quo  majori  fpe  tenebatur  ,  id  rei  Chrilfianae 
non  parum  aliquando  commodare  poffe.  Hic  epi- 
Itolie  tenor  eit,  (174)  IJhiflri  ac pote?jti£imo  titrius- 
qm  Tartarioi  ^  ^  ?iivarum  Imperatori  l723iocc?itiiis 
Fapa  XIL  ^c,  Cum  mbis  mn  minus  ^  quam  feli* 
cis  recordationis  AkxaTidro  VllL  prcedecejjhri  nofirOy 
in  cujus  loco  immerentes  licet ,  ad  Eccli>fiam  Dei  re- 
geudam  /uffecli  fumus ,  cognita  ,  "cj*  perfpe&a  fnt  ef» 
fufafiipreiacc  Lerevolenticc  teftimonia  ^  qtiibus  focieta" 
tis  jfefu  Miftiontrios  ad  ceternam  animarum  falutem 
indefejjis  ftudiis  procurandam  ifthuc  advtnientes  prO' 
fequaris  ^  muneris  noftri  effe  duximus  ,  gratos  hac 
de  caufa  prcedecf/bris  noftri  erga  tefeifis  a  F,  Lran- 
cifco  Maria  Spinola  {iji;^ ^  ejusdem  focietatis^  quem* 
que  nos  ob  fingulares  illius  dotes  ^  ac  prce^-ogativas 
majorem  in  modnm  cordi  habemus ,  tibi  cxplicundnsj 
hifce  noflro  nomine  covfirmare ,  nullum  ,  qiics  fe  (f^ 
fcret^  occafomm  diihifuri^  liiCiJatir  declar  ndi ^ 
quanti  celfifjima^   ac  toto  terrarwn  orbe  cekb.rrinix 

F  2  tua 

(174)  Ibid.    pa^.  7.    (175)  Attulit  is  epifolam  Ale- 
xandri  Vlil,  di^  24.  Julii  1690.  ri^ni^.taiiie 


84  Hifloria  Controverjianim 

tiia  dccora  faciaimts,  Tihi  vero  272terim  atni  ad 
perfe&am  divijia  veritatis  agnitionem ,  tum  om^jej/t 
rcrum  fecundaritm  jauftitatem^  o'uinipGtei:tem  Leum 
propititnn ,  faventemqne  ex  intimis  animi  noflripC'^ 
vetralihus  accurate  precamur,  Datttm  Romce  apud 
S»  Mariam  majorem  fuh  anniilo  Pifcatoris ,  clie  2, 
Sept^  i^pi.  Fontificatus  jioftri  anno  primo,  Liben- 
ter  quot]Ue  litteras  Alexandri  Vill,  recenferem , 
fi  tam  prolixJE  non  efTent ,  unam  tamen  ex  his  par- 
ticulam ,  quam  fcio  pergratam  tibi  fore ,  de  je- 
fuitis  afieram.  Sane  cum  hi  ^  ita  is  ad  Cham-hy 
Imperatorem ,  {jiii  ex  deputatione  "nojha ,  pofthahitis 
omnihus  hujus  vita  commodis  ,  pofl  exantlata  terra^ 
marinue  innuuura  pene  difcrimina  ,  ifthuc  adveniunty 
non  aliud  fli  Jucrum  propofttwn  haheant  ,  quam  pu- 
hficum  Impcrii  tui  honum^  &r  aternam  animarum 
falutem  ^  —  digni  prf\Bo  funt  ^  quos  florentiffimis 
tuis  in  diti^7?ihus  fu*^rmo  patroci7?io  tuo  tueiriSj  atqus 
cuffodias,  Cij6^  Viden  Jefuitaslucrum,  quodexani- 
mabus  5  non  item  ex  mercimoniis  provenit,  foliLOS 
qUcLjcreV  qudre  palam  rerracta  ea ,  ( §.  9.)  quaj 
in  bctc  verba  vulgalti :  conflat  enim^  non  parumfre* 
qxienter  mercatoris  hahitu ,  quw  Sf  inercimoniis  /;;- 
[iru&os  5  iter  ftU  alias  impervium  facere,  Merca- 
toris  habitus,  <Sc  mercesnihil  in  fe  criminis  habent, 
verum  MiflTonarios  prcetextu  rehgionis  propagandx, 
mercimonia  exercere,  quod  tu  jefuitis  fatis  aperte 
affingis,  ciinicn  eil,  Quare  iterum  te  hortor ,  ut, 
(i  honori  tuo  confultum  vehs ,  id  palam  retracles. 
§.  XXXV. 
Dum  Pontifices,  fcriptis  ad  Oiam-hy  litteris, 
Jefuitas  commendant,  hi  nova  apud  Sinas  perfe. 
quutione  exagitari  funt.  Prorex  provincice  Che- 
Kiang ,  etfi  ultimo  Imperatoris  edido  hberum  eflet 
MifHonariis   apud  fuos  morandi ,  odio  tamen  rehgio- 

nis 

(176J  A£la  de  Sinenfiiim  ritibus  poliLicis&c,  pag;.^. 


'  Colkgmn  rV.  85 

nis  actus  ,  P.  Intorczttam  cum  aliis,  e  fua  Ecclefia, 
domoque ,  quin  ipfa  eciam  provincia  excurbari  juf- 
(ic,  mandaco  per  fuam  dicionem  vulgaco,  quo  lex 
Chrilliana  plena  errorum  vecica  elfe  declarabacur. 
Thomas  Pereira^  qui  defunao  incerea  ?erIAel:o 
fucceiTerac  ,  de  periculo  celerrime  ab  Morcetta 
edoaus ,  ne  malum  per  plures  provincias  manarec, 
&  ab  unius  aujacia  cereri  Proreges  exemplum  fj, 
merenc  ,  inicis  cum  collega  fuo  Anconio  Tlw:nas 
cecerisque  fociis  confilio,  tum  6*6>fe/ Principis  Tnr- 
tari  favore  fubnixus  ,  libellum  fupplicem  pra:teric6 
Tribunali  ricuum  ,  Imperacori  porrexic ,  quo  coa- 
temcam  Majeftacem  ^,  qux  nuper  Iege;)i  Chriflianarn 
dscreto  fuo  innocencem  declaraiTec,  ^  injuriam 
Midionariis  iilaram  quellus ,  obteflacusque  efl ,  uc 
pro  ea,  qua  exteros  compleclerecur ,  benevolencia, 
focios  fuos  procegere,  6c  Proregem  a  fimilibuscoe- 
pcis  cohibere  velkt,  Libellus  rurfum  pro  more  ad 
Tribunalis  ricuum  judices  mifTus  ell,  qui  confer- 
vandam  quidem  Intorcettce  Ecclefiam ,  fed  religio- 
nem  Chnltianam  folis  Europ.eis  licicam  effe  pro- 
nunciibanc,  Princeps  Sofama  videns  judicum  ea 
\\\  re  conflantiam ,  multis  apud  Imperatorem  egit , 
caufamque  Patrum  ei  commendans ,  m^gnum  libcl- 
lo  pondus  adjecit  ,  cum  ei  in  mcmoriam  revocaf- 
fet  ,  quancum  operx  Pereira^  cum  GerbiUonio  ia 
nuperna  cum  Mofcis  pace  m  Nimpchou  conclufa 
exhaufifTec,  (177)  quibus  ille  permocus,  mandacun 
fu3  manu  fcriptum  Sofano  tradidit ,  ad  ricuum  rri- 
bunal  perferendum.  Is  mencem  imperancis  probs 
affequucus,  haud  multo  polt  in  Tribunal  fe  intu- 
lic,  &   ftantes    pro  more  Prcefides  allocutus  benea- 

F  3  cia 


(177)  Pofc  varias  iiltro  citroquc  inie^tas  difficiiUates 
■conclufa  pax  fiiit  anno  1639.  die  .:;.  Sepc.  in 
qua  conflanda  Patrum  GerbiUon  &  t^rcivce  m- 
duilria  pr^cipue  enituit» 


go  HiJloYia    Controver/zarum 

cia,  qux  Jefuitse  ciini  alias ,  tum  nuper  in  confi- 
cienda  pace  Mofcovitica  in  Imperium  contulilTcnc , 
recenluit.  Paucis  ^  inquic  ,  abhbtc  diibus  vaiit  ^ 
ad  vos  hheVus  fuppkx  Eiiropceoriim ^  quod  ratioiii 
confentaneum  erat  ^  pete^.tium,-  Fos  autem  pro  mul- 
tis  ^  ac  ma^ms  eonmdein  erga  hoc  ImperiummeritiSy 
tos  pcena  potius  ^  quam  proemio  digjtos  ceufuiVis, 
VoCne  Uitet  yquantohibore  alronomiam  noflraii  a  cceJo 
aberr  ntan^  adnormam  certam  revoca^int^  quantopere 
'ndlibnrarint  covfcrvationi  hujus  Lnperit ,  dum  rebeU 
litim  provinciarum  beUopremeretur  /  ego  ipfe  ad  Mofcos 
Legatus  y  ocuhitus  teflis  fui^  quanta  tunc  obfeqtda 
hnpeio  prcBfiiterint*  Nam  ut  verum  fatear  ^ 
mque  mihi  ^  ?2eque  uUi  aheri  ^  fcd  illis  unice  de- 
bentur  fcedera  inita  cum  Mojcis ,  tanto  cum  ho^ 
mre  y  tantaqjie  cum  Lnperii  noflri  utihtate.  '»  um 
ad  eo  um  vicse  racionem  ,  &  religionem  digreflus , 
ad  hcec ,  inquit ,  jam  CiJitum  anni  ftmt^  ex  quo  viri 
iVj  ,  five  focii  eorum  in  Lmperio  clegunt ,  ^  nuUcs 
et''ammun  de  illis  huc  perveueriwt  juflce  qiierelc?, 
Pluribus  ego  annis  ,  ut  fcitis  ,  primum  in  Imperio 
viinifhum  cgi  ^  deque  eorum  agendi  ratione  tum  hic^ 
tum  in  provi72ciis  nihi1  unquam  prorfus  cog720vi  j 
quod  non  muha  laude  dignum  eflet,  Qiiod  vero  ad 
eam^  quam  prcedicant  ^  legem  attinet  ^  fcepius  illani 
diligentcr  cxcuffi^  of  femper  boi^am  cffe  ^  ac  fanSIam 
de^^rehendi :  taha  fu72t  ^  fupremum  rerum  omniuni 
conditorcfn  adorare ,  Mo?2archis  ,  Principibus ,  domi- 
ni^  ,  atque  magijlratibus  obtemterare ,  paref2tibus 
obfeqiii^  non  pejerare^  72on  occidere  j  72eque  ullum 
proximo  malwn  iferre^  illius  uxorem  ne  quideni 
couCHpifcere  LLcec  ,  inquam ,  funt  illorum  prcscepta , 
&^.  ChrifHa72i  ^  qui  milii  ftmt  ab  obfequiis  ,  ea  om72ia 
accurate  obfervant.  Qiijd  igitur  vobis  occurrit  ad^ 
verfus  lianc  legem  ,  ut  eam  iterato  proliibendam  ce72' 
ftatis  ?  Si  mali  quidpiam  deprchendiflts ,  720tumfa' 
citc.    Nam  fi  vere   tnala  eji ,  mc  decet ,  72ec  eft  in 

vo- 


CoIIegimn  IV.  %7 

vnth  Iinperatori  eam  approbare  y  at^  fthona,  eH^  non 
pojjinniis  ,   qnaj?  mala  ejfct ,  prohihere,     Ita  loquuco 
Coniiliariorum  aliquis   obmovit  ,    tam   vetutto,    & 
nobili  Imperio  rem  futuram  dedecori,  (i  lex  extera 
promifcue  admitteretur ,    cui    Sofa?ms  extempio  re- 
geffic  :    cttr  igitur  totiiin  Sinarum  hnperiwn  fumino 
cuni  -npplaufu  excipit  advenarum   aflroTiomiam^  heJli 
machinas^  EiT  alia  artis  prodigia  ?  fipientis  eft  ^  indi^ 
fcernendis  rehus  inqtiirere^  quidhonum^  quidvemalwn^ 
7ion  vero^  quidexterum^  vel patriumft :  cumquealter 
interrumperec  >  atqui ,  (i  legem  Chriltianamapproba- 
mus,  bievi  fiet,  ut  eam  pleriqueampleaantur:  velint 
fuperi^   inquiebat  Sofanus,  ceffahunt  enim  latrocinia^ 
adtilteria^  feditiojjes  ^    ncque   tunc   opus   erit  ^  quot- 
annis  prodigere  linperatori  tlielauros  ad  fHt>endia  tot 
viilitum  milhhus  perjolvenda^  quos  alere  hic  ^  &"  in 
provinciis   omnihus  neceffe  e/?,   ad  latronum^  ac  fa- 
clioforum  hominumUudaciam  comprimendam,     Nemi- 
ne  deinceps   aufo  obloqui ,   mandatum   Imperatoris 
legic  ,   &  ,    ne   qua  cergiverfatio  incercederet ,  ut 
vos  ,    fubdidic  ,    hoc  fuhkvem  lahore  ,  fatqiie  vohis 
vegotium   expeditius  ^  fententiam    e^o   ipfe   di&aho^ 
(178)   Hanc,    uc    fcripta   erat ,     Colaorum  ^   quati 
dicas  Mi77iflerium   Status  ^    Collegio   cradidit,    qui 
accito    Tribunali  rituum ,   eam    unanimi    confenfu 
firmatam ,  Imperatori  obtulerunt.     Is  leclam^  paa- 
cis  verbis,   qux    Sofaijus   diciaverac>    mutatis,  ac 
duobus  ab  fe  additis  charafteribus ,  afjentior  confid* 
tOj  reddi  Colais^  &per  totum  Imperium  pro  gentis 
confuetudine  vulgari  juflic.   (I70)  Quo  magis  hanc 
memorice  imprimas,  percurre  illam  primiim  tacice  ^ 
tum  aiciculacim  palam  lege ,  non   t^  poenicebit  im- 
pen(i£  oper2e. 

F  4  „  Su. 

(178)  Novifiima  Sinica  pag.  133  -.  41.  C'79)  ^^^- 
generale    de   la  Chinc  &c»  Tom.  XL  pag.  163, 


88  Iftflorfa  Comrover/ianim 

„  Supremus  Tribunalis  rituum  Prsefes  Cttpa- 
„  tay  j  6c  ceteri  mecum  judices,  obeclituri  Maje- 
,,  Itatis  tUcE  maaclato ,  fuper  negotio  propolito  , 
„  fententiam  noilram  proferimus.  Nos  omnes 
„  rem  fedulo  difcatie;ites ,  ac  exan^inantes  inveni- 
5,  mus,  quod  viri  Europisi,  invicati  fama  virtu- 
5,  tum  Majellatis  cucC  ,  plura  dena  itadiorum  mil- 
yy  lia,  ac  immenfum  propc  mare  emen(i  funt,  uc 
,5  huc  pervenirent.  Hi  vero  marhematicse  Pra:fe- 
„  duram  nunc  obeunt  ,  &  allronomiam  dnigunt, 
,,  tempore  bellorum  contiandis  machinis  gnaviter 
„  incubuerunt  :  (  l8o)  milli  ad  Mofcos  egregiam 
,,  operam ,  linceramque  navarunt ,  efficiences,  uc 
„  negotium  de  pace  feliciter  concluderetur,  Sane 
9,  illorum  merita  plunma  ,  &  admodum  niagna 
5,  funt !  ipfi  etiam  Europo^i ,  (k  a!ii  eorum  focii, 
„  qui  m  (ingulis  habitant  promciis ,  mali  nihil 
^,  omnino  operantur ,  nullas  e^citant  perturbatio- 
,5  nes.  rartarorum  facerdotes,  otiti  c^  Bon  ii  fi- 
„  nenfes,  iba  habent  Fana,  6c  permittitur  omni- 
3,  bus,  uc  illa  adeanc ,  &  ibi  vencracionem  exhi- 
„  beaat  thura  cremantes :  e  contra  vero  rebgio 
j,  Kuropxorum ,  quibus  mali  nihil  impucari  poteit, 
„  prohibita  jam  fuit  in  ho^  Imperio,  quod  quidem 
„  videtur  a  ratione  alieaum.  Par  igitur  elt ,  uc 
„  in  omnibus  provinciis  eorum  lempla ,  licuc 
„  ancea  fcmper  fadum  eit,  conferventur  ,  6c  omni* 
yy  bus  fecundum  antiquam  confuetudinem  permit- 
„  tatur  religionem  Chriltianam  profiteri ,  6c  Tem- 
j,  pia  adire,  prohibitione  onmino  (uolata.  Hanc 
„  noftram  fencentiam  fujjicimus  Majeitatis  tnx,  ar- 

..  bi- 


Qi?,'^'  Id  Jcfidtarum  adverfarii  illis  folent  vitio  da- 
re,  fed  reticent,  tnm  id  ab  iis  faftum ,  ciim 
fnbdin  adveff.is  legitimum  dominum  rebellarent, 
idque  perinvitos ,  nec,  nifi  pofl  repetitas  crebro 
atroces  niinas   feciffe. 


CoUeqhm  IV.  89 

,,  bitrio,  ac  Judicamus,  fi  itaannuat,  cam  inomni- 
^,  bus  provinciis  promulgandam.  Cham-hy  anno 
,,31.   Luna^  fecundcE  die  5. 

Neque  id  folum  putes;  addita  funt  praeterea 
mandata  ad  Proreges  provinciarum,  quibus  juben- 
tur,  non  tantum  ip(i  Decreto  huic  morem  gerere, 
{^A  id  ceteris  quoque  Mandarinis  communicare^ 
dilipenter]ae  in  id  incumbere,  ut  ab  omnibus  ac- 
curate  fervetur,  denique ,  (i  quid  a  quoquam  fe- 
cus  fieret,  confelbm  ad  aulam  referre.  (r;i)Cum 
id  fequenti  die  per  urbem  diderecur,  Imperator 
nondum  Patres  adefFe  videns,  admirationis  plcnus, 
ex  circumlhntibus  qudeiivic  ,  z;f?W:'/7//  hoc  ilUs  fuf- 
ficit  ^  Qxfpectantm  majns  aliqnod  krieficiiim^ (^i>^^) 
Scd  paulum  poll  cum  adeiient,  Thomas  Pereira  j 
nomine  omnium,  adllantibus  Colais  ,  &  Prmcipi- 
bus,  gratias  Imperatori  in  heec  verba  egit.  (I^^-) 
Otice  lingua  condigne  poterit  exprimere ,  aiit  qiics 
mens  utcunque  concipere  mamitudinem  benejicii  tam 
fuhiimis  ^  tamque  exce^f^  quo  Majefius  tua  omnibus 
noilris  votis  aJmndantiJJimm  impofuit  compleinentum  ? 
fa.'.e  lioc  iinicum  fuerat  noflrum  defuleriiim  ^'<J  ex* 
o':tati£ima  fpcs  ^  tinicus  fcopits  ^  quo  omnes  noftrcs 
CUYOB ,  atque  cogitationes  diu  nociuque  coUimahaut  , 
anxie ,  qffidueque  prcsllolantes  felicifjimum  illud  mo- 
vientum ,  in  qiio  tanti  momenti  libertatem  afjequ^re* 
mur  5  at.que '  Per  Iioc  populo/ifjimum  Jmperium  veri 
IVuminis  cultum  publice  djLtaremus.  Qtiam  ob 
canfam ,  ut  perfpeiium  efi  Majejiati  tuce  ,  patrem 
<f  matrem  ,  i'famque  patriam  deferuimtis  ^  ^  per 
milk  pzviciila  Iiunc  in  orientem  mi'iravimus.  tro" 
pterea^  qucmadmodum  immerfo  nobis  erat  dolori  ^ 
veri  Dei  legeni  tot  inter  prohibitiones  veiut  capti- 
vam  videre  j  ita  etiam  fumnimn  eji  gaudium^    quo 

F    5  ho' 


(18O    -^ift,   gerier.    de    la    Chine    &c.    Tom.  cit.  p. 
i6j.  (182J  Noviffima  Sinicap.  144»  C^^'3^  ^^i^' 


90  Hijlorta   Controvzrfarum 

hoclh  exultamus  y  oh  lcyis  divin.^  Uberttitem.  Siim* 
me  veneramiir  in  prcefemi  felicitate  72o(lra  Dei  pro- 
videntiam ,  qiiod  omnes  tribunaUum  minillri  ad  quor 
CathoUccs  fidei  caufa  delata  ejl  ,  pertinaciter  re- 
pugnarent ,  ut  totam  Iianc  ingentem  gratiam  foli 
Majeilati  tuce  unice  deheremus,  Plurima ,  ^  fngularia. 
nohis  tua  Maje'}as  contukrat  heJiefaia^  hoctameu  alia 
omnia  longe  fuperat^  72on  tantum^  qidaperfe  ?n,iriinufn  ^ 
fed  etiam  fingulari  indujlria  tua  in  immirfim  autiu.n. 
ProfechgratiapYcefens  tanta  f  ?,  ut^  etjamjtgrates  Ma- 
jeflati  tuce  perpetuo  agamus^  &  ejiis  affiduis  ohfeciuiis 
occupe^nur  ^  nunquam  tamen  fatis  grati  effe  poffinus, 
Ciim  igitiir  jieqiie  verha ,  Jteque  faSia  t)ro  debitis 
reddendis  gratiis  fuppetant ,  ad  pedes  Majefiath  tiic? 
provoluti  ^  iterum  atque  iterum  nosmet  ipfos  ,  fc^ 
omnes  focios  no<lros  offerimus  ^  i)romti(fimos  nos  non 
tantum  ad  omnem  Majefiatis  tuce  nutmn ,  fed  etiam 
ad  interpdlaHdam  divinam  bonitatem^  ut  eideni  vi^ 
tam  longam^  vaktiidinem  feUcifpmam  ^  felixque  coH' 
fervet  Imp^rium,  Ad  hijec  Imperator  paucis;  opti- 
me  enimvcro  dicitis^  quod  Iioc  beneficium  ftt  majiiS 
aliis  omnihus  ^  quce  IiaEIenus  vohis  contuU.  Monuic 
tamen,  uc  ad  beneficii  diuturnicatem ,  eo  cauceuce- 
rentur,  &  aequabili  tenore  rem  Chriftianam  admi- 
nillrarent.  (184)  /^^  demiim  ad  optatiffimum  fineni 
perdu&a  efi^  tamdiu  expetita^  &*  tos  conatihus  pri- 
dem  atte72tata  reUgio/^is  Chrifiiancs  libertas  ,  promul- 
gata  Peki72i  die  f .  Ltmce  fecu^idcs  ,  a72no  impcra72tis 
Clianuliy  3I.  cetatis  ejusdem  ^9.  —  a  ftmdatio/^e 
Miffo72is  per  Patres  Societatis  jiefu  109.  —  Z)o/;2/- 
t2i  72ofiri  Jefu  Chrifli  aj2720  1^92.  die  22.  menfit 
Martii,  Beneficii  hujus  magnitudinem  ipfe  Leih» 
nitiits ,  quamquam  heterodoxus ,  non  dubicavic  m 
haec  verba  commendare.    C^8S)    Certe  ta/tta  eji  per 


C184)  Noviflima  Sinica,  pag.  147.   (185)  In  pr^fat, 
ad  Noviffima  Sinica» 


Colkgium  IV.  9t 

fi  ftmpTitiido  Jt72e'ifs  liiiperii^  tantaqtie  priidentjJfimcB 
uatioms  in  oriente  opinio ,  &"  in  exempluin  ceterif 
valittira  aiitoritas  ^  iit  vix  inde  ab  apoflolicis  tem^ 
poribiis  aliqnid  majus  pro  Clirijiiana  fide  agitatwn 
videatiir :  moxque  addic ;  faxit  Deiis  ,  tit  folida ,  &* 
durahilia  fint  gandia  ?20jira ,  72ec  imprude?2ti  zelo  ^ 
vel  ij2tej}inis  difidiis  Iwmi72iim  apo^lolica  officia  obem^ 
timn  ^  ant  pravis  txemplis^  i2oJlroriim  tnrbentiir, 
Vacem  fuifTe  audies  ia  proximo  Collegio,  quod 
ob  materi.e,  quam  tradaoo ,  gravitatem  iongius, 
quam  priora ,  producere  cogar,  Icaque  moneo  , 
ne  je junus  adfis ,  una  ,  altej  ave  portione  Americani 
poLus  te  adverfus  inediam,  &  itomachi  languorem 
Iktis  munies. 


COL 


g2  Hlfcmci  Cont^o jerjzaru  n 


C  O  L  L  ^  G  I  V  M    V. 


Carohis  Maigrot  ^  Vicarhis  Fokkiifts  anm  1^53. 
tnconfiilta  Roma  Decretum  Akxandri  VIL  edito 
Mandato  irritat :  hiijiis  prohabilis  caifa ,  &*  prre^ 
cipua  capita:  ritus^  quos  vetuit  ^  i^fe  po^  prohibi- 
tioneni  exercet,  Jefuitcs  Pehinenfes  vociim  Sini- 
carinn  vim  ab  Imperatore  declarari  petunt;  nug^ 
^erryancs.  Maigrot  mandatum  fuum  Romam  per 
Procuratorem  mittit ,  addita  ad  Papam  epijlola , 
in  qua  a  fe  diffentif,  inde  bellum  iibellaticum  in 
Europa  oytum :  hiijus  pra^cifiui  autores ,  cf  catifce 
impultrices ,  obqiias  ritus  ftnicos  impugnarint. 

§.  XXXVI, 

Qao  gaudio,  ^  l^cicia  MiflTonarii,  qui  ha(!tc* 
nus  veiuc  ergaftulis  claufi ,  otio  torpere  co- 
gehancur  ,  publicacum  liberacis  decrecum  accepermt, 
facilius  cogicari,  quam  dici  pocelt^  Ea  camea  l^- 
ticia  &  prcecer  exfpeaacionem  omnium  ,  &  ab  eo  , 
a  quo  id  forcaflis  minime ,  cerce  non  hoc  mo'io , 
&  cempore  fieri  oporcebac ,  fequence  anno  ,  hoc 
elt ,  l693-  cum  uberrimus  frudtus  fperari  poterac  , 
incercepca  fuic.  Res  in  hunc  modum  gelta  eit 
D,  Carolus  Maigrot  ^  Seminarii  Parifienns,  quod 
exterarum  Mtjfionuin  vocanc,  ahimnus  exeunce  an- 
no  r,684'  ^um  aHquoc  fociis  in  Chinam  appuhc , 
&  deinde  vicarius  apoltohcus  Fokienfi  provinci.e 
datus  elt,    Is,  cum  novem  adeo  annis  nuiii  Millio- 

na« 


Collegimn  V.  93 

nariorum  ob  decretum  Alexandri  VIT.  moleilus 
fuiflec  ,  quin  ipfe  etiam  fecundum  iliius  pra^fcripca 
Ecclcfiam  fuam  gubernafTec ,  nuHo  cogicance,  Ro- 
ma  prsecerica  ,  uniusque  tantum  P.  Varro  Domi- 
nicani  (r.S6)>  non  audicis  fenioribus  Miflionariis, 
confilio  ufus,  (latuca  ab  Alcxandro  Papa  ^[1.  ra- 
tihabica,  (§,  'j^O  &  a^Dominicanis,  Jefuicisque  per 
pada  conventa  ad  hoc  tempus  fervata  ,  (§.30.) 
publico  mandato  irritavic^  vecuitque ,  ne  ullus  ia 
flia  provincia  illis  eo  ufque  uti  aufic,  quoad  fedcs 
apoltolica  aliter  decrcfTec.  Multi  in  caufam  tam 
au.iacis,  &,  fi  adjunfta  temporis  fpeSentur,  pa" 
jum  etiam  prudentis  facti  inquirebant.  Fuere ,  qui 
Seminarium,  ex  quo  Maigrotus  prodiit,  fpiricu 
Arnaldino  afnatum,  labemque  illius  aliquam  ei  ad- 
ha^filTe  putarint,  (187  3  Nam  cur,  inquiebanc, 
ipfe  ad  Pontiticem  Rribens  in  hxc  verba  quellus 
€i"t;  (1H8)  '^on  duhlio  qiiin  Patres  Societatis  ^  iiti 
jam  fecerunt ,  dicant  me  h^reticum ,  if  ^anfeni- 
fani  effe ;  cum  Europ^i  Jefuitse  nihil  de  mandato 
ab  fe  vulgaco  prius  fcire  pocuerint^  quam  in  ur- 
bem  allatum  eflec  ,  ab  fiuenfibus    autem  Jefuitis  fe 

Jan- 

(i86)  Id  eplfcopus  Afcalonenfis  in  epiftola  ad  Pa- 
triarchani  Tarnoninm  diferte  affirmat ,  licet 
diio  Sinenfes  litterati ,  qui  Maigrotum  in  lingua 
finica  infcituerant  ,  teftarentur,  P.  Varro  nec 
vipi  vocam  fmicarum,  nec  finceram  earum  ufum 
fuiffe  alTequutum.  Adde  ,  ^iJ^erhvurbigfctten  ;;ur 
©cfd)td)tc  bcr  @clc^rtcn ,  bcfonbcr^  bcr  (^trcitt^r 
fciten  berfclbcn  k.  6  S:{)etlc ,  ©.  60.  ubi  ha^c  le- 
legas :  3t)r  OSaiorot  ^<xm  gar  Uxn  laUnt  mau 
befd)ultt'tc  i^n  tnj^^^emem  ,  ^a^  er  nur  \>md) 
cintijc  3)vt|ll onavicn  von  bcn  ^omlntfancrn  \:>^\\U, 
unb  &anblc.  (187)  In  principio  enim  formulari, 
quo  quinque  pro.poritiones  Janlenii  damnatae 
?rant,  renuebant  fubfcribere ,  licet  ferius  de- 
inde  id  praiftiterint.  Vide  ^Oicrfit^urbtgfctten  K. 
ibid.  C«88)  Epiftola  II,  boni  auuci  ad  Dodo- 
fem  oorbonicum  fol*  6, 


/  Hifloria   Controver/Tantm 

/tanfenlftam  dici,  nullo  documenco  oflendat ,  nec, 
(i  ita  res  haberec,  difficile  fuifFe,  calumniam  ab 
fe  amoliri ,  fi  vel  cribus  verbis  indicafTec ,  fe  quin- 
que  capira  damnatac  do6i:rinx  Janfenii  damnare. 
Nimis  igicur  occupatam,  &:  non  petitam  hanc  fui 
cxcufationem  videri ,  uc  ne ,  quod  force  erac ,  eife 
videretur,  idque ,  uc  addebanc,  facis  illo  firmari, 
quod  ,  quem  Romam  miferac  caufcC  fu^  Procura- 
torem,  cum  Quefnellianis,  uc  poiiea  dicecur,  in- 
timam  focietacem  iniiffec.  Sed  ha:c  ego  in  med;o 
relinquo :  illud  verifimilius  eft,  Maigrocum  segiC 
tuliffe,  quod  fibi  in  vicariacu  Fokienfi  Jefuicam 
fubflicuendum  compererac-  Id  uc  incelligas,  pa- 
riimper  digredi  necelTe  elt,  Dum  Congregacio  de 
propaganda  fide  Vicarios  apollolicos  in  Chinam 
mittere  incepic,  rex  Lufitani^,  qui  jus  Parrona- 
tus  in  Indiam  oricnralem  penes  fe  effe  affeverabat, 
mandara  ad  Goanum  arc^^iepTcopum  ^  Primatem 
Indiarum  ,  &  rra;fed:um  Majacnfem  dedit :  tit  fi 
fortt  aliqui  epifcopi ,  vel  vjcarii  apoftolici  a  facra 
Coi2gregatio7ie  de  propagaJjda  fide  ,  &  maxime  /;/  Si- 
ms  deinandati  ,  Macaum  appel!ere?2t  ^  proti?2US  ap- 
prehenderer2tur  ^  if  transportarei2tur  in  Goam.Qi^^} 
Hinc  lis  inier  aulam  Lufitanam,  &  Curiam  Ro- 
manam  exorta ,  ad  Alcxandri  VIII.  actatem  produ- 

fta 

(189)  Id  Gregorius  Lopez  epifcopus  Eafilitaniis  m 
epiftola  ad  Congregationem  de  propaganda 
afTlri-navit ,  &  ego  infra  uberius  declarabo. 
Praeter  jus  patronatus,  hfec  prsecipua  caufa  fue- 
rit,  ne ,  fi  promifcue  exteri  per  Macaum  in 
Chinani  penetrarent,  hi  ftudio  nationis  fenfim 
ePncercnt,  ut  mercirnonium  non  ad  folos,  ut 
haftenus,  Lufitanos  pertineret,  quod  acciflsiflo- 
rum  rebus  noxium  erat  futurum ,  pragfertim , 
quod  Hollandi  femel,  iterumque  IVlacaum  armis 
aggrefTi  fuerint,  Hinc  Turnonii  querelas ,  quafi 
Jefuitas  in  caufa  fuerint ,  cur  aliarum ,  praeter 
Lufitanos  ,  nationum  Mifiionarii  difncuker  m  Chi- 
nam  penetrare  poflint,  inanes  funt. 


Colkghmt  y.  95 

fta  eft ,  fuh  quo  his  tandem  conditionibus  ucrinque 
conventum  ,  uc  rex  prceter  MacnenFem,  cluos  epi- 
fcopaLUS,  Peki?mifem  &  Nanriyjziiran  ,  ad  queiri 
provincia  FokienfiS  percinebac,  conderet,  dotarec- 
que,  neminem  ,  qui  ad  has  Ecclefias  regendasmit- 
teretur,  pro  ep  fcopo  habitum  iri ,  nifi  qui  bu  l'S 
Fonrihcias  Ul lyfHponenfi  Cancellarix  exhibuifTet, 
Conciliatis  in  huaic  modum  paftis,  rex  epifcopos  , 
qui  illis  Ecclefiis  pra^eiTent  ,  nominaverat  ,  quos 
Fontifex  fuo  judicio  poftea  contirmaviCj  idque  ar- 
chiepifcopo  Goano,  ad  cujus  jus  metropolicicum 
illi  deinceps  fpedarent ,  ex  Lufitania  fignificatum 
fiiit.  Hsec  idcirco  mtmoianda  erant,  ut,  curjur- 
nonio  poflea  Legatio  male  ceciderit,  in  numerato 
habeas.  Archiepifcopus  igitur  Goanus  fuo  jure 
ufus,  cum  exiflimaret  ^  nominatis  &:  confirmacis  no* 
vis  epifcopi^,  fedes  Vicariorum  apoltolicorum  vaca* 
re,  P.  Jofephum  de  Momdro  ^  Jefiiicam  provincix 
Fokienii  vicarium  pra.'n:ituit.  (  190)  Hoc  plane 
iliud  tempus  eft,  in  quod  mandaci  Maigrotiani  lu* 
cubracio  6c  promulgacio  inciriir.  Nam  decimo  po(t 
die,  qaanj  lictene,  quibus  Montdro  Vicarius  decla- 
ratus  elt,  in  Ecclefiis  provincice  Fokienfis  vulgarce 
ex  fuggellii  fuerCj  nec  D.  Maigrot  jurisdiaionem 
lihi  tolli  pacerecur,  is  mnndatum  fuum ,  commoco 
fortaffe  animo  deproperatum  edidit.  (  191  )  IHud 
hinc  peifpicue  efhci  puto,  MiSonariis  vitio  dari 
non  pofle ,  fi  '\n  hoc  jurisdiaionis  contiiftu  manda» 
tis  archic-p.ifcopi  Goani  paiendum  fibi  efie  pucjbanc, 
quod  decretum  Alexandri  VIT.  tam  diu  fecundum 
juris  normam,  vim  Riam  obtinerec  ,  quamdiu  a 
fede  apoflolica ,  a  qua  id  emanarac  ,  anciquacum 
effe  liquido  non  conlhric ,  nec  Vicarii  apoitolici  poce- 
ftas  ea  effet ,  ut ,  quod  a  fuprema  fedc  ilatutum  erat, 
fuo  unius  arbicrio  irritare  poflif 

§.  XXXVIL 

(^ic/o)  Pveponft  aii  h>/r^  liuitiile  :  Extraits  des 
aflertions  daii^ereufes  *S«:c.  Tom,  IIL  pa^.  5^. 
(i90  Ibid. 


96  HiTorm  ContYovtYftarum 

%,  xxxvn, 

Percurramus  nunc  compendio  capica  raandari 
Maigrotiani  ,  quibus  aliorum,  qui  tunc  vixere, 
npiniones  fenfaque  coiifeitim  fubjiciam. 

I.  „  Statuit ,  ut  Dem ,  excluCs  Europieis  no- 
,5  minibus,  voce  Tkn-ch!  ^  hoc  fit,  ccsli  domiiAts  y 
„  appellaretur:  voces  autem  7»;;,  id  ell,  CTlim^ 
5,  &  Xam-ti ,  feu  fupremus  fmPeratoY  penitus  re- 
j,  pellantur ,  nemoque  aufit  ,  alTeverare  ,  Sinas 
,,  duabus  his  vocibus  intelligere  DeUm,  quem  Chri- 
„  ftiani  cokrent,  ,, 

De  latina  voce  Bet^s  ^  ne  hac  Sinx  uterentur, 
cura  inurilis  fuit,  cum  ii  littera  D.  ca/eant.  Nec 
opus  erat  vocabulum  Tien-chu ^  ad  lignihcandum 
verum  Deum  a  Maigrot  conllirui ,  quando  Jefuirse 
omnium  primi  eam  invexerunt  ,  conltanterque  ea 
u(i  funt,  (§,  19.)  licet  exiltimarenc ,  voces  Ticn^ 
6c  Xamtiy  cum  ufus  ferret ,  adhibcri  poffe.  NcC 
nulla  prorfus  ratione  nixi  id  exiftimabant.  Prj:eter- 
quam  enim,  quod  facrx  litterse  voce  ccpH  pro  Dco 
utantur  ,  ea  in  claflTcis  Sinarum  Jihris  utrique  voci 
tributa  reperere  ,  quae  foli  Deo  conveniunt.  Pau- 
ca  delibabo.  Liber  C/m-/iing  (iqi)  ii^:  TenomnJa 
penetrat  ^  £r  intelJigit:  addit  glofta  :  quam  ajium  y 
cjiiam  fiiJjJime ,  c^  fuper  omnia  ejevatum  efJ  Tien , 
71  en  nihiJ  c^qiihs  ^  Tien  nihil  jufJius  ^  fumme  fpi" 
rituale  eft ,  fummeque  i^jtellirrens  ,  anres  non  habet , 
^  nihil  efl ,  qiiod  perfc&e  ^  iion  audiat ,  oculis  non 
afpicit ,  £i^  nijiil  efl ,  quod  clare  non  videat  ^q,  6c 
alibi ;  quantumvis  excelfujii  ft  Ticn^  audit ,  ?/  nihil 
ipfum  latet ,  honum  fine  mercedc ,  mahnn  fine  pcena 
mmquam  dimittit ;  nioX'  iterum  :  Tien  efl  rlfa  cha^ 
ritas  ^  &f  mifericordiax  denique  quotidiana  quatuor 
librorum  explicatio  ab  [mperatore  Chamhy  edita  : 
Jien  producens  hominem^  poftquam  materiam  fe  fi^ 
lijem  dedit   ei  ad  formandmn  corpiis  ^  tunc  re&am 

ra- 

C1923  Capite   Fuc-mitig^ 


'CGllegmm  V.  97 

ratmiem  ci  ivfimdH  ad  conflitmndam  naturam  ratio' 
7?ahriU  De  \oce  aucem  Xam-ti  rurfus  liber  Chu' 
Ifingy  (i^^)  prGprium  efl  Hoam.  Xam-ti  ^  i^fun' 
dcre  hcmii/ikis  co^nitio?2em  veri  ^  amoremque  honiy 
£r  iUis  concedere^^  ut  a  ratione  non  defleSlant',  ma- 
gis  perfpicue  Interpres  Ta-civen  in  Iibrum  Fe  King^ 
qinsx  inquic ,  hasc  omnia  ^  incer  quie  coelum  & 
cerra  in  cexcu  cenfentur,  produxit  ?  certe  daturtinus 
dominus  ,  ac  moderator ,  a  quo  funt  fa&a ,  idcirco 
datur  Xam-ti  :  quibus  alcer  Interpres  Cham-tum-Kao 
fubjungic  :  nempe  eft  rerum  omhium produ6iivum prii:- 
cipium  ct"  orig^o una^  ^fpiritus^  qui  naturaliterex  pro- 
pria^  ^  nativa  virtuteprocreat  univerfa^  ncquefcimuSy 
ilk  ipfe  unde  progenitus  fit  ^  quis  poffit  id  co-^ita  io- 
nihiis  Puis  Ccrutando  conjicere  ?  Haec  de  fien  6c 
Xam-ti^  Jungamus  Jefuicis  aliorum  orciinum  Mif- 
fionarios,  qui  ejusdem  opinionis  eranr.  P.  Leo- 
nifTa  epifcopum  Grcgorium  Lopez  in  lapide  fepul- 
crali  vocac .  Tien -hio' chu' Kiaoy  hoc  eft,  epijco^ 
pus  do&rina;  ccbH  :  icem  Tien-hio^fu-  to  ^  feu  fa- 
cerdos  doElriiia:  ccsli^  Antonius  a  S.  Maria  Franci- 
fcanus  in  libello  quem  1664»  edidiCj  in  haec  verba 
de  Deo  commentatur  :  Xam  -  //,  idefl  csli  dominus 
unicus ,  ciT  fiimma  Majeftate ,  venerandus  ,  qui  in 
omnes  res  dominatur  ^  easque  regit,  Eodem  modo. 
P  J  Pinuella  ejusdem  ordinis ,  vocibus  Tien  ,  6c 
Xam-ti  promifcue  pro  Deo  ucitur  ;  quid  quod  etianr 
Judcei  Sinenfes  fua  Elohim^  &:  Adonai  ^  per  Tien  ^ 
^  Xamti  exprimere  folent  ?  (^94)  Ex  his  argue, 
an  non  SiniE  per  has  voces  eum  Deum  inceiiigant, 
Quem  Chiilliani  colunt  *  &  num  D.  Maicrrot  m 
clafhcis  Sinenfium  Jibris  nonfueric  peregrinus  ?  quod 
fi  is  cenfebac  voces  Tien ,  &  Xam-ti ,  propcerea  x 
^ Chri- 

C193)  Cap.  Ta?7g"Kao,  (194)  De  his  vocibus  pro- 
Jixe  agunt ,  Aoe/  in  Philofophia  finica ,  &  le 
¥au%'i  in  differtatione  theologico -hiftorica  de 
avita  Sinar iim  pietate  crga  defun£lo6 ,  &  Confu* 
cium^    Parifiis  1700,         G 


C)8  Hijhria  Controverfiarum 

Chriftianis  adhibcri  non  pofTe,  qiiod  eae  ab  idolo- 
latria  excufari  non  poffinc  ,  confequi  neceffe  ell , 
nec  vocem  Tien^chu  ac4hiben  pofTe,  quod  ea  idolo- 
latrae  ad  fignificanda  fua  idola  utantur,  Nec  illud 
te  movere  debet  ,  quod  contribules  D^  Maigrcyf 
contendant,  Tien  folummodo  ccelum  materiale, 
vel  yim  aftivam  illi  inditam  (ignificare,  proin  ad 
lignificandum  verum  Deum  adhiberi  non  poffe. 
Etfi  [enim  id  illis  cribuerecur  ,  judicabant  tamen 
illius  temporis  theologi  ,  id  non  obrtare  ,  quo 
minus  ca  vox  ad  indicandum  verum  Deum  con- 
verci  pofllt.  Si  enim  ,  ita  racionem  fecum  ini- 
bant,  tempore  Apoftolorum  primi  Chriftiani  vocem 
©sJ^,  qua  Gr^ci,  &  Latini  Saturnum ,  Jovem, 
reliquumquc  deorum  grcgem  indicabant ,  fine  erro- 
|-is  periculo  ad  fignificandum  verum  Deum  traduce- 
re  poterant,  cur  non  primi  in  China  Chriftiani  vo- 
cem  Tien ,  quamvis  darecur  ,  ea  ca  lum  materiale , 
auc  inficam  illi  vim  aftivam  indicari ,  non  pocuif- 
fent  finc  errous  pcriculo  ad  exprimendum  verum 
Deum  ,  quem  Chrilliani  colimus,  icidem  tradu:e- 
rc?  quid  enim  incereH:,  coelon^  materiali,  an  fta- 
tuis  ex  aere  fufis,  auc  lapide  formacis,  divinicacem 
tribuas  ? 

$.    XXXVIIT. 

n.  5,  Scacuic  ,  imo  vecuic  ,  tabellas ,  quibus 
„  voces  KiKg-titn^  hoc  eft,  ccplwn  colito',  in  ulla 
„  Ecckfia  deinceps  appendere  ,  &  ,  ubi  appenfx 
„  efienc,  aufFerri  juflic,  parcim  quod  ^x  ab  ido- 
„  lolacria  excuiari  non  poflinc,  parcim  quod  experien* 
„  tia  fibi  conftarec ,  cos  Mifllonarios ,  quorum  hccle- 
„  fiae  cabeUis  illis  carerenc ,  non  minorem ,  quam 
„  alios  ,  jaborum    fuorum  frudum  percipere.  „ 

Quod  ad  cabejjam  cum  infcripcione  King-tien 
attinec,  ejus  origo  ha:c  fuic.  Cum  Imperacor  Cliatn' 
Jiy  anno  1675.  Collegiurn  Pekinenfe  inviferec,  ac 
in  cubiculo  P.  Ludovici  Buglio  paululum  mora- 
mur,  arrcpco  pennicilio  diftas  voces  exaiavic ,  rao^ 

re- 


Collegmm    V.  99 

jeque  finico  dedit  in  tabella  publice  exponendas. 
Has  Mandarinorum  indultu  non  folum  Jefuitce,  fe.i 
aliorum  etiam  ordinum  Miflionarii  per  reliquas  pro- 
vincias  fparfi ,  Ecclefiis  fuis  pra^Fgebant  velut  fcu- 
tum  adverfus  erhnicorum  inftliationes..  Incredibi- 
le  enim  diftu  eft,  quanta  veneratione  id  Sinae  pro- 
fequantur,  quod  ab  Imperatore,  ejusque  benevo- 
lentia  profedum  fciunt,  Quod  vero  tabel];^  hee  ab 
idololarria  excufari  non  podit,  verum  efl:,  H  Tim 
nil  aliud,  quam  mareriale  coelum  indicat,  cujus 
tamen  contrarium  paulo  ante  oftenfum  eft.  Itaquc 
nihil  hic  quidem  caufa^  fuit,  cur  has  tabellas  fua 
autoritate  vetaret,  multo  autem  minime,  ut  eas 
juberet  aufferri,  quod  apud  Sinas,  ut  exemplo  Jawym 
quan^^fiaii  liquet ,  ( ^.  52.)  capitalc  eft.  Objice- 
re  autem  ,  dubia  adhuc,  &  per  fedem  apollolicam 
nondum  decjarata  caufa,  tam  aperto  periculo  evai> 
gelii  priccones ,  &  fideles ,  non  erat  profedo  indi- 
num  zeji  cum  prudentia  conjundi ,  cum  jam  oliin 
Concilium  Iliberitanum  flatueric,  (195)  eos  non 
recipi  in  numerum  martyrum,  qui  confradiis  ido- 
lis  fe ,  &  Ecclefiam  gravillTmse  tempeflati  impruden- 
ter  objeciffent.  Nec  erant  tabellje  Wx  in  caufa, 
cur  Miflionaiii  laborum  fuorum  fruftum  perrepe- 
rint ,  fquidem  jam  ante  annum  i67>.  cum  ejenon^ 
dum  exftarent ,  iidem  frudiu  laborum.  fuorum  non 
carebant,  ipfo  Kavaretta  tefle  (196)  qui  eos^  quos 
alii  religiofi  ad  Chriilum  adduxere,  inftaratomi  tirc 
affirmat ,  ii  cum  iis  ,  quos  JefuitJe  farris  undis  ab- 
Juerant  conferantur.  Dominicanis  cnmi  &  Fran- 
cifcanis  univerfe  tribuitmillia  tredecim,  cum  mcerea 
P^  Brancati  Jefuitam  quadiagies  mille  Chriftianos 
numerafle  teftetur. 

III.  „  Statuit,  Qusefita  fuper  capitibus  Ale- 
„  xandro  VII.  propofita  ,  mukis  in  rebus  non  efTe 
„  veridica,  proinde  Miflionarios  iis  nici  non  poffe, 

G  2  „  ad 

^  195)  Caa.  160.  Ci^O  '^^"^*  II'  P^S»  315« 


lOO  Hijloria    ContYOvtvfiarum 

^,"^ad  nfitatum  apud   Sinas    Confucii  &  progenitp- 
5,  rum  cultum  pern^ictenduni.  ■„ 

Mirum  eft  ,  hiec  ab  homine  apud  Sinas  novi- 
do,  &  in  h*bris  claflicis,  ut  poftea  dicetur ,  non 
inuitum  verfato,  tam  fidenter  affirmari.  Una,  al- 
terave  ratio  faltem  promenda  fuic ,  cur  illa  quaefi- 
ta  non  effe  veridica  cenfuerit  ?  at  veridica  fuiffc: 
affirmarunt  antiquiores  Maigroto  Miffionarii  ahorum 
ordinum,  licet  prius  in  eadem  cum  illo  fententia 
fuerint.  (§.  §.  29.  30,)  Hinclicet  conjiceie,  D. 
Maigrot  ea,  qua  ante  fuum  in  Chinam  adventum 
inter  Miffionarios  tiansada  erant,  ignoraffe,  aut 
de  induftria  voiuiffe  lites  incer  Miffionarios  jam 
pridem  fopicas  ,  nullo  religionis  frudu  fufcitare  , 
quod  an  Vicario  apodolico  dignum  fic ,  alii  exilti- 
ment ,  cum  hac  ratione  qua^cunque  apolloiicae  fe- 
dis  decreta  poffinc  vana,  &  inutilia  reddi. 
§.'XXX1X  ^    ^ 

IV.  „  Vetuic,  ne  Chrilliani  folemnibus,  quac 
3,  bis  quotannis  Confucro ,  &:  defundis  progenitori- 
„  bus  fiunt ,  ceremoniis  pri:e(int ,   aut  interiint. ., 

Hsec  prohibitio  fupervacanea  fuit,  cum  jam 
olim  Riccius^  ceterique  Jefuitae  a  fundata  miffione 
eas  Chrjftianis,  ipfo  Navaretta  tefte,  (§.  30O  ve- 
tuerint,  qui  eidem,  qiio  jefuicas  infedtatur,  ope- 
:i'i  non  dubitavit  hoc  tell:jmonium  inferere:  (197) 
172  difpiitando  cum  Jefiiitis ,  fciiicet  in  exilio  Can- 
tonenfi  (§.  29.)  didicii\ms  ms  Dominicam  ^  Fran- 
cifcaniqm ,  nunquam  permipjjc  Patres  Societatis  , 
fuis  neophytis  hiterefje  dnplci  huic Jole72niiri  cert* 
mo72ia: ,  etfi  pleriqiie  eorum  jiidicare72t  ,  ha72c  72oa 
efje  facrifcium,  Q^uas  ergo  umbras  D.  Maigrot 
ihac  piohibicione  infedtacur  ?  nam  ut  eas  ethni- 
cis  veticas  cffe  vellet  ,  ridiculum  erat  futurum. 
Erant  ,  qui  fufpicabancur  ,  fuiffe  m  Europa 
quoddam  genus  hominum ,  qui  Maigrotum  per  iic- 

te- 


C197)  Ibidera  pag.  12. 


Cofle^ium  ^,   .  loi 


teras  fubornarint,  iit  licem ,  dudum  ante  fopicarn^ 
Romx  inllaurarec ,  (ive  hac  re  Jeniitis  cupiebanc 
segre  facere ,  feu  occalione  fufcitataE  litis  quiddam 
aliud  fpe  prjecipiebanc.  Mihi  ,  fi  ea  ,  quae  deinde 
clam  in  Europa  funt  afta ,  cum  iis ,  quoe  apud  Si- 
nas  palam  ftruebantur ,  conferam ,  poiterius  vero 
proximum  ede  videtur,  quemadmodum  ex  rerum 
confequentium  narratione  patebjt. 

§.  XL. 
Prius,  quam  ad  reliqua  mandati  Maigrotianf 
capita  veniamus ,  locus  omnino  poltulat ,  uc  de 
ritibus  ,  quibus  Sinae  Confuciuin ,  &  defunftos 
progenitores  honorant,  pauca"  dicamus.  Dupiex 
ell  apud  Sinas  litteracos  Confucium  colendi  genus  : 
minus  folennealcerum,  alcerum  folenne.  Illud  po- 
ficum  ell  in  falutationibus  quibusdam  officiofis ,  qux 
gentis  more  exhibenrur  coram  tabella  ,  Confucii 
nomine  iufcripta  ,  capice  fccpius  ad  terram  usque 
demiffo,  quod  quidem  tertio  quoque  anno  fit,  dum 
Dodoris ,  aut  Baccalaurei  gradu  donantur.  Atque 
hoc  genus  ipfe  Navaretta  a  fuperltitione  vacuum, 
innocuumque  ,  dum  Cantone  cum  Jefuicis  exula- 
ret,  pronunciavit,  (198)  Sitppono  ^  ajebac,  q^imd 
ijl  certijfftmum  ^  gradus  baccalaurd  ?f  Licetitiati  non 
coiifirri  in  ternplo  Co  fucii  ^  fieque  in  aula^  aucs 
Him-Iun-tan  dicitur  ,  neque  in  eo  toto  ^d-f-cio 
quod  ahpzllant  Hio-li,  academiam  vel  fcholas.  lU 
liid  ihfum  dico  de  examinibus  :  h^c  enim  fiiint  in 
peculiaribus  locis ,  qiialia  hahentur  in  civitatibus  ^ 
metropoUbus  y  atque  ihi  examinatortim  ^  atqite  ap- 
probatorum  nomina  publice  in  tabulas  defcripta  fuo 
fiiigula  ordine  primo ,  fecundo ,  &r'  tertio  exponuntnr^ 
atquc  ita^  ^  cx  vi  iflius  aElionis  cenfentur  adfjra' 
dus  prove&i^  fuoque  gradu  ^  if  dignitatefrmmtur^ 
neque  neceffe  ejl  aliam  rem  ullam  adliibere.  —  Tertia 
fii  ab  iis^  qui  ad  gradiis  funt  admiffi:  mmirum  illi 

G  3  con^ 


(198)  Apud  Intorcittam  dc  cultu  Sinenfiain  pag.  30. 


jo7f  HijloYJa  CofitYoverjTarum 

eondi&a  die  ad  PrcetoYem  (^\^^)  convemunt  ^  atque 

ille  cun  lis  omnibus  ad  prcsJi&um  Sacellum  (200) 

progreditnY  ^  ibique  eos  veluti  bracliio  Utterario  tra- 

dir  ,  tinde  jam  immunes  jiunt ,  tit  ita  dicam ,  a  bra^ 

chio  feculari ,  venitintque  in  potCjlatem  eorum ,  quos 

afipellant   Hio-quoa,  fije  fludiorum  Reciores^     Ibi 

Je  ante  Co  fucii  aftare  proflernunt ,  atque  odoramenta 

offirunt   in  prunariis  ,  gratias    agunt  pro  excelknti 

ifius   doShina  ^    feque    difcipulos     ejus    profitentur. 

JJnus  ec  iis    alta^  cT*   cUira    vocc  recitat  orationen 

pk.ia^n  rhetoricds  flofculis i  quibus  pera&is  do^nwnrs^ 

deunt  o\n>ies  y  atque  inde  eorum  nomina  hbris  Yegiis 

i>f:ribiintur  ^  ^:f  fic  iiwnitriculantur.     Ad  eum  fere 

moduin  ,    quo    in    Academiis   gradus     Haccalaurei, 

auc  13o:toris    oliin  m  Philofophia  conferri  folebat^ 

Aiteruai  genus  colendi    Coufuciuin  (blenne  ell,  c^ 

fexto    quoque    me.ife  redic,  ac  tunc,  prjeter  falu- 

tationes  oiticiofas ,  cremantur  odoramenca  anceejus 

tabeijam,  acceniancar  cerei ,  Oiferuncur  vinum  ^ 

carnes  ,  iisdem  fere  ceremoniis ,   quibus   alias  quo- 

que  Sinx  ucuncur  ,    cum    nobilem  [quempiam ,  6c 

primarix    dignicatis  virum    fpiendido  cum  apparacu 

menfa  accipKint,      Hoc  genus  ccremoniarum,  quod 

Ci   Confaciana  n  dicitur,  live  vacec  luperlticione  , 

five  fupenticioni  fic  affine,  nemo  unquam  Jefaita^ 

rum. 


(199)  Alibi ,  &  re^lius  Cancellarium  v^c^t ,  morc 
apiid  Europseos  recepto.  El  mag^firado  ^  ait , 
real  llamado  Ti'  Ino-ta-)  ^  c(ls  es  el  Camiller^ 
inatfirj  cfcuda  y  el  todo  b^c.  (200^  Id ,  ut  pau- 
lum  iiifra  a/mre  improprie  fumi  debere,  ex  gra- 
du  litterario  ,  (}ui  neqaaquam  aftus  religionis 
ek  ,  patet.  Et  ipfe  Navaretta  Num.  7.  fuorum 
dubiorum,  id  vocat,  qiiajl  capellam',  cujus  ja- 
nua  hanc  infcriptionem,  templumjapientice  ,  'vel 
eloquerticg  pr^sfert.  Hay  una  como  camlla  .^  in- 
quit,  d  quijejube  porjus  grados,  Jobre  lapuer^ 
ta  efid  ejie  rotulo  Ven  -  niiao ,  f/?o  es  tnnph  de  la 
Jiibidurici  o  doquentia^ 


Collegium  P\  10% 

xum,  Navaretca  tefte  (§.  39.)  litteratis  Chriftia» 
nis  admiiic.  Fue]  e  tamen  ,  qui  prius  illud ,  minus 
folenne  ricuum  genus  fuperfticione  inquinacum 
affirmarinc.  Eorum  hxc  momenta  funi.  Locus, 
m  quo  ricus  peragiintur  ,  tcmplum  ^  vei  capella  eft, 
piopcerea ,  quod  idololatrse  fua  etiam  Fana  vocc 
Mlio  appellent*  Sed  confiderandum  erac,  vocem  Mlao 
ex  fua  infticuiione^  &  ancequam  idololatrie  in  Chi- 
nam  venident,  paiatium,  aulam  ,  gymnafium,  & 
Schoum  lignihcaire,  (20l)  proinde  abufus  ab  ido- 
ioiaciis  indudiis ,  parum  prudenter  ad  litteratos 
Sinenfes  traducitur.  Adde,  quod  locus,  in  quo 
lionoies  Confucio  exhibentur,  non  fimpliciter  iii/^<?, 
fed  addito  Vm  dicatur  Fm-Miao  ^  (202)  hoc  eft, 
ut  pauio  ante  ex  Navaretta  memoravi,  vel  tem- 
plum ,  vel  aula  fapimticB ,  aut  zloqmntice,  Hinc 
liquet,  nec  menfam,  m  qua  Confucii  tabella  ex- 
ponitur,  altaris  ,  nec  accenfa  odoramenta  cereos- 
que  3  Sacrificii  rocionem  habere ,  cum  Sinx  nullam 
in  Confucio  nummis  parcem  agnofcant ,  illumque 
eo  modo  colant ,  quo  colere  folenc  vivos  magi- 
ftros ,  nemo  autem  fanus  fibi  perfuadebit ,  uc  Sinas 
vivis  hominibus  fachficare  credat.  De  oratione, 
qua  Confucii  laudes  celebrantur ,  quamve  adverfa- 
rii  pias  preces ,  quibus  doftrinae  augumentum  ,  <k 
felicitacem  Sinas  petere  arbitrati  funt ,  non  opus 
tricari ,  cum  vel  ipfb  Navaretta  teite,  nihii  aliud, 
quam  panegyrim  rhetoricis  fiofculis  exornatam 
tompleftacur.       Supereft  ,     ut     de     infcriptione 

G  4  Xin- 

(201)  Vocabulariiim  Chin-cu  diferte  vocem  Miao 
explicat  per  palatiiim,  aulam  ,  gymnafium  ,  vel 
fcholam.  Et  rituale  Ly-ki^  Lib^  5.  conftituic 
quatuor  Miao ,  in  quibus  Imperatores  pro  varia 
anni  tempeftate  folebant  liabitare ,  quis  autcm 
fibi  perfuadebit ,  Imperatores  in  templis  habi- 
talTe?  C2©2)  Gregorius  Lopzz  ia  fuo  Traftatude 
ritibus  fmicis ,  pofitione  3. 


104  HijloYici  ContYovtYfiaYum 

Xin  -guei ,  quam  Confucii  tabella  refert ,  aliquid 
itidetn  dicam,  Hanc  P.  LeonJOa  Congregacioni 
de  propaganda  hoc  modo  interpretatus  elt  •  (Zo-O 
Sedss  SpiYitus  fanctiffiini ,  vel  fapientijjimi  tYOtoma' 
giflYi^  qu^je  verbis  finicis  efl;  hujusmodi :  Chi-xing' 
/ien-fti  -  Kung  -  chti  -  xin  -gvei  ^  licec  affirmarit ,  vo- 
cem  Xing  aljquando  (igaincare  fapientem,  Itaquc 
arguebat,  Confucium  haberi  a  Sinis  inter  fandos, 
a  quo  aliquid  petant ,  &fperent^  Verum  Grego- 
rius  Lopez  epifcopus,  cui  in  doftrina  finica  nerno 
EuropcEorum ,  quali§  &  LeoniiTa  fuic ,  facile  com- 
parandus  erat,  (§.  14,)  longe  alicer  de  Xin-gvei 
commentatur.  Uxc  func  ilhus  :  (  204O  „  rcfert; 
j,  hiltoria  regni  fub  imperio  primo  flan\  rcgem 
5,  Han-  Kao-chuy  didique  regis  ultimos  abnepoces 
„  &  his  remotiores,  pr.ediclum  Confucium  ticuio 
„  Ku72g  y  feu  Ducum  titulo  donaffe ,  quod  cerce 
„  fuiffet  ridiculum,  G  pro  numine,  vel  Xiny  feu 
3,  fando  apud  Sinas  haberetur.  Nota ,  quod  opi- 
„  nione  mea  vox  Xin^  non  lignificac  h\c  fanclu.ii  ^ 
„  fed  fapientem^  Ad  quod  brevicer  demoniuan- 
„  dum  5  dico ,  ipfam  Mem  -  chu  (  Memcium  )  ha- 
^,  bcre  citulum  Jo  -  xing ,  quod  eit ,  fecundus  fa- 
„  pientifftmus ,  6c  camen  nemo  dicit  hunc  pro  fan- 
,,  fto  haberi :  ergo  in  eodem  fenfli ,  quo  incelligi- 
„  cur  Xin  de  Mem-chu  ,  inceiligendum  quoque 
„  efl:  de  Confucib.  Icem  alios  inferiores,  ac  fe- 
,,  cundx  fapiencise  vocant  tien  ^  non  autem  Xin  ^ 
„  Dodores  aucem  vocanc  tten  -ju^  acque  ica  ^tn- 
,,  fim  actollunt  titulos  fapientum,  ac  licteratorum, 
„  nulla  fanctitatis  mcatione  fadi.i  :  ergo  in  eodem 
„  fenfu ,  quem  dant  citulis  fecundi  fapientis  ,  6c 
„  fequentium  ,  incelligendus  eft  ticulus  primi  fapjcn- 
„  tis    Coafucii ,    ne  extra   iineam  gradationis ,  feu 

or- 


(203)  Qu^fito  IV.  facrae  Congregationi  propofito 
(204)  TraQatu  de  ritibas  fmicis  Pofitione  IV 
circa  medium. 


Colkgmn  /^.  105 

,,  ordinis  fapientiie  prolabancur.  „  Hasc  ille  de  vo- 
cibus  Xin-guei  De  Confucio  aucem  mox  fiibdic: 
Cojfiiciwn  quod  attimt  ^  dico  ^  72012  tantuiii  veteres  ^ 
Jed  &r'  moJcrT20S ,  &^  prcefentes  nequaquam  ab  eo  pe^ 
tere  ,  aiit  fperare  quidquauu  Wxz ,  ut  ab  iis  qux 
Leoniffa  facrc^  Congregacioni  propofuic,  longe  di- 
verfa  func ,  ica  ob  lingUc^  finicae ,  qua  Lopez  imbu- 
tus  erac,  penciam  majoris  eciam  momenci  ^^q  vi- 
deri  debenc,  proinde  illud ,  fmctijjimi  ex  Confucii  ta- 
bella  excerendum  ,  «Sc  fapientifTinii  fubilicuendumw 
Huc  faciunc  Dominicanorum  ,  qui  apud  Sinas  MilTio- 
narii  eranc,  luculentiflima  ceftimonia,  uc  Joannes 
de  P/2Z,  magni  nominis  Manilae  theologus  ,  ex  eo- 
dem  ordine  tidem  facit.  (205)  Referunt ,  ait ,  reli- 
giofi  nojlri  ordinis ,  qtiod  Siu^  ChrijHani  regulariter 
■uon  audent  ^  negare  Corfucio  reverentiam^  quce  ei 
tamquam  magifiro  exliihetur  y  timentes  inurmuratiO' 
nein ,  &r  indignatioi^em  gentilium ,  8^  ne  forfan  olf 
hanc  caufam  eis  gradus  denegetur  ,  £r  tamen  ?2on 
timent  y  ei  denegaredivi?2itatem*  Hac  e?2im  ratiour- 
genter  prohat  ^  quod  in  re^vo  Sinarum  vel  lege  regni 
vel  ge?2erali  acceptatione  exliihetur  Co?2fucio  revere/t- 
tia  tamquam  niagiflro  ,  quuiu  omittere  \?2cqueu?2t 
ahsque  gravi  nota  a?2imi  i?2grati ,  ^  i?2ohedie?2tis  /e- 
gihus  regni ,  of  Jimilitef  ofle?2dit ,  quod  nec  conimu* 
?2i  acceptatime  ,  ?2ec  lege  rcgni  datur  Coifucio  cultus 
religiorus  ,  neque  divi?2itas  ,  ?2eque  poteflas  aliqua  ei 
attrihuitur.  Refertmt ,  quoqiie  ?2oflri  religiofi  inpra- 
difio  reg?20  Si?2ce  hahita?2tes  ^  qiiod  ^  cumquidam  Chri- 
fiia?2us  coram  plurihus  iiffidelihus  proteflatio?2em  fe- 
ciffet^  fe  revzre?2tiam  exhihere  Cofucio^  pra:cife  vJ 
Jiuigiflro^  ?2iiUainque  i?2  eo  ag72cfcere  divinitatem,  /Vi- 
fideles  proteflatione  Chrifliani  ad  rifum  cxcitati  dixe- 
r?mt  :  ,,  forlican  aliquis  noftrum ,  Deum  exiltiniai: 
„  Confucium  aut  in  eo  poteftatem  hominibus  au- 
„  xiliandi  fatecur?  homo  fuit  fimilis  nobis ,  6c  il- 
„  lum ,  ut  magiftrum  veneramur ,  ob  excellentem 

(205 j  Acla  de  ritibus   ilnicis  pag»  259, 


Io6  Hiflma  ComroverJTarum 

^,  dodlrinam  ab  eo  nobis  reliclam.  „  '^^"^  ita  con* 

cludic  ;  neciffarionx  di&is  feqtiittir^  Co  fuciuin  juxtn 

coimmmi  Sinarum  ptrfuafioncm  non  hakrr  ut  Deuin^ 

ncque  credi  ^   httnc  aliquid  poffe:  proinde  neceiiiino 

quoqiie  (equitur ,  minus  folenne  hoc  ceremoniarum 

^enus ,  Contucio  a    iicteratis  exhiberi   folitum ,  nu 

hii  religiofi  cuitus ,    itaque    nec  idololatriie ,  neque 

fuperilitionis  notam  in  fe  continere.     Vocem  quo- 

queyWej*,  quafi  Confucii   fpiricus  in  cabella  reiide* 

rec^  cum  ei  honores  exhibentur ,  non  rite  a  Leo- 

niifa  expiicatam  fuifTe  ,  finicus  Incerpres    Fam  -  xi 

pcifpicue  deciarat,    cujus    hjsc    interpretacio   e[l  t 

(200)    Spiritus    carent  quantitate ,  nec  cireuinfcri^ 

bunturlocoy  ergo?ion  habent  locum  ac  fedem  ^  adeoqus 

quod  dicitur  in  textu  Xin-gvei^  fpirituum  fzdes  ,  non 

horum^  fed  hominum  viventiiim  illa  fedes  efl ,  nempe 

crexerunt  locuui  ^in  quo  homines  defunctorim  memoriaiA 

recolerem.  Hjsc  de  cuitu,  qui   Confucia  exhibetur. 

$.  XLI. 

Ab  hoc  diiferc    ceremoniarum  genus ,  quo  Si- 

nae  defundos  progenicores   venerancur;  iiiud  ^nim 

foli  iicceraci^  hoc  omnes  ab  Imperacore  ad  infimum 

viliflim.e  piebecuiae,  fecundum  regni  coniticucionem 

peragunt.     Mos  vero  hic  ell^  uc  primum  quis  mo- 

ricur,  cadaver  in  auia  dorfius  coliocacur  fimui  cum 

defunfti,  ii  opulencus   fuic,  imagine,  fin  concra, 

cum  tabeila ,  cui  nomen  &   dignicas   morcui  infcri- 

bicur :  m  hanc  aulam  conveniunc  confanguinei  ^  & 

amici ,  ferences  vulgo  duas  cerje  candelas ,  ^  odo- 

ramenca,  quibus  omnibus  menfc  impoficis ,  in  genua 

naoi-t  regionis    procumbunc  ,    hiimum  qudcer  froii- 

te  contingendo ,  ac  mox  domum  difcelunc.     Id  fj- 

cundum   iibros  eorum    clailicos  propterea  iic  ,   uc 

oltendanc ,  fe  defunci:i  caufa  doiere  ,  dc  uc  conCan- 

guineos  in  ludu  confolencur,     Praecer  hsec^  dumca- 

daver  adhuc  domi  jacec,  aut  cerrae  maridacum  eft. 


Cao6j  Apud  Brancati  de  cultu  Sincnfium  Noti  VIIL 


Colkgmn     V.  107 

folent   antc  feretnim,    vel   fepulcrum  etiam  cibos 

cum  fnidlibus  ponere,  tamquam  defuncli   adhuc  in 

vivis  ellent.     Poltrema  h«£C   mulci  fuperltitionis  ac* 

cufarunt ,    rati ,   Sinas   exillimare  animas    dehinao>- 

rum  ad  prjtfentiam  ciborum  comparerc,  eosque  de- 

libare.      Hos    non    melius,    quam  verbis    epifcopi 

Gregorii  lopez  refutaveris.  (207)  Scirete  oportety 

ait  ille,/;;    legem  tran/iiffe  ^  ommbusqiie  Sinenfibus 

jiiij/e  proljattmi  JcqimsCo  fucii  di&umi  ferviendum 

cit  defunctis  eo  modo,  quo  vivis,  —  Itaque  mtan" 

dum ,  quod   inoris  eft  apud  Sinas  ,    invitantem  />>• 

vitatis  prcecipue  in  conviviis  folemniorihus  ,  quosdam 

cibos   delicatiores  ^  vinum^  fcr'    Cha  ^   (108)  quce  e(i 

potio  in  Sinis  ujitata .  propriis  manihus ,  reverenter- 

qiie  offerre.     Item  in  hciioremhofpitum  aniwalia  qu^ 

dam  occidi ,  ^  hoc  juxta  gradum  of  dignitatem  in- 

vitantis  ,  iff  hofpitium ,  ut  videre  efl  in  libris  Ly^ki 

conviviique  tempore  odores  cremari ,  vmficam  adhibe- 

ri  tproflrationes  vero  ^  incUnationesque  projundce  in- 

ter  Sinenfes    ho72oris    catfa  communiter  jiiint  inter 

aquales  tum  ab  iiferiorihus  erga  fuperiores^     Ex  his 

intert,  quemadmodum  ha^c  vivis   fieri  (ine  nota  fu- 

perllitionis  coniUret,    ita   mortuis  qiioque   (ine  fu- 

perftitione  fecundum  axioma  Sinenlium  exhiberi  poife, 

nec  ulli  Sinarum   veniife  in  mentem ,  ut  crederet , 

cibos  propterea   apponi,    ut  iis  anima  defuacti  ve- 

fcatur,    pro   quo  declarando  utitur  autoritate  Do- 

ftoris  Chim-ho^    qui  inilitucionis  hujus  cau(am  liis 

verois  declarat  r  quis  tinquam  vidit ,  defuncium  ali- 

quem  rediiffe  ad  edenda  fibi  oblata  ?  neque  fit  hcec  ob- 

latio  ,  72ifi  ad  declarandam  ,  fve  co72fervandam  gra- 

tam    inemoriam  ejus  prii2cipii ,   a  quo  quis  gei^itus 

tfl  y  ?f  hcecfuit  intt72tio  regum  a72tiquorum ,  qui  eam 

i72' 


(ao7)  Traftatu  alias  iaiidato  Pofitione  IIL  (208} 
Id  eft ,  potio  herb(T,  quam  T/ze  vocainus :  hanc 
Tartari  la6te  perniiilam  urbanitatis  caufa  ho- 
fpitibus  oiTerre  folent. 


I  o8  ISJhria   Controverjtariirn 

inflituerunt.  Ceflb  reliqtia ,  qii^  is  illic  m  huoe 
linem  coacervac ,  cladicoriim  librorum  teitimonia 
promere ,  uniOS  folum,  quod  Confucii  e(t  memi- 
nero  :  (jlo-:))  quo!  onmia  ^  inquit,  ad  detinendos  fif!/" 
ditos  in  dzhita  ohedientia^  infHtiita fuere,  Qno  tic, 
uc  hoc  ceremoniarum  genus  ad  PolicicamTinicam 
pertinere  videatur,  apud  quos  cum  Imperacor  in 
pacris ,  fubditi  vero  in  familij:  illius  loco  lint ,  vis 
omnis  ad  immenfam  hanc  makitudinem  regendam  , 
&  in  mutua  concordia  fervandam  ,  in  obedientia  fi- 
liorum  erga  parentes  con(iitic ,  ad  quam  fovendam, 
eo  modo  mortuos,  quo  vivos  obfervare  jam  a  pri- 
mis  ungviculis  inltituuntur.  —  }^^^->  cum  tuos  in 
difciplinis  theologicis  olim  inititueris ,  cuperem  ex 
te  fcire,  utrum  hoc  ceremoniarum  genus,  quod 
SiucE  Ci  dicunt ,  fuperilitione  infedtum  exiltimes  ? 
quamquam  quid  ego  hoc  ex  te  quaero,  qui  vocis 
Ci  aliquotios  quidem  memineris,  C^^o)  fed  nuf- 
piam  ,  an  eam  intellig^s,  (ili)  addidens»  Si  va*. 
cat,  veni ,  6i  ceremonias,  quas  GaUi  defundtis  fuis 
regibus  exhibenc ,  mecum  paulifper  confidera^  & 
miraberis  eosdem  iis  honores  haben  cibatus  cempo- 
re  ,  quos  vivis  habebant,  Timc  cnini  dapalis  men- 
fa  hiculentijjinio  conopceo  rnenfurio  fuppofita  inflruitiir 
mappis  ,  panc  ,  quadris  ,  cultro ,  paratu  reliquo. 
Froflat  ahacus  panarius ,  fuo  inflruElus  apparatu , 
poculentarius  ahacus ,  fua  congeflus  fupelle&ile  :  pa- 
latini  accenft  quattior  dapiferos  regiam  ad  lautitiam 
prcecrrejfi^  regis  menfas  fiexo  poplite  de  more  faiiitant 
ifc,  Jeinde  archidapifer  fercuhm  manu  prcpfert ,  pone 
fequuntur  dapiferi  comites  ofc.  iUatis  in  mejfiiinfer- 
culis ,  mantik  paJatino  magiftro  iradirur ,  qitaji  ab 
€0  re^i  porrigendum:  twn  fuprejnus  eleemofynariiis 

men* 


(209)  In  Ly-fei  cap.  7a7i^-]^f,(2io)Pag;,  sS^^&paffim 
alibi.  (21 1)  Vox  Qi  apud  Sinas  latilTimi  fignificatus 
cft.  Rrantati  de  cultu  Sinenfium  Nata  XVII. 
ultra  quindecim  atfert. 


Colleghnn  V^  109- 


4 


%]imfce  hcTit  prccatur  y  fides  d-ftwSii  regU  mznja^adm 
flituim' ,  adfta7it  poiie  fc/Iain  71072  nuUi  e  inedicis , 
£r  primarii  qiitdam  Pr^fuhs  ^  ac  ttirba  popularis , 
pompatn  weifce  regalis  afpe&aiites,  PrcsdiSIce  fclh , 
tametfi  vacvce  admove^/tur  lanccs  ^  ^  dapes^adpo- 
tuni  afferimtur  calices ,  ac  denmm  pehis  ad  jncJife 
fmzm  5  quafi  ad  lavandiim  mamis^  importatur,  (21 2) 
H;ec,  uc  vides,  rkibiis  (micis  (iiriillima  funt,  nec 
tamen  propterea  Gallosfuperftitionis  argues  ,  quod 
ea  ad  politicen  fpeclarc  nullum  dubium  fit,  atqui 
fupra  ex  Lopc%  epifcopo  audiOi,  Sinas  haec  eadem 
defunftis  fuis  progenitoribus,  non  religionis,  {zA 
urbanitatis  ,  6:  gratitudinis  caufa  prceftarej  &  ta- 
men  D*  Maigrot  hcec  fua  unius  audloritate,  non 
confulta  Roma  5  Sinis  vetuit,  licet  ipfe  fexto  poft 
prohibitionem  anno  eosdem  ritus  ,  quos  Sinse  Tiao 
vocant  ,  in  funere  Mandariai  palam  exercuerit. 
Pujus  teilem  habeo  Visdeloum  Jefuitam,  quo  epi- 
fcopo  jam  fado  cum  adverfarii  libenter  adverfus 
Jefuitas  uti  foleant ,  licebit  &  mihi  eodem  pro  iis 
uti.  Afieio  illius  verba  r  (213)  ilhiflrifiimus  D. 
Maigrot  epifcopus  Conoiienfis  ,  hiijus  provincice  f^i- 
carius  apoftolicus  in  hac  fuetropoU  Po- chett -fu^ 
anno  1699.  iimife  Novemhris  25.  ad  Mandari?20 
nomne  Chi-gvei-chmi^  17.  ejusde^u  Novemlris  vi^ 
ta  funtlo  jufta  perfolvenda ,  ex  urhajiitate  mera 
fe  contulit:  Aulam  ingreffus  ante  prcedicH  Manda^ 
rini  effigiem ,  quce  a^ite  feretrum  fupra  menfam  in 
^ltaris  fimilitudi^iem ,  cum  frontali ,  cum  candela" 
hris  ,  cum  fforihus ,  odoramentisque  de  77iore*  exorna- 
ta  depe?idchat ,  fimehri  indutus  amiSIu ,  candelas , 
odorarios  de  rnorte  paxiHvs ,  qui  hic  loco  thurjs 
adoientur  ^  voieralundus  oltnlit  ^  deinde  ad  vmfa 
latus    aliquafituhm    defetfens ,    quater  genu  fiexit , 

tO' 


C2J2)  fomejv  in  Libitina  cap.  g.  (213)  La  veriti 
e  rmnoccnza  de'  Miffionani  adla  Conjpagnia 
di  Giefu  nella  Cina  ^c,  pag.  167. 


IIO  Hijloria  Controvzrjtamm 

totoqiie  corpove  ad  terram  uQjue  procumlevs ,  fo' 
lum  capite  quater  feriit  ,  72idlaque  fa&a  proteffa" 
tione  difceffit,  Kec  ipfe,  id  a  fe  f/6i:um ,  negavit 
neophytis  die  I^/  Aprilis  anni  fequenris,  addens 
Cukum  hunc  mere  civilem  efTe.  (214)  Facile  hinc 
conjicies ,  quo  zelo  D.  Maigroc  adus  fuerit ,  cum 
ritus  finicos  Romx  camquam  ad  culcum  religiofum 
fpeftances  accufarec  ,  quos  camen  ipfe  in  China 
veluc  mere  civiles  exercuic,  Videamus  nunc  ejus- 
dem  reliqua, 

§.  XLII. 

V.  ,»  Scatuic,  uc  ,  fi  cabelte,  quas  Since  inho- 
j,  norem  defundVorum  domi  fervanc  ,  tolli  non 
j,  pofTfnc ,  fablatis  licteris  Xiii-clm  xin-gvei  ^  no- 
„  men  defundti  iis  infcnbatur,  fervata  ad  fummum 
5,  littera  gvei ^  unaque  majoribus  charadenbus  ad- 
„  datur,  qux  fic  Chriftianorum  de  defundtis  ftdes, 
^,  &  quae  filiorum  in  progenicores  piecas  elie  de- 
„  beac.  „ 

Credebat  nempCj  Sinas  fibi  perfuadere  ,  de- 
fundorum  animas  in  iis  tabellis  refidere  ,  charafte- 
res  Xiji-gvei^  hoc  cil,  fedes  fpirjtus  ^  fenfu  ijcce- 
rali  fumens ,  cum  tamcn  Sinae  illos  inibr  imaginis , 
&  fimilitudinis ,  proinde  fenfu  cralacicio  accipianc  , 
uc  epifcopus  Lopez  ex  Commencario  in  librum 
Ly^ki  ttttatur,  (  215  )  Corr.mentarii  verba  funt ; 
caiifa  faciaidi  dif/am  talellam ,  efi  ,  quia  cum  ani- 
ma^  feufpiritus  dcfun&i  invifiliHs  frt  ^  ajiquid  vif' 
bik  reqiiiritUY^  ad  exci:andam  memoriam  parentum 
in  fiUo  j  uhi  cor  filii  conquiefcat  ,  feu  iimitatur  ,  ad 
quod  refpiciaty  ciijus  afpe&u  cohjcletur.  Ad  cumfe- 
re  modum ,  quo  in  Euiopa  Majorum  imagines  me- 

mo- 


(214)  Ibid.  pag,  168.  teftimonium  fubfcriptum  efl 
a  Notario  apoftolico  ,  &  pag.  170.  atiertur  ea- 
dem  de  re  tcfnmonium  Commifisr  i  ordinis  S, 
Francifci.  C^iS^  Tractatu  de  ritibus  fiiucis , 
Poiicione   V. 


Colkgimn  V.  11 1 

•morios  caufa  afTervari  folenc  Sunt  igicur  rabellac 
h^  pure  rcpra;fentntwc9  ^  ut  X>opez  aic,  cujus  cau- 
rarn'repecic  ex  Ly-ki  libro  VIJL  nimirum ,  tit  fi- 
iii  777wquai2i  oilivifcmitnr  eormn  ,  a  quibiis  genitifue- 
rmt.  Si  D.  Maigroc  fcivilTec,  cres  in  China  fe- 
fi-as  ciari  >  nempe  atheorum ,  idololacrarum ,  &  lic- 
teracorum  profefto  nunquam  per  fuum  Procuraco- 
jem  Congregacioni  de  propaganda  reprasfencafTec , 
animas  defunftorum  in  his  tabellis  refidere,  Athei 
enim  animas^ipfa  morce  exftingui  judicant ;  idololatrx 
mecempfycholim  rredunc  ,  icaque  pro  diverfa  vicae 
lacioneauc  in  homines,  auc  in  bruca  migrare :  hccerati 
alia  probis,  aliaimprobis  animabus  locafigunc;eas  ve- 
jo,  qu£e  mediie  incer  has  func,  fpargi  per  aerem,  &  in- 
ilar  vaporis,  aut  fumi  didTpari  cenfenc,  r^l6)  Cum 
igicuromnes  anjmae  delignacas  fibi  jam  ftacionesex  Si- 
narum  placicis  habeanc,  non  video,  qu^  in  cabellis  refi- 
dere  pollinc ,  nifi  quis  pucec ,  eas ,  qu^  inftar  vaporis 
diftipacse  func,  rurfum  coagmencari,  &  ad  illas 
redire ,  qilod  ridicuium  eft.  Hs^^c,  uc  etiam  me 
non  monence  ,  incelliges,  exiguam  D.  Maigrot  in 
litceratura  linica  nociciam  produnc  j  quam  camen 
Concinuator  Fleuryanus  miris  laudibus  extolHt : 
CarohiS  Maigrot  ^  ait ,  Sorhonicus  Dc&or  ,  qtd  if^tei' 
Sif7en/es  loj^ge  peritifpmortmmagiflerio  Ce  mamipai^s  ^ 
per  ifT^egros  vigiuti  am70S  impigro  lahore  finicos  //- 
hros  evolvit ,  ac  idiomatis  vim  afiequi  ftiuhit ,  de- 
mum  rtirfus  a  fimmo  Fojitifict  Sinas  mffus  ^  atqtte 
in  Vicarium  apoflolicum  Fokienfis  pyovincic^  nomhia» 
tus  ^  Iwc  anvo  (1^93)  die  ibf  MartH  fequens  pro- 
vnilgavit  ediSIum.  (217")  Quam  miferum  linica:  lin- 
gucc  experimentum  dederit ,  luo  loco  audies,  hic 
illud,  velim  noces ,  fcripcorem  hunc  Iibi  perfuade- 
iCj  Maigrocum  femel ,  atque  icerum  in  Chinam  ve- 

ni- 


(216)  Refponfio  P.  Fui-tc^do  ad  qngefita  joan.  Bapt. 
Moraks  pag.  30.  (217)  Hill.  Eccief.  Tom. 
LXVI.  pag.  log. 


112  Hijloria  Co?2troverj7ar2m 

nifTe ,  primiim  ,  dum  ex  regno  Siamenfl  illuc  pe* 
netraverac,  dein,  ubi  Roma  a  Pontifice  Vicarius 
apoftolicus  renunciatus  ad  Sinas  rediit.  Cum  D, 
Maigrot  jam  in  mandato  fuo  anni  1693.  ^^  Vica- 
jium  apodolicum  profireatur,  necefTe  eit ,  uc  Ro- 
manum  illius  iter  locandum  fiC  inter  annum  fupra 
dictum,  ^  annum  1684.  9^^°>  ^^  ^^^^^  docui,  (§^ 
36. 3  in  Chinam  venit,  Credibile  autem  non  elt  , 
illum  eodem  ,  quo  Chinam  ingreiTus  efl ,  anno  Ro- 
mani  ivifTe,  itaque  demus  huic  itinereannum  l68?^ 
ad  id  ultro  citroque  obeundum,  tres,  ut  minimum 
diram ,  annos  requiro,  hinc  in  Chinam  cum  pote- 
teftate  Vicarii  apoftolici  reditus  affigi  debet  anno 
I6S8-  aut  fequenti  ,  quis  autem  credat^  hominem 
qiiatuor ,  quinqueve  annorum  fpacio  ,  toc  enim 
func ,  fi  Maigrocum  facias  ex  China  Romam  concefr 
fiffe,  &  rediiffe  cum  prasrogaciva  Vicarii  apoltolr  i 
tantum  in  litteratura  finica  profecifTe,  ut  nolter 
Concinuator  aliis  perfuafum  cupit  ?  nec  poltea, 
ufque  ad  annum  1708^  Q^^o  juflii  Imperatoris  re- 
gno  exadus  elt  ,  Romam  profeftum  efie  conttat. 
Anno  enim  1694.  mific  in  urbem  D.  Charniot , 
caufas  fuieProcuratorem,  quodutique  fupervacaneum 
erac,  fi  ipfe  Romam  iviffec  ,  anno  autem  1699.  uc 
paulo  ante  audifti ,  memoriam  Tiao  exhibuit  de- 
iundo  Mandarino,  &  anno  1706.  Patriarcha  Tur- 
nonius  illum  e  provincia  Fokicnfi  Pekinum  accer- 
iivit.  (218)  Quare  Romanum  Maigroti  iter  purum 
putum  fcriptoris  hujus  figmentum  eft ,  auc,  fi  non 
eit,  profed-o  oitendit ,  quam  fic  vel  peregrinus  in 
rebus  fmicis,  vel  dedita  opera  qujedam  reticeat, 
quiedam  rurfus  tribuac  iJlis,  ad   quos  minin*e  perti- 

nent 


(218)  Ita  enim  Pekino  Cantonem  die  18.  Maji  anno 
1706.  ad  quemdam  Miffionarium  apoflolicura  fcri- 
pfit :  JH'imci^  che  ella  riceva  qupfta  mia^  avera  prob.".* 
bilmerite  ricevvto  cojt  Mor?jigr?or  di  Conon  ,  dct 
7He  viene  ajpettato  con  arj'Leta»  La  verita  QVia* 
nocenza  de  Mifiionarii  ^c.  pag.  126^ 


ColIeghmJ^.  I15 

Xient ,  five  id  defidiam ,  feii  malevolentiam  dicas. 
Ac  hujus  quidem  infigne  documentum^  dedir ,  ubi 
de  libertate  Chriftianam  religionem  srr.pledtendi  a 
Cliam  -  hy  Sinis  conreiTa  agit :  h^Ec  enim  ilthic  le- 
gas  :  (''.19)  haiic  ammi  (Imperatoris)  ci}fpcfitio7;em 
dextre  in  rem  fnam  vertphaht  Mifponaru  fnziiCcS  y 
priBcipm  ii  5  qui^  itt  inemoravimus ,  pofl  Confiamint 
oJAtiim  e  Siawenf  regno  ek&i  ^  ad  fmvfe  Iinperitim 
contejideriwt,  Vide  lis  hominis  allutiam ,  ne  coge- 
retur  fateri,  libertatem  religionis  ChriiHana:  per 
Jefuicas,  Principis  5b/7/;;/ potenria  fubnixos  (^. '?".) 
impetratam  efie,  fingic  ^oxwmprcEcipiie^  qui  ex  Sia- 
nrienfi  regno  ejedli  in  Chinam  venere  ,  MifiTonario- 
rum  opera  id  effeftum  cfle.  Ejedi  (unt ,  ut  is 
fcribit,  (220}  anno  1688.  q^^^ito  autem  poll  an» 
110  libertas  religionis  concefTa  eft.  Confer  haec  & 
argue ,  an  hommes  in  China  novitii ,  iporum ,  & 
linguae  gentis  ignari  ,  nec  ul'ius  in  aulaadmiilTonis, 
remoti  Pekino ,  &  hadtenus  obfcun  ,  id  efficere  po- 
tuerint,  quod  pereira  ^  &  Antonius  Thomas  jelui- 
tae ,  quorum  nomina  libellus  pro  libertace  religionis 
impetranda  ,  in  ipfa  fronte  prsefert  ,  effecerc  ? 
(21I)  quos  certum  eft,  nunquam  Mi(TTonarios  in 
Siamo  fuifi^e-  Neque  id  fatis,  etiam  illa ,  quaeS^?- 
fanus  in  Tribunali  rituum  pro  religione  perorave- 
rat,  fcripror  hiclmperatoriperperam  tribuit,  (2  2) 
^  ex  eo,  qui  peroranti  Sofajw  obloquutus  eli: , 
plane  Bonzium  creat ,  (22^)  parum  memor ,  nc- 
minem  ex  hoc  hominum  genere  ad  ullum  Tribu- 
nal  in  China  cooptari.  Habes  fcriproris  hujus  fphal- 
niaca:  redearnus  ad^Maigroti  mandatum, 

VI. 

* "  _    ■'  ' '  "      — ■'■      ■"  ' — • •  — ' 

(219)  Hift.  Ecclef,  Tom»  eod.  pag.  74.  (220)  Hlll. 
Ecclef.  Tom.  LXV,  pag,  59?.  (221)  Noviflima 
Sinica  pag.  iio,  (222)  Hift.  Eccles.  Tom.LXVI. 
pag.  75.  (^23)  Ibid.  pag.  76. 

H 


Ii4  HiftoYia  ControverfiaYum 

VI.  &  Vrf.  „  Deiniqiie  vetuit,  ne  qiiis  A\- 
„  eat  5  philofophiam  flnicam ,  (i  rede  intelligatur, 
,,  nihil  adverfum  Chriftianae  legi  contine- 
„  re:  Item  nomine  Tay-kh  veteres  Sinas,  intel- 
„  lexifie  Deum,  caufam  primam  rerum  omnium: 
„  item  cultum,  quem  Confucius  fpiritibus  exhi- 
j,  buit ,  civilem  potius  ,  qiiam  religiofum  fuide : 
j,  rurfus  librum  Ye-king,  fummam  effe  optimx 
^,  dodriniE  phyfic^  ,  polbemo  denique  caverenc 
„  MiflTonarii,  ne  Chriltitinifinicos  libros^  qui  atheif- 
5,  mum,  6c  fuperftitiones  continent,  in  auditorum 
„  animos  infundant. 

Muita  hic  panim  falfa ,  partim  fupervacanea 
funt :  ex  illo  genere  funt  >  philofophia  (inica  ,  no- 
men  Tay-kie  ^  6c  cultus  a  Confucio  fpiritibus  exhi- 
bitus.  Nemo  enim  Jefuitarum  hujus  unquam  opi- 
nionis  fuit ,  aut,  i\  de  iis  commencatus  elt ,  Sina- 
rum  5  nonfuam,  fententiam  in  fcripta  retulit ;  nec 
ullus  eorum  vocem  Tay  -  kk  pro  Deo,  caufa  pri- 
ma  lerum  omnium  interpretatus  eft^  cum  ea  vox 
veteribus  primum  principium  materiale,  ficut  X?//^-" 
ti  Deum ,  caufam  primam  rerum  omnium  fignifica- 
rit,  (224)  hinc  eidem  voci  addiderunt  Ri ^  hoc  eft, 
fpirimm  flcwtcm.  Ex  fupervacaneo  autem  geneie 
funt,  liber  Fe-Vwg^  &  qui  atheifmo^  ac  fuper- 
ilitionibus  mfecli  funt  :  illum  enim  pauci ,  etiam  ex 
ciuditillTmis  legere  norunt,  pro  his  vero  Jefuicx 
fubftituerunt  alios ,  qui  de  reh'gione  ,  hujusque 
myfteriis  copiofe ,  &  accurate  traclant  ,  ut  Nava- 
varetia  rei  vericace  convidlus  teftacur;  (225)  milii 
quidem ,  aic ,  liuri  fiiiice  a  pa.'nbiis  Societatis  editi^ 
72072  hene  taimim ,  fed  optfme  fcripti  vi  entitr :  labo- 
rem  laudo  ^  emditiojjem  admiror  ^  ^rrates  airo  guaui 
maximas  ,    illos   de  nobis  optime  promeriios  fncerz 

pro- 

— "         ■III  .1^ 

(224)  De   voce    'Tay  -  \i  proHxe   tradat  P.  Amiot , 

Tom.    II.   Mera'.  Chin.    (225)  Toni.  II.  pag.  6. 

col.  i.  Num,  I, 


Colkghim  y.  115 

frofeffits :    quippe    ciim  fiie  ullo  lalore  nos  ■,  fraiici* 
fcani  ac  Doininicaiii  illic  na8ii  fimiis ,  quce   ufiii  no^ 
bis   effenty    cinii   res  pofceret,     De  quibus  credihile 
ert  ,  Maigrocum  nullam    omnino   noticiain  habuifle. 
Atque  haec    de  mandato    D,  Maigroc  anno  l693» 
die  26.  Martii  vulgato  fatis. 
§.   XLII. 
Quo  animorum  motu ,   uc   primum  ejus  fama 
ad  eeteras  provincias  pervaferac ,  id  a  plerisque  Mif^ 
(lonariis  accepcum  (ic ,  facilc  conjicies  ,  quod   nemc^ 
effec,  qui  gaudium  ex  nuperno  imperatoris  decic^ 
to  de  obtenta   libertate    Chrillianam    legem  ubiqu3 
vulgandi  conceptum  tam  ciro  inierturbatum  iri  pu- 
taret.     Fuere  per  id  tempus  in  Fokienfis  provinci.s 
metropoli   prceter   Maigrotum  ,  •  ejusque  vicarium  , 
facercfotes  cres,  P.    Croquer  Domlnicanus,  &  Joan^ 
nes  Bozani  Jefuita  cum  fuo  focio»     Ac  hi  quidein 
duo,  ne    incerdidlo  fubjacerenc ,  ab  adminillratione 
facramentorum    ablljnebanc,  &  neophytos  conl^reri 
volences,  inauditos  dimifere,     Ki   accepta  repulfa, 
Maigrotum  fem.el ,  iterumque  adibant ,  orabanCque 
fufis  lacrimis ,    uc  (ibi  in   his  anguftiis  vellec  confu- 
lere  ,  cumque   tercium    eadcm    de  caufa  illum  adi- 
renc ,  audirenrque    cubiculo   cum  Croquer  inclufum 
cachinnari ,  prope  erac,  uc  impatientia  vifti  januam 
e  cardinibus  aveilerenc.     Hic  rem ,  incercum,   rifu- 
ne,  an    commiferacione  dignam  eveniffe  memoranc. 
(226)  D.  Mai<Trot  repetito    janux   pulfu  irricatus, 
e  cubiculo   profiliic,  &  neophytos  acerbe  reprehea- 
fos    faceffere ,    &  cuicunque,  dcmtis    Jefuitis,  vel- 
lenc,    coniiteri    juflit :  illi    negare ,   fe  aliis ,  qiiam 
quibusconfueviffenc  ,  peccaca  flia  credjcuros  ,  cum- 
•   que  unus  eorum,    qui    CrucifixuiTi  manu  gerebac, 
pucarec,  non  debicum  illi  honorem  a   Maigroto   ex- 
hiberi ,    omnes   jundis  viribus   in  eum   irruunc,  <k. 
correpcum  genua  tiedtere  cogunc ,  quo  tumulcu  ex- 

H  2  ci- 

^  ■       " 

|^C326j  Mem.  chron.  &  dog,  Tom.  IV,  pa^\  15;^, 


1x6  Hifloria  Controver/iarmn 

citus  Crog.^er  fiibito  accunit,  quem  barba  corr.prc* 
henfum  idem  facere  juflerunt.  Mui^Yotus  e  mani- 
bus  inorum  elapfus  ,  palam  querebatur,  rnortem 
fibi  a  neophytis  Jefuitarum  intcntatam  fuiiTc,  vitiiife 
{t  adeo  cultrum  ,  quem  unus  eorum  jugulo  fuo 
jam  jam  admoverat :  fed,  ubi  metus  evanuit,  co- 
gnitum  eft,  Maigrotum  Kofarium  pro  cultro  afpc- 
Xifle.  Ita  fcena  tiniit.  Non  ceflabant  tamen  neo- 
phyti  ex  variis  provincia;  partibus  conHuentes, 
fuas  preces  iterare,  a  qua  moleftia  ut  fe  tandem 
Maigrotus  explicaret ,  utrique  Jcfuitce  poteftatem 
adminillrandi  facramenta,  littcris  per  fuum  provi- 
carium  fcriptis ,  fecit.  Hoc  iliarum  exemplum  elt 
(227)  Mi  rcverenck  P.  Joaiines  Pau/e  Bozafii^  jjom 
viinc  ,  cT  jifffu  ilhijirijpmi  D.  Caroli  Maigrot ,  epi* 
Jcopi  Cononenfis  ,  &^  Vicarii  apofioHci ,  fecunduin 
potejiatem  viihi  coimmmicatam  a  fua  Dominatione 
iJhfirijf/ima^  co77Cedo  Reverevtice  viflrcs  ^  £/  omnibus 
ratrihus  omnem  au&oritatem  ,  £r  jicrisdi&ionem , 
qucs  clari  Jolet ,  Mijfionariis  aiscjue  omni  rejiri&ione. 
JSjihilomimis  protefior  nomine  dicri  epijcopi ,  lioc  to-^ 
tum  Jieri  mn  alia  de  cavja ,  quam  ob  evitanda  gra* 
via  fcandala  ^  quce  Junt  feqiiutura,  15.  M/;7  17CO. 
Eeverentics  veftrce  humiilimus  fervus  Piiilibertus  le 
Blanc.  CumD.  Maigrot  nonignoraverit,  neophy- 
to3  a  Jefuicis  propteiea  effe  repulfos,  quod  ritibus 
patriis ,  quos  liie  vetuerat ,  renunciare  noilent  , 
pene  erat ,  ut  non  nulli  iilum  idololatriam  in  China 
admififTe  exiif imarent ,  quam  Romce  tanto  cum  ibe- 
pitu  denunciaverac.  Si  enim ,  ita  arguebant  ,  riius 
linici  ejus  judicio  idololatrici  erant  ,  non  potuit 
MiflTonariis ,  ob  qUctcunque  fequutura  fcandala  fa- 
cuitatem  facramenta  adminillrandi  fine  reltriclione 
concedere  ;  fiquidem  adtus  idoiolatria;  multo  majus 
cx    fe  fe  malum    lit ,  quam  ipfa  fcandala ,  &  quas 

ex 


(227)  Epiflola  bonl  araiei  ad  DD.  Seminariilas  Pa- 
rilinos  J.  j.  fol.  7. 


Colkghim   V.  117 

ex  his  oriri  folentj  &  pofTunt  mala,     Ceterum  Je- 
fuitae  PekiuenCes,  qui  tamquam  e  fpecula  in  omnem 
parcem  ,  ne   qua   occafio   concitaiidde  in   religionem 
tempeitaris  occalio  darecur,  diligenter  excuoabant , 
ubi  man'Jati  Migrociani   exemplum  nafli  fuerg  ,  vi- 
debant  de  genuino  vocum  fmicarum  fenfu ,  rituum- 
que  ufu controvcrfiam a  P.  Morales(§.  2i.)  cccpcam 
iterum  fufcicari,  de  quibus  nemo ,  nifi  Sinie,  me- 
lius  judicium  ferre  polTent.     Quam  enim  Europ^i, 
&  in  Europa  de  vocum  ^  &  confaetudinum    (inica- 
rum   ufu,  &    iignificacu,    qui   aliquando  latiflime 
patet  ,    fententiam    ferrent  ?    litaque  ,    cum    aliud 
remedium  ,    quo  mature    pcriculo    caveretur  ,   in 
promtu  non  eiTet  ,    Imperatorem,    qui  mter   eru- 
ditos    fui    temporis    facile    prmcipatum    tenebat  , 
&   ad    quem  ,   velut  Legislacorem,   ac  confuetudi- 
num  regai  fui  incerpretem  res  omnis  fpeftabac,  con- 
fuiendum  cenfuere ,     fed    ne   caufam   oborts  domi 
controverfiae   prodcrent,    nomen   Europjeorum    ge- 
neratim    in  libello    fupplici   prcetexebant,    Hic   ejus 
tenor   fuit,  (218)    ^os    ^xUri^    vcftrcs  Majeftatif 
fuhditi  ,    acapiiiius  ,    viros  Eiiropms  ^    qiii  litteras 
projitcntur  ,   audivijji   dari    in    China  ritus  cokndi 
Cohfuciiim^  litandi  ccbIo^  ac  facicndo  ceremoniamSuy 
Jive  Ci  majorikis  d  fun&is  ;  liorum  ^  inquiunt  ^  pro* 
cul  dubio  datur  ratio  ,  ac  cavfa  ;  hanc  ftugilatim  adm.^ 
difcere  exoptamiis  ifc,   Nos  Majefiatis  veHrrE  fuhditi^ 
juxta  idj  quod  angiiflijjtina   niens  capere  poteft ,  ar* 
hitramur  ,   Co  fucio  cultuin   e  vhiheri  non  ad  petcnda 
ah  eo  hona^  ingenium^  dignitates  ^  fed  duntaxat  oh 
pr^clara  ,  qua^  iit  hominum  magijler^  reliquit  vitcs 
documenta.     Deinde   ccremoniam  Gi,  qua  defunEiis 

H  3  ma' 

(228)  Exftat  apud  ISlozX  in  philofophia  Tinica  pai^. 
175.  porrea:us  fuit  a  Phili ppo  GnmaWf ,  Tho- 
ma  Pereira  ,  Antonio  Tiomas  ,  &  Francifca 
Givbillon. 


llg    ,  Hifloria  Coritrover/iaruin 

viajorihis  fit ,  proficifci  tx  intimiouc  teflandi  ^fu- 
iim    erga  parentes  amorein  ,    jiec  jurta     Sinaruut 
placita  ,  qui  virorum   litteris  exciihorum   docirinam 
profitentur^   illam  expUcari ,  aut    intelUgi  de  poflu- 
latione  alicujus  auxilii  ^  fed  folum^^m  fieri  ad  expkn- 
dam  filialis  obfervantia  ^  qua  pofteri  purentcs  defun- 
SIos  recolunt  ^  mentem  ^  if  quamvis  erigant  defunSiO' 
rum  tahellam^  non  tamen  per  lioc  eos  iudicare  ^  dc- 
fMiSiorum  parentum  animas  in  ijia  lignca  talella  re- 
ftdere ,  fed  tantum  exterius  aliquod^  quo  pofteri  fids 
progenitorihus  gratias  agant  ,   diuturnaque  memoria 
illos  recolant  ,  perinde   ac  fi  prcefentes  adeficnt ,  fi- 
gnum  exhihere,     Prceterea  qiiod  attir.ct  ad  litaminiSy 
quod  caslo  fit  in  fuhjirhano  terr.^  aggere  j  ritus^  arhi» 
tramur  illud  mn  fieri  cceIo  ccEruIco ,  ac  materiali  y 
Jed  offerri  primo  cceli ,  terra^  ac  omniiim  reriim  prin^ 
cipio ,   Domino ,  ac   re&ori ,  feu  Xam  -  ti    £ir    hunc 
quidem   modo   cceU  dominum    Xam-ti   modo    ccelum 
Tien   vocari  ^  non  fecus  ,     ac    veftram    Majeftatem 
qiics  72on  fummiis   Dominus ,  fed  modo  fiih  g^radihtiSy 
modo  Imperialis   mda  (229)   vocatur  ^    quamvis  no- 
mina  fint  diverfa^  iina  tameu  ^  &r'  eadcm  rcs  figni- 
ficatur  ^    hiincque   effc   vcriim  feufum  iftarum   duarum 
vocum  Kim  -  cien ,   quas   vcftra  Majeftas  hifce  annis 
prateritis  dignata   cii  propria  manu  txarare ,  nohis» 
que  largiri ,  in  puhlica  tahiila  ■  apponendas ,  exiftima- 
mus.     NoS  igitar   exteri ,  veftrce  Majeftatis  fuhditi ,. 
juxta  imhecillem   noflrum   captum ,  hoc  prcedicio  mo^ 
do  illis  refpondemus  y  fed  cum  ifta  pendeant  ^   ah  his 
Chincc  morihus ,  non  audemus  particulari  noftro  judi- 
cio  niti ,  ac  fidcre,     Idcirco  onmi  cum  rcvcrentia  ve^ 
ftram   Myeitiitem   rogamus ,  ut  nos  edocere   non  de-- 
dignetur.     liaque  nos  \extcri  ^  veftrcv  Majeftatis  fuh^ 
diti  y  fummu  cum  ve^jerasione  ac  iemiffioncy  iiHus  man* 

da^ 


(229)  Ad   morem   Europssorum  ^  cum    dicimus ,  Do- 
mus  Auftriaca,  Borbonica,  Porta  Ottomaiiica  &c. 


CoI/c(rhnn   F,  II9 

iatum  txipe&amvj.  (229)  Impcracor  Jedlo ,  per- 
penfoque  diligenter  libello,  in  hctc  vcrba  refpondic  : 
(230)  ea^  qnce  fcripfiflis  ^  optime  fcripta  funt  ^  ma- 
gnceqiie  via; ,  feu  reSice  tff  communi  omnium  liomi- 
num  chcirince  (^iri^x^  pmitus  cohceYerit.  Ccplum  cole- 
re ,  Principihis ,  ac  parentihus  infervire ,  magiflros^ 
MC  fupcriores  revereri  ^  ifta  ejl  orbi  iiniveirfo  commu^ 
nis  confuetudo ,  c^  fenfus.  Omnia ,  quce  in  liGcfcri- 
pto  co?itinentur ,  veriffima  fiint ,  nec  ejl ,  qmd  mu* 
tari  ^  ac  emendari  dcbeat,  Declaracio  h-jec  nonmo- 
do  per  toLum  Imperiam  publicis  ephsmendibus  vul- 
gata,  fed  fratris  nacu  majoris,  ipiius  etiam  Impe- 
ratoris,  cum  Principum  So-fan^  J\dim^  Ffan-gha' 
^  Cham  -ym  ,  qui  omnes  ex  Colaorum  ordine,  & 
primi  in  Imperio  Minillri  per  pkues  annos,  doftri- 
naque  clari.erant,  teilimonio  confirmaca  ell. 

Ex  his  Serryanam  declamationemnugarumple- 
nam  facile  convellas ,  qui  de  hac  Imperatoris  decla- 
ratione  ica  proaunciat:  (i:}^)  Ferum^  quid  repo-^ 
nent  adverfarii  (  Jefuicse  ])  fi  luce  meridiana  clariiis 
ojhndero^  deciarationem  iiiam  nii  aiiud  effe^  quam 
purum  putum  commentum,  veritatis  coiore  ab  iis 
larvatum  ,  q^uo  faciiius  fedi  apoftoiicce  imponerent. 
Hoc  profecto  eft  in  luce  meridiana  coecutire :  pu- 
tacne  Serry  ,  declaracionem  hanc  aanaUbus  Imperii, 
pubhca  Tribunalium  auchoritace  edicis  inferendam, 
(233J  ii  purum  pucum  jefuicarum  commencum  fuif- 

H   4  fec? 

(229)  Si^natus  efc  libelkis  die  30.  Novenib.  1700, 
C^qo)  Apiid  ^ozl  op»  cit.  pag.  176.  OsO 
Serry  textatn  hac  parenthefi  ,  magfiri  videlicet 
Confucii  ^  corrupit.  (232)  Op.  cit.  Tom.  VI. 
pag.  325,  (233)  Et  libellus  fupplex  ,  &  dccla- 
ratio  Imperatoris  exftant  Hifi,  gimralz  d  laCfn- 
m  &c.  Tom.  XI.  pag.  goo.  De  quo  libelio 
cum  Turnoiiius  dubitaret  ,  an  fmcerus  eiTct , 
JefuitiE  parati  crant ,  novum  Imperatori  offerre, 
ut   patet    ex  eorum    Mimoriali    ad  Turnonium. 

Jd 


t7&  Hijloria  ComroverjTarim 

(tt?  nimis  leviter,  ac  ex  ignoratione  rerum  finica 
rum  hxQ  diSta.  funt  ^  ^  rationes,  quas  afftrt ,  pla* 
ne  iutiles.     Praicipuje  funt :  cycpofuio^  libellum  fup- 
plicem  Jefuitarum    intelligit ,    expo/ztio  licec  ^  ait  > 
priuH-n  fine^ift   idiomate  a  ^zfiiitis  confcripta^  pofi 
a  diiwHS  M^indarinis  atlieis  Tartcirice  converfa ,  Im* 
peratori  ohlatae}:  quid  tum  pollea?  ergo  comnien^ 
tu  n  v*lt !  mira  argutatio !  (i  finice    primum  fcripta  ^ 
i\  co  wcrfa  (.lein  in  Tartaricum  ,  6c  Imperatori  ob- 
lata    tuit,    ain,   ubi    commentum   cuoet  ?  &  unde 
eviduin  dat ,  a   duobus    Mandarinis   in   Tartaricum 
converlam,  quando  Jefuitce  &  finicam  (ScTartaricam 
linguam    pj^rinde  norant  ?  &   cui  bono  Imperatoris 
gratia  ,  lingujs    (iniccc    peritiflimi ,    in   Tartaricum 
converia   fuiflet  ?    rurfum   unde   Serry  habec  ,  duos 
illos  Mandarinos  fuiffe  atheos?  uli  funt  Jeftiitx  ope-» 
ra  Principum  ,  quos  fupra  nominavi ,  qui  declara- 
tionem  Imperatoris  exferte  his  verbis  confirmarunti: 
(   34)  dum  Tien  invocamns ,  iiivocamus    ens  fapre'" 
tnum  ,  dominum  cceU  ,  a  quo  omnia  bona  proceditnt  y 
qtii  videt ,  cognofcitque  omnia ,  £i7^  cunis  providentid 
res   univerfce   quhernanticr .     Hine  athei   funt?  fed  , 
quod  alterum  eit ,  hnperator    generatim   tantuni  re- 
rpo?2dit :  id  mirum  videri  non  debet ;  cum  enim  Je- 

fui- 

Ad  hctc ,  inquiebant ,  cuni  quidciin  vulgatis  Itbris 
ajfe^ere  audeant ,  petitiomm  nojlram  Imperatori 
die  :^o.  Novembr^  anni  1700.  porreEiarn^  neque 
finceram  ^  neijue  plenam  fuijje  ,  fponte  nosmet  Ex- 
cellcntice  veftrce  promtos  offerimus  ad  fecundam 
porrigiindam  ^  eamque  jvxtci  mzntem  ExceUentict 
vejirx  conceotam ,  ^  iis  veftitam  circumfiantiis  y 
quas  Excellaitia  veftra  juxta  hci  fiujus  pjljibili- 
tatem  cenjmrit  effe  prcejcribendas.  Pekini  in  Re- 
fidentia  S.  y,  boreali ,  anno  1706»  die  29»  ya« 
nuarii,  Abniiit  taincn  Tarnoniiis.  Vide :  La 
verita  e  1' if>nocenza  &c.  pag.  125»  C234)  IdcQ 
giniralt    de  la   Qiim^    Tom,   V,   Mem.    Chin» 


Colkgmn  K  151 

fuitse  ritns  flngilatim  libello  fnpplici  fecundum  com-? 
muntim  Sineniium  mentcm  expofuerint  ,  (atis  erac 
Impcrarori,  horum  gnanflimo  generatim  affirmare, 
vcra  efTe  omnia ,  nihilque  ex  iis  mutandum ,  ad- 
dendumve,  quas  JefuitcC  propofuerant.  Po/hemo 
refpoufum  iJhid  ^  ait,  nwiguam  apiid  Sinas  projmil^ra* 
tumfuit^  proiit  plures  ajferiierimt  ^  j-efuitce  ^  ^  ad 
Europ/vos  perfcripjerimt ,  (  qui  autem  6c  ad  quos 
fcripferint ,  ejeganter  reticet ,  )  fed  tantum  publi* 
cis  niinciis  evulgatum  ab  eis ,  qid  rerum  puhlicarum 
ephemerides  confcribimt  ^  qua  ratione  certijfme  nullibi 
Principum  edicta ,  C(ynfuerunt  promulgari,  £go  jam 
mirari  defino  ,  Serryum  in  finicis  cefpitare^  qui 
ita  in  Europseis  hallucinetur.  Cui  enim  ignotum, 
Principum  edida ,  quo  celerius,  &  latius  propa- 
gentur  ,  folere  in  Europa  publicis  ephemeridious 
infcri  ?  atque  Sinenfes  quidem  Europieis  multorum 
judicio  (i^J)  anteferri  merentur.  Nihil  enim  in 
illis  publicatur ,  quod  non  ab  ipfo  Imperatore  pro- 
fedum  ,  vel  ab  eo  cognitum  ,  probatumque  fue- 
lit  ,  nec  iis  ,  qui  eas  confcribunt ,  fas  eit ,  quid- 
quam  addere ,  aut  commcntario  illuftrare ,  gravi 
poena  corporis  in  eos,  qui  aliter  fecerint  ,  conlti- 
tuca,  pulchro  ucilique  ad  Europ^eos  exempiar 
Haec  ad  Serryanas  nugas. 

(235)  Dzshautzsrayes  Tom.  XL  Eifi,  gen»  de  la  Cfii^ 
m  pag.  523.  in  obfervat.  ad  caicem  adje^U :  il 
n'en  e{t  pas  de  la  gazette  de  la  Chine  comme 
de  certaines  gazettes  d'  Europe ,  dans  lesquelles* 
on  fait  mettre  tout  ce  qa^on  veut ,  bon  &  mau- 
vais.  On  n 'y  imprime  rien  qui  nait  ete  prefen- 
te  a  rErapereur,  ou  qui  ne  viennej  de  ]*  Em.- 
pereur  meme ,  &  ceux  qui  la  publient  n^ofent 
y  rien  ajouter  pas  meme  leurs  reflexions  fous^ 
peine  de  punition  corporelle.  On  y  apprend  a 
connnitre  la  religion ,  lado£lrine,  les  loix,  les 
coutumeSj&  les  moeurs  des  Chinois. 


122  HifloTia     Co72mverJfarum 

§,    XLIV. 

D.  Malgrotj  cum  probe  fciret  ,  Tc  viilgato 
inandato  poceftacis  fuie  limices  exceflifre,  ne  id  (ibi 
Komx  fraudi  daretur ,  xManidaGum  per  Procurato- 
rem  fuum  D,  Charmot  in  urbem  mifit,  addicis  ad 
fummum  Pontificem  litteris,  in  quibus ,  cum  iii 
principio  queltus  elTet  ,  fe  a  Jefuitis  Janleniftam 
C§*  3W  haberi,  adeo  parum  in  reliquo  contextu 
(ibi  conllat,  ut  male  confcii  animi  indicia  pafHm 
prodiderit.  Nam  cum  de  Miflionariis  univerfe  af- 
tirmafTet ,  /im  ingenti  cahimnia  dici  non  pojje ,  ullos 
ejfe  in  Ciiina  Miffionarios ,  qui  in  crajfam  turpemqm 
(dololatriam  impijigant  ^  aut  alios  impingere  permit- 
ta?2t  j  (236)  mox  lui  rmmemor  ,  fubjungit  : 
dubitari  mcrito  pujfe  ^  an^  qui  funt  in  Oma  Chri- 
fliani  ,  fere  omnes  72on  Jint  idolojatvce,  Hoc 
eft  uno  ore  frigidum ,  &  calidum  efflare.  D. 
Charmot ,  ut  Romam  venit  ,  mandatum  Maigro» 
tianum,  ejusque  in  illud  expoficionem  facrue  Con- 
gregationi  prvcfentavit,  Non  poterat ,  id  ica  clam 
geri,  ut  indicium ,  &  cuni  hoc  expofitionis  exem- 
plum  ad  Jefuitas  non  pertingerec ,  qui  ,  intellefto, 
quo  res  evafura  effet ,  nihil  morandum  rati  ,  libel- 
lum  fupplicem  Pontifici  in  h^c  verba  obtulere.  (2 37) 
Jefuitcs  ai2te  omnia  declarant ,  ^  protefhntur  ,  M/^ 
/ionarios  fiios  in  Chii2a  72ui2quam  omnino  permi- 
fjfe  ,  72eque  ,  judicajfe ,  permitti  pojfe  novelHs  Chri- 
Jiia?2is  ufiim  ceremoi^iarim  cwn  hifce  circumfluntiisy 
cum  qiiihus  defcript^  illce  funt  in  expofttione  pr<^fei2- 
tata  facrcs  Congregationi ^  veriini  eos  folummodo  ha&e^ 
72US  permifjfe^  ritus  ^  judicajfeque  peruiittendos  ,  qui 
funt  expofdi^  & permiffin  Decrztofacrx  Coi^grcratio- 
72is  anno  i6f^^,  eo  omnino  modo,  (;§.  23)  qui  ibidcm  fue- 
rat  prafcriptus,  Atqueita^ftficra  Congregatio  nonpro* 
hibct  eas  ceremonias  j  nififuppofitis  iis  cYrcttmflantiisy 
qucsfunt  expreffce  in  di&a  expoftione  D,  Maigrot  ^  not 
poteflprohibitio  eacadere,fuper  ritus^  qui  ha&enus  /f^ 

(236)  Hirt.  cultus  fmenfis,  pa,^.  402.  (337)  Ep'-^^^ 
ad  DD,  Scminariftas  Parifienfes ,  §.  2,  fol  5« 


\Colhghim  V^  123 

mijp^  &r'  peYmiJp  funt  a  Jtfuhts  5  utpote  qid  mm^ 
qtinm  pmitus  eos  permiferimt^  cim  aliatis  a  D^Mai- 
grot  ciramjfantiis ,  quarum  infup^r  notitiam  con* 
tefiantur  iiH  ^  fe  nimquam  iiahuiffe,  Cum  tam  lu- 
cuienta,  &  libera  Jeruitarum  concelLatio  per  urbem  vul 
gaca,  mandatum  Maigrotianum  a  fundamento  con- 
Vdliere  videretur,  nihil  non  egere  adverfarii ,  ut  eam 
omni  ftudio  enervarent.  Hinc  ortum  bellum  libellati- 
cumcujus  antefignani  D^  Lyone  epifcopus  Rofalienfis, 
&  D«  Ciiarmot  fuere,  quibus  haud  multo  po(t, 
quod  uterque  olim  cum  D.  Maigrot  ,  JSeminarii 
PariCenfis  Miflionum  exterarum  alumni  fuiffent , 
non  pauci  ejusdem  Seminarii  concribules  ,  fe  cam- 
quam  auxiliarios  oonjunxere.  Nec  nuilam  in  eo 
belio  partem  Dominicani  habuere  ,  pr^fertim  P. 
Norbertus  de  Ell^ecque ,  &  Hyacinthus  Serry  ,  quo- 
rum  poftremus,  inltar  Prothei,  confiftis  nomini- 
bus  in  arenam  contra  Jefuitas  crebro  profiliit,  & 
quod  mirum  videri  debet,  uterque  cum  Quesmlio  ^ 
hujusque  fociis  intimam  famiiiaritatem  fbvebant. 
(238)  Ac  hi  quidem  unitis  viribus  mandacum  Mai- 
grotianum  tueri  ,  &  Jefuicas  idololatrise  reos  fa- 
cere  fparfis  in  vulgo  libeilis  concendebant ,  fed  non 
idem  omnibus  finis  erat  propolitus.  D.  Cliarmot  y 
aut  verius,  qui  fub  illius  nomine  latebanc,  Ques- 
neilani ,  ea  potiflTmum  de  caufa  ritus  finicos  gladia- 
toriis  iibellis  infedtaci  funt,  uc,  fi  decretum  Ak- 
xandri  VII.  qui  illos  induilerat  ,  nunc  ,  nova 
Maigroti  expofitione,  irritaretur,  ejusdem  quoque 
alterum  decretum  ,  quo  quinque  prxcipua  Janfeni- 
fticse  dodtrinaecapitaab  Innocentio  X.  damnata  ,   ipfe 

(238)  Notam  eft,  Quesnellianos  in  epilloiis  ultro  ci- 
troque  lcriptis  ,  ne  proderentur  ticla  noraina 
ufurpaffe ,  quorum  elenchus  apud  D.  de  VVint 
deprehenfus ,  &  ab  Eleutherio  in  Hill.  contro- 
vers.  de  auxiliis  gratise  &:c.  proditus  eft.  In 
hoc  elencho  D.  Charmot  vocatur  M.  Barlon^ 
P.  de  Elbecque  Le  figmur  Rfwt/s ,  alias  etiaia 
purar.d ,  6c  P.  Se_rry  /  M,  Bamcni* 


124  Hffloria  Comroverj?arum 

qiioque  damnaverat  ,  vel  molliretur  ,  vel  ccitc 
causa  Janfeniitica  novo  examini  ,  queinadmodum. 
ricus  Sinenfes,  fubjicerecur.  Haic  D,  Cliarniot^  6c 
cum  quibus  colludebat,  Quesnellianorum  molicio 
fuic.  Noli  aucem  pucare,  me  hoc  ex  fola  conje- 
dura  dicere,  alFeram  cibi  racionum  momenia,  qui- 
busnon  poflisnonairenciri.  Primum  enimlibelli,  qui 
adverfum  ricus,  oc  Jefuicas  prodiere,  nomen  qui- 
dem  D.  Charmot  prj^ferebant  ,  fed  verr  illorum 
autores  Q^uesnelliani  erant^,  quod  epillola  D.  iVuU 
loni  ad  Qtiesnelhim  die  3.  Auguiti  ibQT.  quo  D. 
Charmot  ex  Ghina  Romam  venerat  Rripca  lucuien- 
te  docet :  his  dkbus^  inquit ,  ahfoijimusfcripta  duo  pro 
domino  Barlon:  (239)  hoc  el]:'^  pro  D,  Charmot. 
Non  utiquc  alia  fcripta,  quam  qUcS  per  id  tempus 
concra  ritus  firienfes  ,  &  Jefuitas  fpargebantur ,  nec 
enim  aliud  diverli  argumenti  (criptum,  nomine  Char^ 
moti  unquam  vulgatum  fuic.  Atque  hmc  ■ferc 
certum  judicium  fbrmare  potes,  accufationem  ri- 
cuum  jam  rnuito  ante  ,  quam  Cliarmot  urbem  at^ 
tigerat,  in  China,  inito  cum  Q.uesnellianis  per  epi» 
(lolas  confilio,  fuiife  conllitutam.  Nec  enim  tam 
fubito  ab  Charmoti  adventu ,  duo  fcripca  eaque  fa« 
tis  fpifla,  fuiffent  paraca,  nifi,  prius  de  qua  re,  6c, 
qua  ratione  fcribendum  eifet,  fcivilfeat,  Deindc 
id  re  vera  per  hujusmodi  fcripta  aftum  fuifTe,  uc 
irritato  Alexandri  VII.  de  ricibus  decreto,  etiam 
alcerum  de  Janfenii  dodrina  anciquarecur  ,  tam 
conrtans ,  &  publica  fama  fuit ,  ut  non  nulli  epifco- 
pi  ^non  dubicarenc  propcerea  Poncificem  licteris 
convenire.  Lamecenfis  in  Lufltania ,  die  23.  No- 
vembns  1702.  de  hac  libellorum  ,  uc  ita  dicam  ^ 
inundatione  ,  his  verbis  ad  Papam  fcripfic ;  quid ^ 
aiit  quale  ,  aut  majus  non  fperahunt  j^anfeniflcs  feri 
pojje  j  circa  decreta  contra  eos  lata  ab  Akxandro 
Pontifoe  y  ft  videant  mtare  ejus  fan&ioJies ,  damr 


C^393  Apud  Eleutheriiira  op.  cit.  Prasfat.  art 


CoJkghm  K  125 

ti(]tie  ut  ^entiks   ritns ,  gttos  ipfe  ,  ut  indiffcrentes 

tolerari  poffe  ^  decreverat'^  Alter  Attends  in  Gallia 

antiftes    eodem  anno  die    7.  Oftobris,  hoc  tenore? 

p-andis  materia  triinnphi  ejfct  hcec  prohihitio  ritutfjn 

Jtvenfium  pro    '[/aiifcniftis  ,  qiii  72on  dcf?derant ,   mfi 

fmikm  fentevtiam ,  ///  fe  tegant  cornra  eam  ^  quc? 

eos  declarat  hcsreticos.     Kurfus  in  alia  epiRola  :  vd- 

k^  ut  anniiUctur  decretum  Akxandri  Vlh  mihiper" 

Juafiim  efl  ^  quod  fit  velle  toller.e  gloriam  Akxandri 

Fll.  if  hoc   paElo  infirviare   ejus  decretum  co72tra 

quinqitc  propofttiones  'faf^fenii,  (240)  Denique,  uc 

tibi  omnem  dubitationem  eximam;   ipfum  D,   Char- 

mot  tibi  loquentem   exhibeo  :  (241)  certe  .^  inquic , 

Jt  perinde  coi^flaret ,   Fontifcem  circa  fenfum  ^aije- 

72ii  male  informatimi  fitiffe ,  quam  certum  efl ,  faU 

fi^m  fuiffe  expofitio72em  Martinii  ^  peffimo  loco  caufa 

obfervatoris  ,    ejusque    colkgarum   cof2tra  prateitfos 

yanfeisifhs  effct.    (242)    Quid  aliud,  obfecro,  ha.x 

indicant,   quam  tacite  Judices  admonere ,  uc  abe^- 

pofitio72e  Ndartinii  menfuram  fumanc  ad  caufam  Jan- 

fenii  ?    quod  multo   apertius    prodidic  Dominicanus 

Jilbecque  ^  ad  D.   Brfgode  (243)  fcribens:  hi  domi- 

721 

(240  Has  pericopes.  reperias  in  epiftolis  boni  ami- 
ci  ad  Do£lorem  Sorbonicum,  feu  P.  Serry  , 
cpiftola  3.  fol.  22,  (241)  Ibid,  (242^  Exiftima-. 
vit  igitur  D.  Charniot ,  nullos  vcre ,  fed  foliim 
prceUnfos  ycrTfenifias ,  dari ,  itaque  Janfenismum 
eiie  purum  picntasmci,  Verum  Clerus  Gallica- 
nus  anno  1700.  inter  quatuor  propofiticnes^  ctiam 
hanc:  jcim  tandcin  Ecclcf.ce  b"  reQTiorum  Frinci'' 
pes  ex  hoc  clarijjiwo  argvimrto  agnofcunt  ^  pharim 
tasnia  yanjenii  qncTftKin  v.rdiqtie ,  fed  nvjpiam 
repertiim ,  pcctevqmm  in  laborante  qvorundam 
phantajia:  cenfLira  petftrinxit,  cum  reliquis  tri- 
bus  ,  falfas ,  tenierarias ,  fcandalofas  ,  ccntume- 
liofas  in  Clerum  Gajlicanum  ,  fummos  Pontifices 
&  in  univerfam  Ecclefiam  ,  fchismaticas  ,  & 
erroribus  ^  condcmnatis  faventes  ,  dcclnravit, 
fe  C*43)  -^s  in  elenchp  Quesnciiianorum  hac  apmi- 


126  Hijloria    Cojntoverfimim 

721 ,  ('Quesnelliani  }  patraut  quoddain  malum  hifinU 

ttim^  ego    certe    agam^    qiiid   qiiid  pottiero^  ?2e  res 

hce  dfoenlant ,  //;  manus  noftrorum  Cardij^alium  ,  vel 

Qenerajis    noftri  —  D,   Charmot  mihi  concredidit  y 

fe  incipere  dejpe^arc  ^  eo  ^  qiiod  fimiks  Tra&atus  'fna- 

xime    idonei  fint ,  ad  invertendum  totum   negotimn 

caufa  fmenfis^    C244)    Traftatus    porro,  quorum 

hic  inentio  fit  ,  editi  fuere,  a  D.  de  lyittc  ^  &  P. 

Gerlevon     conti*a  gratiam  Thomiltarum,     Scilicet, 

nuamdiu    Quesnelliani    pro   gratia  Dominicanoruni 

(245)  ftabant,  tamdiu   irtorum   aliquos,    adverfum 

finicos  ritusj    adjutores    Romae   hibebant  :  cum  ve- 

ro,  his   tra£i:atibus   editis   larvam  pofuifrenc,  peri- 

culum  erat,   ne  P.   Elbecque^  ref  iffa  cum  Que  ncl- 

lanis  amicitia  ,  caufam  finicam  defereret.     ^Ytquel  id 

in    caufa  erat,    cur  P.    Charmot  totum  negotium 

caufje  finenfis,  operaP^  Elbecqiie  hucusqu.  adductum, 

penitus  intervertendum  metuerct.      Quis  non  v  idec 

hscc  illo  collimafTe  ,   ut  ,  fi   accufatores  rituum  cau- 

fa  caderent,  fore  etiam,  ut  QuesneHiani  fpem  quo- 

que  omnem  de  reformando  Alexandri  VII.  decreto, 

contra  Janfenium  lato  penitus  ponerent  ?  hinc  tanto 

acrius  ad    illud   irritandum    conatus   fuos  intende» 

rant ,  quanto  iEgrius  ferebant,  eodem  anno  1704» 

die    10.   Novembris,    Quesnellum,  qui  juffu  regis 

Hifpaniarum  carceri  inclufus ,  fed  mox  inde  elapfus 

erac ,    contumaci^  conviftum,  &  ab  archiepifcopo 

Mechlinenfi  excommunicationis  fententia  perculfum 

fuis- 


na  gerit:  Fr,  SHvain ,  Sylas ,  Le  Blond ,  Lt  Fr, 
yofcpfi  &c.  (244)  Famofas  ProcefTus  in  Ques- 
nellum  ab  archiepifcopo  Mechlinenn  ediuis  pag. 
91.  (245)  H06-  clavis  Janfenjftica  vocat  Bacca- 
laureos^  quibus  aperte  blandiebantur,  clam  vcro 
contemnebant,  fValloms  ad  QuesnelJum  anno 
1699.  die  17.  Junii  fcribens ,  ita  eos  depin^it^ 
Baccalaurei  fiint  miferi  homines,  Vide  £/eu- 
thirium  op»  cit.  art.  s* 


Colkgmn  ^,  127 

fuiffe.    (246)   Atque  hic,   ut   dixi ,    D.   Cliannot  ^ 

ejusque  fociis ,  in  oppugnandis  ritibus  finicis,  fco- 
pus,  &  finis  propofirus  erac,  Aliam  contra  ^hm 
1),  de  Lyom  ^  epifcopus  Rofalienfis ,  iniifTe  fertur. 
Is,  dum  ritus  (inicos  aperte  impugnabat ,  clam  il- 
lud  in  urbe  egit ,  ut  Jeluitee  ex  aula  Pekinenli  exi- 
gerentur  ,  tum  ne  deinceps  nomen  Sodetatis  j-eftiy 
fed  S.  Ignatii  gererent  ,  ac  denique^  ut  epifco- 
patus  Macaenfis  dividerecur,  ejusque  portio  trans- 
ferretur  Canconem ,  (247)  fpe  fbrtafle  dudus, 
hanc  fpartam  (ibi  obventuram  t^Q*  Re  enim  vera 
a  multis  obfervatum  eft,  eos,  qui  in  accufandis  ri- 
tibus  ibenuam  operam  locabanc,  Eccleliallicis  d'u 
gnicatibus  haud  mulco  poit  ornacos  fuiffe.  (248) 
Pacec  hinc^  uc  opinor,  fatis  hirulente,  adverfarios 
neuciquam  propagandae  rehgionis  caufa ,  kd  aliuni 
ob  finem ,  in  Chinam  veni/re,  quemadmodum  ve- 
tus  in  China  Miflionarius  ordinis  S.  Francfici ,  acl 
CommiffariuiD  fuum  his  verbis  perfcripfit :  (  249  ) 
D.  Miii  (erat  hic  quoque  Parifni  Seminarii  alu- 
mnus  ,  &  apud  Sinas  Miffionarius  )  D.  Mai  mfcio  oh 
qtidni  argerai  liteni  ,  de  fGciis  fuis  ^tile  CQntentiis  , 
dixii^ :  j5  ne  mihi  tot  tricas  facianr ,  alioquin  Pe- 
„  kinum  ibo,    declaraturus    Imperatori   fineai ,  ob 

quem 

(^246)  Bibliotheque  ycirifenifte  pag.  81«  (247)  TeHia- 
tur  hoc  Frater  Bonaventura  ord,  Minoruin,  Can- 
tone  1702.  die  2.  Maji  ad  Carolum  TiircottijQ' 
fuitain  ,  et  Vicarium  apoiloHcum  fcribens :  Mori' 
f.gnor  di  Rofalia  ardava  in  Roma  per  ditzrmi- 
riare ,  o  ottaiere  tre  cos.e  :  la  prima ,  di  /f.r  fall' 
re  li  Paari  della  covrpagma  dalla  Corte  di  IV- 
kitio :  fecorda  di  firli  kvare  il  tiome  di  com^ 
pai^m^  di  Giesn^  e  che  ft  devino  poner  della  com- 
pa'^nia  di  S^  ignazio :  e  la  terza,  di  far  dividcrz 
il "  Vejcovado  ai  Macao  ,  e  levarli  Cantcre.  La 
Verita  e  l'innoc'en^a  de'  Miffionarii  etc.  p.  ^49. 
(24S)  Tales  fuere  JS.avarctta ,  ae  Lyone  ^  Leo- 
nifja^  Cice^  et  ex  Jeluitis;  Vi^iaehu  et  Fouquct,  (24.9) 
A'Sla?ckiiicnUa  ^Pekiniiujpieila  an.  1717.  p.  i8^« 


128  HidoYia  Controver/tarum 

„  qiicm  huc  venerint:  „  Sufilmamus  tgitw  in  D^* 
viino  ,  ^  oremus  pro  iis ,  qiii  nohis  fabricant  coro* 
72am^  Podrema  non  obfcure  indicanr ,  D.  (  hai  n  or  , 
eJLisque  focios  non  alia  de  caufa  in  Chinam  veniffe, 
quam  ut  novas  lites  de  ritibus  ferereat,  arque  hac 
ratione.  ad  irritandum  Alexandri  VII.  dc:cier.um, 
quo  illos  indulferat,  viam  complanarent  ,  dareniquc 
occafionem  antiquando  alteri  ejusdem  Pontiticis  de- 
crcto,  quo  Janfenii  dodtrinam  damnaverat  y  alioquia 
[i  folo,  &  (incero  propagandse  religionis  itudio  ach 
jn  Chinam  veniffent ,  comminatio  ,  qua  D.  Mai 
illos  a  profequeada  argenti  lice  aDlterrere  vokbac , 
inanis  tutuva  erat,  cum  Imperator  non  ignoraret, 
qua  de  caufa  Mffionarii  ad  Chinam  venire  foltanc. 
Ac  hae  quidem  iftorum  in  urbe  molittones  eranc. 
Quid  vero  apud  Sinas  interea  aftum  fuerft,  inpro- 
ximo  Collegio  audies;  cupio  autem,  ut  prcejudiciis 
domi  rehdis,  &  a  ftudio  partium  vacuus,  adfis, 
quo  magis  fincerum  deiis,  qux  audicuruses,  judi- 
cium  ferre  poffis. 


COL- 


Collegmn  Vh  129 


COLLEGIVJM    VI. 


Epifcopi  fnenfes  ,  fiios  Procnvatons  Romarn  defHnant^ 
qid  catfani  aducrfus  Maigroti  mandatiim  agant : 
USii  fiint  duo  JcftiitcB:  Controverf/a  de  ritibus  fiib 
Ifinoccntio  Xll  £f  Ckmcnte  XL  agitatur :  ab 
hoc  Carohis  de  Tourmn  Patriarcha  Aquikicnfzs  re^ 
nunciatus  conflitidtur  Commiffarius ,  &r  Viftator 
per  Chinam ,  £>*  Indias  Orientales :  hujus  pofi 
Madurenfem  moram  in  Chinam  adventiis  :  res  ift- 
hic  ab  eo  gefl^  cum  Liiperatore^  epifcopis  Afca» 
lonenft  ,  M^icaenfz  ^  ^  Miffionariis :  ejus  Pekino 
difcejjus  y  decretum  promulgatmn^  captivitas  ^  £^. 
mors^     Scxryana  hallucinationssi. 

g.  XLV. 

TTt  primum  mandaci  Maigrociaiii  fama  ad  ce. 
•-^  teras  Imperii  provincias  manavic  ,  ingens 
non  Miflionarios  folum ,  fed  epifcopos  quoque  cu- 
ra  ,  &  folicitudo  inceflerac,  probe  gnaros ,  qu;s 
hinc ,  vix  obrenca  nuper  Imperacoris  benericiocran- 
quiilicace,  nova  rurfus  cemptllus  religioni  incubi- 
tura  effec»  Icaque  epifcopi  Nankincnfs,  Afcalo- 
nenfis,  Andrevillanus,  6c  Macaenfs,  cum  non  igno- 
rarenc ,  D.  Charmot  in  urbem  a  D,  Maiorot  mis- 
lum  elle,  ipll  quoque  iniio  inccr  fe  conlilio,  Pro- 
curatores  fuos  Romammicceniosceiiracre^  quiadac- 
cufacionis  Maigrocianae  capita,  illorum  nomine  rc-> 

1  fpoa* 


J30  Hiftoria  Co77troverJ7arum 

fponderent.  (250)  Lefti  funt  ex  Jefuitis  Francifcus 
AW,  &  Cafparus  Caflmr  ^  qui  tempore  Innocen- 
tii   XII.   fub    quo   controverlia   agitari   coepit ,  ex' 
China  folventes,  pene  fub  id  tempus  in  urbem  ve- 
nerant,  quo  Clemens  XI.  Innocentio    fucceffit,  6c 
coeptam  de  ritibus  caufam   diligenc^r  ventilari ,  6c 
ad  finem  adduci  juffit,     Q.u^llionibus  formandis  prx- 
erant   quatuor,   ut  ajunt ,    Qiialificatores  ^    omnes 
aut  Generales,  aut  CommifTarii   variorum  ordinum 
utque  (\t  fa^li  cirat?n/famiis  probeconiiaYCt^  adelTe 
juitus  ell  P.  a  Leoniffa ,  ordinis  Minorum  ,  epifco- 
pus  Beritenfis ,    &  multorum  ^  ut  a(5ta  habent ,  an- 
norum  in  China  Miffionarius ;  &  ,   ne  quid  ad  di- 
ligentiam    pra^cermiffam  videretur ,  Pontifex  Caro- 
lum  de  Tournon,  Patriarchie  Antiocheai  dignita- 
te    ornatum  ,  Commiffarium ,  &    Vifitatoiem  apo- 
ftolicum  cum  poceftate  Legaci  a  lacere  per  Chinam 
&  Indias  orientales,  anno  iTOf.  die  5.  Decembris 
jenunciavit.     Is  ,  uc    hac   dignitace  ornacus    erac  , 
licceras  fequence  anno  die  7.    Febr,  ad  P.   Grimal- 
dum  dederac,  peciic^ue,  uc  fibi  ad  porcum  appul- 
furo  modum  obeund^  Legacionis,  quem   fciebac  ab 
Europsto   diverfum    effe ,    minucim  fignificaret,  nc 
quid  in  ipfo  ingrefRi  apud  gencem  morum  fuorum 
tenaciflimam     offenderec.      Dehinc    comparacis    ad 
icer  rebus ,  Roma  prius  diceflic ,  quam  refponfa  ad 
Quxfica  [mandaci    Maigrotiani   abfblverentur.     Iti- 
nere  ufus  maritinx)  ,  eoque  facis  impedico  in  Maia- 
bariam  appuiic,   &  concroverfiam    de  gencium  illa- 
rum  ricibus  edico  Pondifcherii  anno  1704.  die  23. 
Junii  decreco    diremic,   quod  Clemens  XI,  duobus 

polt 

C  25© )  Vide  Tom.  XIII.  Lettres  edifiantes  no- 
vai  edit.  pag.  563.  Hinc  Mamachivs  com- 
gendus,  qui  cit.  op.  origg.  &  Antiqq.  Chriftian. 
Lib.  II.  pag.  398.  afBrmat ,  ceteros  quoque  iil 
Ch.na  vicarios  apoftolicos  Maigroto  confenfilie, 
cum  prseter  D.  de  Lyone ,  &  P.  a  Leoniffa  nemo 
cfTet ,  qui  ab  eo  ileterit. 


Colkghm  FL  131 

pcft    annis    ratum   habuic  ,  addita  tamen  claufLila  : 
aofjcc  aliter  a  fide  apofloHca  provifimi  jnmt,     I.on« 
gum  efiet;  nec  hujus  inllituti,  qu2e  eodecretove- 
tucric  ,  permiferitve  Turnonius ,  refe  re  ;  illud  ta- 
men  veluc  ob  icer  te  monere  opportunum  duxi,  ne, 
fn  urfus  in  Norkrtos  y  vel  perfonatos  Ai'/>/or^//(9j-,  icem 
Mosheiiiuos ,  auc  (imiles  incideris,  perfuaderi  tibi  finas 
controverfiam  de  ritibus  Malabaricisje(uitarum  dunc.i* 
xacScaufa  ortam,  auc  hos  univerfe  illorumpacronosfuif- 
fe,    Id  faciieex  verbis  decreti  Turnoniani  incelliges, 
quse   hujusmodi   func  :    Eqnidem  mcrito  inter primas 
72oflrce  fQlicitudini  occnrrerma  iiovcs  Domini  viiKce  in  re* 
giiis  Madurenfi ^  £r  Maifnr^  recerjtwsque   Camatenfiy 
iisdemf^re  kgibiis^^p^yique  lahore^  ab  evangelicis  Socie- 
tatis  Jefu  operariis  Liifitanis^  ^  Gallis  plantata'^  ubi 
etlwiccrum  atque  gentilium  perfequutiones  ,  ac  inter  tot 
vita;  afperitates.^  virentes  germinant  evangdii palmites , 
affiduis  Mi(Iionarioritm  fudQribus    irrigati,     Illuc  fa^ 
ne  fiiiffemus  non  miniis  laboris  ^  quam  gaiidH  in  Cliri-m 
flo  jlefu  participes ,  vehementer  cupie?Jtes ,    ;;//f  hoc 
mbis  diuturna  infirmitas  prohibuifet,     Qiiod  autem 
per  nos  ipfos  immediate  obtinere  non  licuit  ^  exhibi" 
tum   erga   nos  ,   ^  finStam  fedcm   apoflolicam  obfe* 
quium   a   Patribiis    Venantio    Bouvet  ,    Carnatenfis 
Miffionis  fuperiore  ^    ^    Girolo   Michacle  Bartoldo^ 
Madurenfe    Mifflonario  (utroqiie  Jefuiia )  viris  do- 
Elrina ,  £5^  propagandce  fidei  %elo  pyceflantibus ,  op- 
portune  fuppeditavit.     Enim   vero  cum  ab  illis  y  in 
moribus  ^  lingua^  ^  religione  iflarum  repJonum^e:c 
hnga  in  his  vitce  confuetudine  apprime  verfatis ,  plu^ 
ra  certius  cog?2overi7nus  ^  quce  eoukm  palmites  ener* 
ves  reddant ,  £r  frutlu  vacuos  —  rebus  itaque  ma- 
turo  examini  fuppofitis  di&isquc  Patribns  oreteims  ^ 
ac    in  fcriptis  fufe    auditis  ^  "-  iit  fidei  fiiritati —^ 
tonfulamus  ^c,  cum  fedecim  capitibus  ,  quid  cavea- 
dum  ,  quidve  in  ritibus  Malabaricis  fervan  um  elTer, 
conltituic.      Jefuicarum    igiiur    conlilio,    6c    opervi 
Tuinoaius  iXus  elt,  ad «ontroverljam  hanc dirimea- 

I  ^  a<tui. 


132  Hftoria  CoinroverJTarum 

dam,  quod  tibi  documento  fit,  illos  aut  fuopte  ab 
his  ritibus  abhorruifTe  ,  auc ,  fi  qui  concrarium  \^Q\-\m 
tiebant,  paucos,  nec  folos  fuifle,  quin  fuifle  etiam 
primos,  qui  decreto  Pontificio  morem  geflerint,  ut 
Visdelous  datis  ad  facram  Congregationem  litteris 
tellatus  eit.  (251)  W  vehit  ob  iter,  6:  tui  in  pri- 
mis  caufa  memorandum  erat. 
§.  XLVI. 
Turnonius  conftitutis  in  Malabaria  rebus ,  Pon* 
difcherio  folvens,  fub  iinem  anni  I704  in  Chinam 
appuht ,  &  Cantonem  fequente  anno  die  g.  Apri- 
lis  tenuit,  Hic  cum  integrum  annum  moratur, 
(252)  Jefuit^  Pekinenfes  Hbellum^  quo  totius 
controverii2&  initium  ,  progreffum  ,  caufasque ,  tum 
Imperatoris  charadlerem  ,  palatinahum  ingenia,  mo- 
res  gentis ,  &  qua  ratione  cum  eis  agendum,  quid- 
ve  cavendum  eflet,  proHxe  exphcuerant ,  (253) 
Cantonem  transmifere  ,  petieruntque,  ut  in  ea, 
quae  Ubello  complexi  erant ,  jiu*idice  pro  fua  po- 
tcitate  inquireret,  Verum  Turnonius  confiliis  eo- 
rum  ufus,  qui  Jefuitis  adverfabantur ,  hanc  juri» 
formam  minime  tenendam  effe  putavit,  quoque 
diutius  Cantone  morabatur,  eo  extlantiora  pr^ju- 
diciorum ,  quse    Roma  fecum   atcuiic  ,  indicia   de- 

dit. 


(251)  Raccolta  d'apologie  per  Bottagriffi,  Tom.  VII. 
pag.  95.  J^«  Uinpejta  inforta  a  propojlto  de'  ri- 
ti  Mcilabarici  |  finalmerite  s'  e  acqiiietata  in  vir- 
tu  del  dtcreto  della  fanta  fede ,  al  qmh  tutti ,  e 
fpeziahmnte  i  RR.  Padri  yejuiti  ft  fono  fottomt- 
fi  (252)  Hifl.  generale  de  la  Chine  &c.Tom.  X/. 
pag«  309.  L'fl«,  1704.  quarante  -  troifeme  de 
Kang-hi  un  grand  d^Eiirope  appelle  To  lo  {  Tur- 
non)  envoye  du  Kiao  -  /loa^hoang.^  ou  dujouvrain 
Pontife ,  arriva  d  Kovang  -  tcheou  ,  ou  Canton  , 
capitak  de  la  province  de  ce  nom  ,  ou  il  dcmeurci 
une  annee  entiere  fans  qu^il  parut  fe  difpofer  d 
venir  d  la  Cour.  (253)  Signatus  eft  hbellus  an- 
no  1704»  die  26,  Au^ufti. 


\  Collegmn    VI.  I33 

dit.  SlquideiTi  Jefuicas  non  reflam  promulgandi 
evangelii  viam  cenerCj  &  nunc  ad  tuendum  luum 
honorem,  id  unice  agere  exiitimavic,  uc  errores, 
m  quos  primi  apudSinas  Jefuica:  incideranc ,  fpc» 
ciofe  tegerent:  ad  haec  neminem  facileeffe,  qui  eo- 
lum  opinioni  cofencirec,  nili  qui  mecu,  auc  fpe 
in  eam  iiiducerecur.  (254)  Hoc  animo  cum  in  Je* 
fuitas  elTec  ,  eorum  tamen  [,ope  indigebac  ,  uc 
ad  aulam  admiccerecur.  Primum  quidcm  Hacuerac, 
f e ,  difiimulaca  Legaci  perfona,  negocium,  cujuscau- 
fa  vcnerac,  cradare  veliej  fecicque  per  P.  BeavoU 
Uer  Pekinenfes  Jefuicas  cerciores ,  fe  ad  aulam  non 
vencurum ,  fi  quas  igicur  fcripcuri  effent  epiltolas , 
eas  Nankinnm ,  quo  difiimulata  perfona  vencurus 
Cifet ,  mitcerenc,  Sed  mox  ahorum  fuafu  concra- 
rium  amplexus  confihum ,  Jefuicis  fignificari  jufiit , 
fe  omnino  vefie  Legaci  peVfonam  palam  fufimere, 
ucque  hac  de  re  Imperacorem  edocerenc ,  mandavit. 
11  h  nihil  morati ,  femel ,  icerumque  Imperacorem 
orabanc,  ut  veniam  Legaco  Pekinum  veniendi  in- 
dulgercc ,  repuifam  pafii,  cum^  preces  tertium  repe- 
terent ,  durum  ell ,  repofuit ,  Legatum  ad  aulam 
admitti ,  qui  nulhm  gentis  morum ,  &  Impeni  no* 

ti- 

(254)  "^znzxmtt  epifcopus  Afcalonenfis  ad  regem 
Lufitaniae  anno  1707.  die  7.  Dec.  hsc  fcripfe- 
rat.  Mv. ;  /e  Patriarche  efi  entre  dans  la  Chint 
prevemi  de  beaucoup  de  prcjugcz  ^  fciujjes  infor^ 
mcttions  ,  qui  fempecfioient  dz  connoitre  la  verite  — 
parceq'il  preoccup6  des  idees  quon  lui  avoit  don^ 
nees  d  Rome ,  que  les  yefuites  n^avoient  pas  pris 
la  vraye  mnniere  de  planter  la  Foi  a  la  Chine  , 
^  quils  vouloient  d  prefint  metire  d  couvert  kur 
honneur  ,  en  foutenant  les  erreurs  dans  lesquelles 
kurs  premiers  Miffionair es  etoient  tombes  ,  que 
perfonne  m  fuivoit  kurs  Jentiments  ^  fi  ct  n\efi 
ceux  qui  ks  craignent  ou  qui  en  efperent  quelquc 
chofe.  La  verita  e  1'inaocenia  de'  Miflionarii 
&c.  pag.  117.  &  l^eponfe  au  livre  intitule :  ex- 
traits  &c.  pag.  139. 


134  '  Hijloria  Controverjturim 

titiam  habet  ,  negavicque  ,  fe  id  indulturiim, 
Nunquam  Jefuitc^  ,  qui  Impetacoris  genium  norant, 
auli  fuiifent  quartum  preces  fuas  iterare  ^  nlfi  me- 
tuiffenc,  malignum  de  fe,  ut  fjepe  alias  ,  in  Euro- 
pa  rumorem  fparfum  irf ,  quali  per  eos  Iteteric  , 
Legatum  ad  aulam  non  admiffum  effe.  Qu:ire  jun- 
ais  viribus  rurfum  fupplicem  libellum  X^55)  P^^* 
lexerunt ,  qua  importunitate  tandem  viftus  Impe- 
lator,  Turnonio  veniamconcellic  Pckinum  cum  co- 
micacu  veniendi ,  ea  tamen  conditione,  uc  vefti- 
tum  Tartaro  -  (inicum  affumerec ,  mandavicque  Prae^ 
fedtis  Provinciarum,  per  quas  icer  fa61:urus  erar , 
uc  fumcu  publico  ad  aulam  ducerecur.  C^5  0  Prius 
tamen  ,  quam  Cancone  movic,  convenerac  eum 
falucandi  caufa  epifcopus  Afcalonenfis  menfe  Junio 
cumque  Cres  hebdomadascum  illo  egiffec ,  ohferyavl^ 
fcribic  ad  regem  Luficanix  ,  Patriarcham  C07?fuetas 
regttlas  ,  m  tali  negotio  fervari  folitas ,  peiiitus  negli- 
gere,  Nec  eiiim ,  iit  if2  Trilnwali  Ecckfiaflico  alias 
moris  e^  ^  qucciliones  de  perfonis  ^  ^  re  ^  cifjus  cati- 
fa  venerat  ^  inflituit  ^  Miffionarios  obflringendo  fub 
jurainenti  relirrione  ,  ^  interminatione  cenfurarum^  ad 
dicendam  veritatem^  quo  faciliiis  ^  ^  ma^is  exa&t 
negotiaffbi  commifla  traSiare  pojfet^  Verum  js  Jiihil 
quod  ad  caifam  f/nicam  attinebat  ,  fcripto  aife  re^ 
ferri  vokns  ^  indicabat  foliim  Mifjionariis  ^fe  nonpoffe 
ritus  hactemis  obfervatos  Chriflianis  permittere ,  qui 
a  fede  apoflolica  jan  damnati  effent ,  veniffe  fe  ,  ut 
prceceptum  Pontificis  opere  ipfo  exeqiieretur^  Quibus 
auditis  peritiores  Miffiomrii  Legato  declararunt ,  fe 
niliil  audere   in  ccremoniis  ,    qiias   Roina  indulferat , 

in- 

C^55)  Subfcripti  erant,  Philippus  Grimaldi ,  T/zo- 
mas  Pereira^  Antonius  Tkomcts  ^  &  Joan.  Franc. 
Gerbillon^  ut  teftantur  annales  finici  Tom.  XL 
pag.  soo.  Hinc  eorum  cavillationes  refelluntur, 
qui  publice  fparferant ,  Jefuitas  omni  conatu 
c^  iTe,  ne  Turnonius  ad  aulam  admitteretur.  C2563 
Pveponfe  au  livre  intitule ,  extraits  &c.  p.  14©. 


Colkghim  VL  135 

innovare  ^  nijt  velkt  ^  ut    major  Ch'iflianorum  pars  y 

qttemadinOiJQiii  experimiuto  didicijjem  ,  a  Jide  deficiat^ 

<Sf  reJigio    Chrijtiana   toto   Impcrio    eliminetur.     Id- 

circo  orahant ,  ut  fedis  apoftoUcce  decretiim  fibi  often- 

dere  ne  gravaretur ,  quo  fe  iJli  quisque  facilius  con^ 

formare  p^ffet,     Sed  cum  id  .nondum  Roma  accepfjet^ 

generatimfolum  refpondity  ritus  fimicos  Pojjtificiomni- 

no  non  prohari,     Mihi  quoque   in  principio    hasc  re- 

fponfa  dabat  ^  fed  cum  ego   ob  chara&erem  meum  epi- 

fcopakm  audentior  faSiiis  ^  fibere  ilfi  damna  ^  quce  ex 

prohihitione    rituum  fequcrentur  ^  propofuifiem  paulo 

apertius  mecum  egit  y   afjirniavitque  mihi  y  a  Pontiji' 

ce  fiihi  commiffum  effe  :  (t  filjjwientes   Tutiones 

invemrety  ut  ritus  Jtmci  tokrentur  ^  nihil 
omnino  in  iis  mutLiret.  Atque  hxc  racio  epirco- 

pum  Afcalonenfem  permovit,  -at  fedem  apolloiicam  fe- 
rius  poitea  contra  Turnonii  mandacum  appeliaadam 
eife  cenfuciit.  Turnonius  obcenca  venia,  &  re- 
bus  itineri  comparacis,  anno  1705^  die  9.  Septem* 
bris  Cantone  movens,  Peliinum  menfe  Decembri 
pervenit.  Prius ,  quam  urbem  ingrederetur  ,  mi- 
lic  Imperacor  tilium  fuum  Kum- lo  ^  adjundto  Pro- 
regis  filio ,  &  deledo  ex  omnibus  domiciliis  uno 
Jefuita,  qui  Legatum  falucarenc ,  a  quibus  quarca 
die  ejusdem  menlis  Peliinum  duftus ,  julfu  Impera^ 
toris  in  Jefuicarum  domo  ,  quae  intra  croceum  mu- 
rum  ,  (5c  penes  palatium  elt,  liabitationem  fixic^ 
Polt  reparatas  ab  itinere  vires  die  13.  ejusdem  men- 
(is  ad  alloquium  Imperatoris  admiffus,  ea  benevo- 
ientia  accepcus  eft^  quam  nulii  hactenus  exhibitam 
fuiiTe,  ipfa  aula  llupebat:  tum  de  Legationis  caufa 
interrogacus  refpoiiait ;  fe  a  Pontifice  miffum ,  uc 
ejus  nomine  gratias  Imperatori  ageret  pro  bene- 
ficiiSj,  qUce  m  Miffionarios  contuliffct ,  ncque  prae- 
terea  quidquam  fibi   m  mandatis  effe  datum.  (25^7) 

(257)   Ita   ipfe   Imperator  in   maiidato  ex    Tartaria 
ferius  deii  ad    Turnonium   vaiiiQ  Statim   atqiu 


1^5  Hijloria  Comrover/Taruin 

Mox  dimifrus ,  &  cibis  a  regia  menfa ,  quod  fum- 
muni  apud.  Siaas  honoris  indirium  ett ,  exculcus 
fuir.  lllud  hic  neutiquam  pccecereuadum ;  quod 
Tuinonius  obcenta  Pekinum  venieadi  facultate  , 
non  pucaverit,  tam  facile  hanc  gratiam  fe  obtentu- 
lum,  uti  ad  P.  GriiTuldi  Tribunalis  mathematici 
Prseiidem  Cantonc  anno  I705.  die  4.  Septembris 
fcripfeiat :  iiijrejfns  mem  ^  mquic  putabatur  Romce 
wuJ  0  fore  JifpcHior,  (25^)  Hinc  nullo  pene  nego- 
tio  potes  conjicere,  fuilfe  Rom^  quoddam  genus 
hominum  ,  qui  Turnonium  adverfus  Jefuitas  pra^- 
judiciis  imbuerant,  uc  ex  epifcopo  Afcaloaenri  cu- 
jus  fragmeacum  epiitolje  ad  rege  n  perfcripcae  pau- 
lo  ance  memoravi ,  parcim  jam  intellexiiti ,  partim 
ex  lis,  quje  poltea  dicam,  magis  intelliges^ 
§.  XLVII. 
JefuitcE  non  ignari ,  qua  de  caufa  Legatus  ve- 
neric ,  ut  primum  opportunitatem  nadi  funt ,  ro- 
gabanc ,  uc  convocacis  feaioribus  Chrillianis ,  <Sc 
variorum  ordinum  MirTioaariis ,  de  coatroverfiaco- 
gnofceret ,  le  paratos  effe,  fi  pars  aclverfa  fcripto 
fua  momenta  exhiberet,  fcripto  leidem  refpondere. 
i^bn  iit  Lcgatus,  quod  parris  adverfje  documeiita 
pleraque  O.  Cliarmot  Romam  tiiliff^c,  addiditque' 
jam  tadtum  Roma^  decretum  de  rjLibus  ,'  lupeiclfe 
jd  foium,  ut  praxis  ilii,  qux  hadtenus  oi)tinuiC, 
contraria  in  lu  ererur.  C^SQ)  Idem  ,  uc  fupra  dixi , 
refponlum  Miflionarii  jam  ante  Cantone  accepe- 
lant.     Mihi    utrumque   conferenti  venit  in  mentem, 

tem- 


huc  vemfit ,  mm  ad  me  hmeratorem  retulfjjes  , 
U  miffum  fwffz  a /tunmo  Pontiflce  eo  fine\  titejus 
vom^nz  miln  graticts  eigeres  pro  beneficiis  a  mz 
in  M^JJiorjarios  Europreos  coUatis  ^  ^sS*  prceter  lioc 
tt  miUum  ..liud  ttaberz  negotium  ,  ^c.  Vide 
la  veriL^  e  finnoceiua  de'  Miffionarii  &c.  pa^. 
I  i  4  (2)8)  Diarium  rerum  a  Turnonio  geflarum  a  P. 
Antonio  Tiiomas  ad  Generaleii  milTum  §.  I.  & 
11.  (259:)  Ibid, 


CoIIeghm  VL  137 

temporls  rationem  fubducere.  Movit  Turnonius  ex 
Europa  anno  i-^c^.  in  Chinam  venic  1-04.  Can- 
tone  moracus  eft  annum  fere  incegrum ,  inde  pro- 
fedtus,  Fekinum  anno  I705.  die  4.  Decembris  Cvnuic, 
utex  hacl:enus  didis  liquet^  Itaque  ,  li  verum  ell, 
Legati  refponfum  ,  quemadmodum  efTe  verum, 
ep](copus  A(calonenfis  iidem  facit,  neceireeft,  al- 
terucrum  confequi ,  ut  vel  Turnonius  ance  o.  Se- 
pcembr:s  anni  1-05.  quo  Cancone  lekinum  movit , 
decrecum  de.  ricibus  (inicis  anno  1-^04.  die  20^ 
No  embiis  conditum,  acceperit ,  quod  omnino  (] 
longinqui  itineris  racio  fpedetur ,  incredioile  eft, 
vel  ut  prius  5  quam  anno  1702.  ex  Europa  movit, 
jam  cognicum  habuerit,  qu^E  fentencia  de  litiDus 
ferenda  elfet.  Cluid  ergo  opus  erat,  ab  an  1697. 
ad  aiinum  1704.  de  his  RomiE  trjcari  ?  cum  ta- 
men  Jefuicje  per  P.  BeiuvoWer  propo(ico  fuo  apud 
Legatum  in(i(1:erent ,  admifit  tandem  (criptum  P. 
Fisdelouy  icidem  Jefuic^e ,  qui  concrari^  dc  ricibus 
fencencix  erat,  quin  tamen  id  BeatwoIIiero  com- 
municari  (ineret.  Sed  cum  id  aftudio  parcium  non 
vacare  plerisque  viderecur,  indulficdenique,  uc  co- 
ram  fe ,  &  variorum  ordinum  Miifionariis  de  con- 
troverfia  difcepcarecur,  Fisdeho  Gailo  oppolicus 
fuic  P.  Jofephus  Rairnondiis  Jefuica  Hifpinus  ,  a 
quo  ille  in  eas  angulbas  redaftus  eft,  uc  ipii  adver- 
farii  prccfences  palam  facerencur,  nolle  (e  ejus  re- 
lpon(is  Itare  ,  opusque  effe,  uc  jpfe  D.  Maigrot 
caufx  ,  quam  moverat  j  defeii(ionem  fufciperet. 
Abhinc  Turnonius  nullam  difcepcationem  miticui 
voluit,  &  Visdjlous  pollea  epifcopus  ab  eo  renun- 
ciati^s  ell,  an  ob  fcripcum  fuum,  an  alia  de  caufa, 
fcriptores  varianc,  mihi  illud  vero  fimilius  eife  vi- 
decir.  (260)  Incerea,  cum  hxc  privacim  aguntur, 
Imperator  fciendi  cupidus,  quis  llomx  de  fua  de- 
claracione  circa  voces,  ricusque  finicos,  quam  an- 
no  1700.  m  urbem  miferat,  (§»430  ^enfus  efTet, 

duos 


158  Hijloria  CoiitYov^Yjiunim 

duos  Mandarinoj   ad    Turnonium  mifit,    qui  \Atx 

illo  refcire  conarentut.    Inierrogatus  refpondit,  ve- 

niiTe  quidem   Romam  exemplum  declarationis  ,  li- 

cec  non  authenticum,  neminem  etiam   dubitaffe  de 

vericate  fadti ,  fed  in   eo   hariifTe  plerosque  Jubios , 

num  Imperator  per  Europjeos  Pekinenfes,   jefuicas 

defignabat,  fincere  informacus  fuifTet.     O.fenfi   hoc 

refponfo  Mandarini,  quafi  opus  eflet,  Imperatorem 

de  vocum  Sinicarum  fignificatu,  ritibusque  patriis  ab 

exteris  doceri,  fubJLinxere,  propone    ighur   pkniits  y 

&f  tuam  di  illa  decJaratiom  imntcm  aperi :  volencem 

refpondere,  ii,  quorum  coniihis  utebacur,  manu  um 

geltu ,  6c  itrepiru  pedum  impedivere ,  6c,  uc  parum 

tirmam  valecudinem ,  asgre  enim   habebat ,  prwtcexe- 

ret,  Icahca  m  lingua ,  (uadebanc.     Mandarini  homi- 

num  genus  verfutum,   quid  adtum  eiTet,  diligenter 

ad   Imperacorem  reculerunt,    qui,  quod  erac  ,  fu- 

fpicatus ,    admifTo    rurfus   ad    colloquium    Legato, 

coram  hujus ,  6c  fuis,   qui  frequentiffimi  aderant , 

aulicis,  praefencibusque  jefuicis  'n\  hiEC  verba  loquu- 

tus  eft :    notum  fac  Pontifici^  a  bis  mille  annis  reve- 

rentcr  fcquimiir  Confucii  doEirinam^  a  ducentis  dum 

circiter  liuc  venit  Lymatheu  (id  Riccio  erac  nomen 

finicum)   &r  a  quadraginta  annis  ^  quibtis  ego  impe- 

ro ,  jTne  culpa  &  errorc    vixerunt  Europcei,      Si  in 

pojleruui  tui  Europcci  (261)  vcl  unum  punctum  ha^ 

bent  contra  docirinam^  omnes  Europcei  difpcuher  ma- 

nebunt  in    China  ,    fimulque   id  ipfum    fcripto  illi 

confignari  jullit.     Turnonius  videns  ,  Cum   quo  flbi 

rcs    deinceps  efTec  ,   interprece  P.  Gerbillon    eidem 

indicavit,  habere  fe  hominem  cccace ,  moribus ,  lic-' 

teraium,  &  rerum  finicarum  pericia  inligntm,  quem 

rogarec  ab  Imperatore   audiri.      Annuic  ,   eumquc 

in  Tartariam,  quo    venacus   caufa   poftridie  icurus 

erat  ,    ad   fe   venire  judic.     Erac  is  D.    Maigrot^ 

quem 

C26O   Eos  non   obfcure   indicat  ,  quorum  confiliis 
utebatur. 


Colkghm  VU,  139 

qiiem  Legatiis  a  peritia  rerum  fiiiicarum  commenda- 
verat.  Profedus  igitur  iii  Tartariam,  non  multo 
polt  ad  Imperacorem  adniifTus  eft.  Hic  polt  pri- 
ma  falutationis  officia  uc  experimentuni  fcien- 
tiae  ex  eocaperec,  juflit  illum  quatuor  litceras  f»- 
per  vertice  fjo  fcripcas  legere  :  hjeiit  is  primum, 
mox  fe  fecoiligens,  legit  quidcm,  ftd  pr^ter  unam 
reliquas  partim  ignoravit ,  partim  male  legit.  Im- 
perator  ludihcariTe  a  Legato  ratus,  qui  illius  pe- 
riciam  in  linicis  laudaflec ,  Maigrotum  Pekinum  re- 
mific ,  quem  mox  Mandarinus  H^n  -  kama  confe- 
quutus  mandacum  hujus  tenoris  actulit.  C262)  Frl' 
mo  Feu-tain  (ita  Siuc^  D.  Maigrotappellabant) /^//^- 
raJ2S  efl  Imgiics  fnias  :  qiiatuor  Utteras  legere  jujjus 
diias  mn  novit ,  in  tertia  erravit ,  qiiartani  expli- 
cnit.  SecwhJo  non  inteUexit  Cy^  Tertio  Jiegat  Im- 
perator  fiiuui  fiibditiiin  ejfe]^  qiii  non  colit  cceliim  ^ 
Cofucium  ^  ^  ckfimEIos.  Qtiarto  mala  fide  negat 
Fen  -  tam  ,  fe  fcire ,  an  5*000  C^iri[i:ianorum  in  Fo- 
kien  habeant  aulas  avorum  ^  &r  i:  praflent  ritus. 
Qiiinto  ^  Sincv  videntes  ex  paffione  litigari ^  averten- 
tur  ^  a  fide  veflra,  Sexto^  lioc  ejl  y  eandem  in  C^i- 
na  deftriiere.  Septimo ,  fi  Miffionarii  violalmnt  leges 
Patrice ^  Iiahet  Cliam -Iiy  le^es  pa:nales  ^  fecunduai 
qiias  puniH.  Turnonius  ,  Ris  intelledis  ,  vetuit , 
ne  quis  deinceps  de  ricibus  quaeftionem  coram  Im- 
peratore  moveret. 

Ne  tamen  nihil  eorum,  quorum  caufa  vene- 
rat,  agere  videretur,  jullit  D.  Appiani -^  &  unum 
ex  ordine  S.  Francisci,  Cafioranum  fuilTe  fufpicor, 
Chriflianis  Pekinenfibus  nunciari ,  ritus  eife  vecicos  , 
proinde  ab  irs  deinceps  abllinerent.  Verum  cum 
ilU  fcripto  libello   diiiicukates    fuas    Turnonio    ex, 

po- 

(262)  Diariiim  &c.  Antonii  Tftjmas  §.  III.  itera 
decretura  Imperatoris  die  2.  Augufl.  1706.  fi- 
gnatum ,  &  paflea  Pontifici  transmillum.  Vide 
la  verita  e  finnoceaza  &c.  pag»  128. 


I40  HtjloYia  Co72trovcr/iarum 

V 

ponerent,  is  iracundia  percicus ,  cum  libelluni  la- 
cerare  non  polTec,  humi  projefitum  pedibus  calca- 
vx.  Qua  re  illi  magnopere  ofFenfi  jam  in  procin- 
du  eranc ,  uc  Legacum  1  ribunali  ricuum  deferrenc , 
nili  Jefuicae,  quamquam  non  (ine  ^difficulcace,  eos 
pacaiTenc.  (^63)  Sed  iile  nihilo  caucior  faftus, 
fcripco  Imperatori  porredto  aliquoc  Jefuicas  Gal- 
los ,  qui  in  m\x  obfequiis  eranc ,  <Sc  univerfam  na- 
tionem  Luficanam  accufavic.  Imperacor  videns 
primo  accufationis  capice  eam  rem  p-ci,  quam  ipfe 
juffiiTec,  fidem  cciam  alceri  non  haouic,  quod  (i  ei 
perfualum  fuilTec ,  minime  dubium  eit ,  quin  porcus 
Macaenfis  una  cum  urbe,  quie  Millionariis  janua 
hadlenus  in  Chinam  erat ,  Luficanis  adimendus  fu- 
erit.  (264)  Nihilo    felicius    alter    Legaco  conatus 

cef- 


(26O  De  hoc  aftu  Turnonii,  ita  epifcopus  Afca- 
loneiifis  ad  regem  Lufitanise  :  il  ri  y  a  qiie  ceux 
qui  ont  vku  quelqm  tcinsd  lci  Chim^  q[ui  puijjent 
comprzndre  d  quel  point  une  aBion  femblciDle  peui 
irriter  les  Oiinois,  lls  en  furent  en  effet  Jij  c/jj- 
ques ,  quHls  refolurent  de  porter  leur  accufation 
contre  le  Mr.  Patriarche  au  Tribunal  des  rits 
lequel  efi  un  des  fix  'Tribunaux  fouverains  dt  lc$ 
Cour.  Mais  les  yefuites ,  beaucoup  de  peines^ 
les  appaiferent  enfin ,  ^  Vaccufation  ne  fut  point 
prefente,  C  263  )  Epifcop.  Afcal.  cit.  epiftola  ad 
regem  Lufitaniae.  il  arriva  d^autres  incidens^ou 
les  chofes  fe  pctfferent  d'une  manierefort  defagrea" 
bk  d  rEmpereur  ^  aux  Princes  fes  fils  :  fur  -  tout 
lorfque  Mr,  le  Patriarche  mal  confeilU  prefenta 
tine  accufation  par  ecrit  d  l'Empereur  contre  queU 
ques  yefuites  Francois  bf  contre  toute  la  natim 
Portugaife,  Mais  comme  ii  etoit  evident  d  cc 
Prince  ,  qm  la  premiere  accufation  n  avoit  mil 
fondament ,  parcequ^elle  tomboit  fur  une  chofe  quil 
avoit  lui'  mhne  ordonnt ,  cela  ote  toute  creance 
dlafeconde,  dlaquelle  fil^Empereur  avoit  eu  queU 
que  egard ,  on  ne  devoit  pas  moins  apprehender 
qm  la  ruine  entiere  du  port  de  Macao  ^  cettt 
vilk  qui  a  iti  jusquici  la  portg  la  plus  fure  pour 

Ven-> 


Collegium  FL  141 

ceflir.  Cum  nirfusad  Imperacorem  admifTus  efTer, 
rogaverac ,  uc  indulgerec  Pekini  relistere  perfbnam  ^ 
uc  aj^bac,  perfpetice  priidentice^  integritatis  ^  ac 
^otlrincs ,  qna^  etiam  ejjet  fnperior  cvinium  Eiiro^ 
pceorim ,  pojfetque  fatisfacere  defiderio  fiice  Beatitii' 
dmis ,  y  fervjtio  fii<je  Majeftatis  ,  &^  perfe&e  re* 
gulare  iftam  Mi//ionemy  quam  tantoperefovmt  pa^ 
trocinium^  ^  lenevcla  documenta  charitatis  ^  ve» 
ftrce  Majeftatis-i  (265)  hoc  e(t,  uc  paucis  dicam, 
Jocum  Kuncio  apoitolico  Pekini  quoerebac.  Idquo- 
que  negavic  Imperacor,  &,  cur  ncgarec,  raciones 
copiofe  reddidic.  Ex  pericioribus  MiflTonariis  cam 
loiid^  videbantur  ,  uc ,  fi  Imperacor  fponce  Nun- 
cium  apoftolicum  peciiflet ,  Turnonio  omni  ftudio 
«nicendum  fueric,  uc  id  impedirec,  cum  ad  deflru- 
^ndam  Miflionem  nihil  magis  accommcdatum  effec  , 
quam  hanc  novicacem,  &  in  cale  Imperium  inve- 
here.  Nihil  camen  has  raciones  apud  Turnonium 
valuere:  in  querelas  effufus,  Jefuicas  hujus  repul. 
f2e  aucores  tfle  fufpicabatur  ,  &  in  dies  majora 
averfi  ab  ejs  animi  indicia  dabac.  (266)  Cum  hic  ei 
conacus  non  fucctfliflec ,  aliam  viam  iniic ,  &  f^rip- 

to 


Pefitrie  de  ces  JVJiJpions  ^  auroit  ete  enkv^e  mix 
Portugais,  (265)  Diarium  fupra  cit.  §,  IV.  (266) 
Memorata  epifcopi  ad  regem  Lufitanise  epiftola, 
Ces  raijons  en  effet  Jont  Jijolides  qve  les  plus  experi^ 
vientes  Mijjionairesjontperjiiades,  que  quand  mimt 
l'Empeyeur  de  Jm  propre  mouvement  k  mudroit, 
etailir  ^  il  ne  Jeroit  pas^du  bien  de  la  MiJjion 
ce  raccepter.  ikien  aii  fond  ne  Jeroit  plus  propre 
n  en  cc.tjer  la  tiiine  entiere  qu'une  pareille  now 
Teaate  dans  une  Empire  tel  que  celui  -  ci^  Toui 
ce  quon  pvt  rtprejenter  d  Mr^  le  Patriarche  ne 
fvt  pas  capable  ae  la  cahmr.  11  perjjia  dansfes 
plaintes  ^  ^  dans  le  Joup>on  ou  ii  etoit  ^  quc  les 
jftjuites  avoient  contribue  a  faire  echoiier  un  def 
Jem  ,  qii^il  rcgardoit  comme  dune  extreine  confe^ 
quence :  ce  qui  augmenta  l  eloignement  b"  la  de* 
fimce  quil  avoit  Ueja  marqute  d  kur  e^ard. 


1^2  HifloYia  ControverJ^arttm 

to  libello  orabac,  uc  fibi  licerec  domutn  Pekini  co- 
erTiere:  nec  hoc  concefTum  eft  *.  hinc  rurfum  fufpi- 
cio  in  Jefuicas  leciciic,  quas  mox  auda  fuic,  cum 
viclerec,  ab  Imperacore  munera  Poncifici  deferenda, 
P.  Bouvec  Jefuitae ,  &  D.  SaDino  Mariani  cradica  , 
ac  Bouveco  primas  in  obeunda  hac  legacione  dela- 
tas  efTe.  Turnonius  Jefuiram  viro  Ecckfiallico 
pr^elacum  Q^Q  ^  impaciencer  ferens,  voluic,  uc  D. 
Mariani  primum  Lcgacionis,  Kouvecus  vero  ftcun- 
dum  locum  cenerenc :  quo  compertolmperacor  utrum- 
que  una  cum  muneribus  ex  icinere,  quod  jam  in- 
greffi  eranc,  (cripto  in  haec  verba  mandato  revo- 
cari  judic.  C267)  Ego  Jvipevator  gvatijf/iinnm  ha' 
lens ,  quod  fumnius  Pontifex ,  virtutis  cultov ,  ex 
tam  longinquo  huc  im/tjjet  y  ftatim  dona  vgia  Pe^ 
cim^  (liouvet)  <j  Xa  qiien-gan  (Mariani)  commit- 
tens  ad  fiinimum  Pontificem  de/egavevam .  Fernm 
confidevato  modo  vili  ^  ^  temevario  ,  quo  To-lo 
(Tournon)y^  gejfit  ,  pofiquam  profe&i  funt  pev- 
petiio  homines  accufando^  deque  Jinen/fs  Jmperii  doC' 
tvina  ,  ^  confuetudinihus  mala  hquendo  •»  //  nulla- 
tenus  hahet  Magnatis  delegati  fpeciem,  S^  quidem 
dicit  Legatiim  Jummi  Pontificis  ^  £if  nuhlum  figniwi 
fuce  Legationis  hahet ^  (268)  &''  quamvis y  qui  h.c 
fiint y  antiqui  Europm fponsores fe  prcefltiit  ^  quod 
To-lojit  vere  a  fimmo  Pontifice  delegatiis  ,  /;// 
tai?ien  eorum  diSfis ,  tamquam  veris ,  fides  adhihert 
mn  poteft.  Qjtce  cum  ita  fmt ,  revocentur  P.  Bo' 
ztvet  9  &*  D.  Sahinus  Marianif  dcnaqi/e  rcgia  ajftr- 
ve?2tur^     Poflqiiam  fjuc  verus  Jiimmi  Pontificis  Z^- 

ga- 


(267)  Diar.  cit,  §.  IV.  Mandatum  exftat  in  La  ^  e- 
rita  e  rinnocenza  de'  Miffionarii  &c.  pag.  133. 
(268)  Re  vera  niifpiam  me  iegiflc  memini  ,  lic- 
teras  fidei  piiblics  ,  feu  ,  ut  vocant ,  credertia- 
ks  ab  illo  exhibitas  fuiife.  Qaa  de  caufa  etiam 
epifcopus  MacaenfisjurisdictionemTurnonii  noa 
agnoviC. 


Collegmn  TL  143 

gcitus  ve?2erit ,  tunc  re  illa  diluddata ,  dona  regra 
fiiittere  non  tarde  erit.  Igitur  palatn  fcrlla  Piir- 
Jay  eques  iterinn  nuttatur  ,  qvti  P.  Bouvet ,  &^  D* 
Sahwuni  Mariani  una  cum  donis  regiis  huc  revocet : 
nulla  5  quoJ  mirum  videri  potdl:,  rei  male  geflae 
caufa  in  furnmum  Poniificem  rejecba ,  ferturque  co- 
ram  fuis  dixifTe  :  ubivis  gentium  reperiri  Min;ftros  , 
qui  magis  fuo  judicio  rem  (ibi  commilTam  ament 
gerere ,  quam  eorum  ,  a  quibus  mifli  funt ,  utili- 
tati  lludere ,  fibique  fere  perfuadeant  ,  fe  efie  do- 
minos  ,  qui  nulli  rationem  faftorum  reddere  ob- 
ftridi  fint.  (269)  Abhinc  in  Imperatore  f!gnificatio 
benevolentiae ,  &  in  Legato  illius  percolendi  Rudi* 
um  refrixit.  Ita  Legatio  Turnonii,  qu£e  fat:s  fe- 
liciter  coepta  erat,  pene  in  tricas ,  parum  &  fua 
quam  gerebat  perfona  dignas ,  nec  loco,  nec  tem- 
pori  opportunas  ,  defiit.  Fueie,  qui  optabant,  uC 
Turnonius  parem  zelo  prudentiam  in  obita  Lcgr- 
tione  junxiiiet:  certe  Leibnitius  magni  vir  judicii, 
multa  "^m  eo  Jdefideravit ,  quae  ad  eas  res ,  quarum 
caufa  ad  Sinas  miffus  erat  attinebant.  (2"o)  Di- 
fplicuit  quoqiie  cum  Imperacore  agendi  modus ;  naT" 
ratio  ^  inquit ,  rerum  a  QiTdinali  Turnonio  a6iaruin^ 
vfi  a  diffe7?tia2te  ^  a  viro  tamen  gravi  ^  nec  certe  Je* 
fuita  profe&a  ,  multam  liabet  fpeciem  veri  ,  &r  puto 
ab  epifcopo  Cononenft  ipfo  i2on  negari^  Cardinakm  72on 
fatis  circumfpecle ,  aut  revere72ter  egijfe  apud  Monar-. 
cham  Sinarum  :  ciimque  poftea  audiret  de  alio  Le- 
gato  ad  Sinas  mittendo  confilia  Romx  agitari ,  di- 
cebat  :  qucerendus  erit  aliqids  ,  cajus  zelus  mi^ 
nus    habeat    ardoris'  ^   quam    Turf2072ius.    (  271  ) 

Sed 


(269)  R^ponfe  au  livre  iutituJe ,  extraits  &c.  pag. 
(270)  Toni.  V.  operum  pag.  504.  ad  D.  de  la 
Groze  fcribit ;  y  cii  toujours  trouve  le  procede 
de  ce  Cardwal  plus  lccr:vn:able  d  ufi  Jair.t  vJ^iO" 
vaire ,  qu'd  un  homme  ciont  le  zele  fi\t  regU  par 
li$  Jcience  (^271)  Tom.  IV,  pag.  161. 


144  HijloTia  Controverjzarum 

Sed  id  utcunque  fueric ,   ChamJiy  majorem  Ponci 
ficia,  quam  Legati ,  rauonem  habens,  Turnnnium 
die  2H.  Augulli  anno    i-^o^.  eadem  pene  ma^niri- 
ccntia  ,  qua  ante  eum  acceperat ,   ab  fe   dimiiic, 
§.  XLVIII^ 
Pekino  disceden*;,    regiis   navibus  Nani<inum 
pervenit,     Hic  cum  moratur ,    Imperator   die  19, 
Decembris  edito  decreto  ftatuit,  ne  quis  Europseo- 
rum  legem  Chriftianam  deinceps  promui^are  aulic, 
nifi  jure  jurando  fidem  feceric,  fe  perpetuo  in  Chi- 
ria  m.anfurum,  ec  praxim  Riccii  fequuturum  efse, 
nuUique  Miffionariorum  apud  Sinas   manendi   pote. 
Itas  facta,  nifi  fcriptum  diploma  ab  Tmperatore  ob- 
tinuiffet.     Itaque  cum  periculum  univerl^  rei  Chri- 
ftian^  ingruerec,  episcopi,  ^  Miflionarii  omnium 
ordinum  pro  eo  impecrando,  Pekinumcercatim  con- 
volarunt ,  (  272  )    rati ,  ad  cempeftatem   hanc  fe- 
dandam  id  unum  fupereffe,  uc  Imperacori  mos  ge- 
reretur ,  praefertim  quod  Turnonius  refponsa  facr^ 
Congregationis    hactenus  non     vulgafTec.     His   ille 
nunciis  perculsus ,  decrecum  de  ritibus  Nankini  an- 
no  1707.  die  25,   Januarii   promulgavit ,  &:  inter 
ceteros  Miffionarios ,  quinque  etiam  Jesuitas^  Wt 
enira  in  ea  urbe  erant ,  ad  id   fervandum   jure  ju- 
rando  compujic,  qui   omnes   poilea,    quam  id    ab 
Imperatore  cognitum  fuit,  e  China  ejecci  func,  Cu- 
jusmodi  autem  decretum  id  fueric ,    eo    loco ,    ubi 
refponsa  Congregationis    promam ,   commodius  di- 
cetur,  uc,  quancum  haec  ab  ifo  drflra.c,    meh*us 
poflTs  cognoscere.     Id    folum   hic  memoro,    fuiife 
in  eo  certas  regulas  praefcriptas ,    fecundum  quas, 
(i  de  ritibus  finicis  ab   Imperatore  mterrogaren  ur, 
omnibus  refpondendum  eliet ,  quas  episcopus  Afca- 
lonenfis  magis  ad   exacerbandum ,  quam    pacandum 
Imperatorem,  tum  ad  deltruendam  rerigionen  ac- 

com^ 

(273)  La   verita   e  1'  innocenza  de'  JMuUonarii  etc. 
pag.   116.   20,   et   22. 


Collegimn  Vh  l6l 

omma  h?  Etiropa  a  fua  ftJiihfici  relatiom  pendeavt  &7^r. 
Si  Tiirnonjus  litteras  episcopi  iniercepic,  7je  nim" 
citnn  appcUatiovis  Pekirdnn  perveiiret  ^  ma  fVonte 
Serry  affirniare  potuic,  Jeruicas  hujus  appellai  ionis 
dire&ores  fiiifle ,  qui  de  ilja  nihil  prius  (civere, 
quam  ab  epifcopo  edofti  fuifTent?  Habes  rufus 
Serryanum  ingenium.  Teterum  ,  velim  ,  ut  ad  mi- 
nas  epifcopo  inienratas  animum  taniifper  adv  icas. 
Si  Turnonius  fadorum  fuorum  recle  fibi  confcius 
erat,  quid  opus  fuic  minas  adhibere,  ut  epi"copus 
a  fuo  propoiico  defillerer,  vel  cerce  fecundum  fuan 
voluncacem  appellationis  fnipturam  mucarcc  ?  nec 
illud  pulchrum  ,  quod  licteras  ad  ahos  fcrip  a<!fua 
audoricace  iniercepeiir ,  fu*3pre(rericque ,  6c  id  in 
CTiina,  ubi  pubh*ca  veredariorum  fecuricas  ,  fides- 
que  lege  regni  fancica  efl^  Uc  candide,  quod  fen- 
tjo,  dicam,  nimis  h^c  male  confcium  animum 
produnr. 

Qua  vero  ratione  epifcopus  Macaenfis ,  fcfuf- 
tarum  prccpvdenti  aiitoritate  Sc  pravo  exempjo  ,  ad 
appellanchm  6c  ad  it^Ji^r^endiim  concra  apoftolicam 
jurisdiftionem ,  unde  i/mwnera  ahfxtrda  ^  ^  tmha" 
menta  plmima  confequuta  func  ,  indudus  fiierit, 
non  intelhgo;  cum  qu^  Macai  ex  mutuo  inter 
Turnonium  ,  &:  epifcopum  diflTdio  orta  funt,  C!e- 
mens  Papa  XI,  Laurcntio  GGme%  vicario  epifcopi 
non  item  Jefuitis  tribuat.  (291)  Quod  ad  Jurisdi- 
ftionem  attihet ,  nequaquam  Tefuitce,  fed  repes  Lu- 
(itania; ,  tum  Proreges  ,  ^  archiepifcopi  Goani  in 
caufa  fuere  ,  qui  fcriptis  crebro  Macaum  ,  (&  ?e- 
kinum  litteris,  exferte  vetuerunc,  ne  ulliusex  iis , 
quos  Congregatio  de  propaganda  epifcopos,  auc 
vicarios  apoflolicos ,  aut  denique  Miffionarios  mit- 
teret,  (  §.  36.)  jurisdidiioni  mos  geratur,  nifi  fc 
prius    CancellarisB    UllyflTponenfi    Ititiflet.    (2Q2) 

Nunc 


^290    BuUa    171  !♦   edita.    (292^    Epiftola  Cajetani 

1L* 


i62  Hijloria   Confroverjiariiia 

Nunc  ut  tecum  conftituas,  cupio ,  an  baec  &  fi-- 
milia  enorrniter  a  verifjrniiicucline  abhorrenua  fcrii)! 
a  Turnonio  potuerint ,  6c  non  pocius  ab  efus  obi- 
tu ,  cujuscanque  den.um   dolo ,  illius  nomini  fue- 

rint 


de  Mtllo  Proregis  IndiaruTn  ad  P.  Francifcum  Pin- 
to  Jcruitam.  La  naviere  dit  la  mtre  Doiiie  etani 
arrive  dcins  ce  port ,  fai  re^ii  les  lettres  ae  K 
2?.  pUims  -—  de  Joumifjion  la  plv.s  refpeBeufe  aux 
orders  de  fa^^dajefic ,  —  qu:  deniandent ,  quon 
m  recoiinoijje  ni  ks  Prelats  ni  ks  MiJjiona''res 
de  la  Propagande  dans  les  limitns  dz  la  jurisdi* 
Bion  de  Macao  ^  d  moins  quils  ne  Joitnt  auto- 
rijes  par  Ja  Majfie,  ^  que  les  Prclats  n^ayen^ 
fait  enregijirer  kurs  bulks  dans  kt  Chancelkrie 
de  Forivgal,  Ce  queje  rcccmmande  dz  nomcau 
a  V.  R.  puisque  k  contraire  tourneroit  au  pre- 
judice  dis  droits  de  la  couronne  $5*  Jur  tout  du  droit 
de  Patronage  Jur  ces  Jioyaunies,  Et  comim  ks 
mcmes  dijficultjs  Jc  recontrent  dans  la  Legaiiorau 
Fatriarche  d^^Antiochie  ,  on  ne  doit  pas  r^connoitrc 
Ja  jurisdiBion ,  parceque  ce  Prelat ,  rf  a  pas  cz 
quil  f.dX  -pour  hreaamis  commettl,  &c.  Datum 
eft  12.  Maji  anno  1706.  Vide  Anecdotes  fur 
retat  de  la  reliiJ^ion  daiis  la  Chine  Tom.  I^  pag. 
49.  five  geniuna  ^\t  hcBC  epillola,  five,  quod 
non  eil  infolitum  huic  autori,  interpolata  &  cor- 
rupta,  patet  tamen  hinc,  quam  acriter  reges 
Lufitaniae  fuo  juri  Patronatus  invigilaverint , 
rieque  ad  folos  religiofos  fua  mandata  fed  epi- 
fcopos  CLiani  pertinere  voluerint,  quemadmo- 
dum  ipfe  rex  anno  1703.  ad  epifcopum  Peki- 
nenfem  fcripferat.  S' il  efi  vrai  comme  on  me 
k  marqiie  des  plvjkrs  zndroits^  que  vous  mon- 
triezji  peu  de  zek  pour  defendre  mon  Patronage 
royal  Jur  ks  Eglijes  dorient  contre  lujurpation 
que  ks  Vicaires  apofioliques  font  du  droit  avjji 
evident  de  ma  couronne ,  je  ne  puis  771'  empechir 
de  vous  marquer  monhonem^nt,  Pvurfus  ad  evn- 
oem  ;  Sa  Saintete  comprerara  enfin  que  ks  Vi- 
caires  apoftoliques  ne  Jervent  qud  la  troubkr 
( la  Mi ffi on  )  y«;is  parkr  de  l^atteinte  qut  kuf 
"nindsre  aonm  d  mes  aroits,  b^c. 


Colkghm  Vh  165 

rint  fuppofita  ,   quod    Marius    Guarnacius  ,   C^^?) 
nullam  ab  eo  fcriptam    ex    China  epiltolam  memo- 
ret,  prcsceream,  quam  pofl:  obcentam  Cardinalis  ffigni- 
tatem  ,  ad  Oemencem   XF.  Vjacao  dederat.     Adde, 
quod  in  epiitola,  ex  qua  Serry  fragmenrum  ex:  er- 
p(it  j    imprefia   dicatur  Turini  a  typographo,    qui 
aliquot  menfibas  ance  obiit,  quam  illa  proelo  com- 
micrerecur.     Miium  (^  ijlud  ,  qiiod  cum  edicor  pva2« 
videret,  futuros   forte  aliqiios,    qui  autographum , 
epillola:   fibi   exhiberi    pecerent,    nodum  hunc  uno 
ici:u     fecueric,     diferce     profeffus  ,    autagraphum, 
editione  abfoiuca,   Cardinali  Macaum  remifTum  efTe. 
Habes  genefini  epillolai  Turnonianae  ob  quam  Serry 
libi  erepius  ica  exulcat,  ut  ille  olim  in  campis  gur* 
guflidoniis.     Addo  joci  caufa  fabulam,  quam  /dcm 
de  D.  Maigroc  procudic,*  dum   eum  carceri  m.';n'^i- 
pacum,.&:    fuorum  perfecucorum ,  hoc   efl:,   Jefui- 
tariim  cullodiiS  tradicum  fuifTe  commentus  efl,  (2   4) 
cum  tamen  non  modo  ipfe  Maigrot  fcripcis  A\^  ir. 
Feb.    I707.   ad    P.  Gerbillon    Cancone  litccis,  fe 
Imperatoris  miUnificentia  Pekini  liberaliter  ha  <itum, 
&  duos  Mandarinos  fibi  in  itinere  ab  obfequio  fui/Te 
teftetur ,  {t^   idem  etiam  D.  Mezzqfalc^ ,  qui  cum 
eodem  D.  Maigrot  China  excedere  /uflus  erat,  Ko- 
mae  palam  anirmarit  ,  miracusque  fit ,  hujus  famx 
autorem    ipfum    D.    Maigrot   fuifTe.  ^295)    Aiquc 

L   2  hinc 

C293)  /n  vitis  Pontiff.  &  Cardinalium  edit.  Pvomae 
1751.  Parte  II.  col.  141.  in  vits  Tiirnonii  (2Q4) 
Cit»  op.  Tom.  VI.  pag.  R41.  (205)  i/  a  y ,  fcri- 
bit,  long-tems  qiie  je  fotfhaite  davoir  le  hizn 
de  vous  ecrire ,  ponr  vovs  fa:r,e  ines  remer- 
cimens  ,  mctis  ovtre  qve  je  n  en  cty  pcts  encore 
zu  occajjion  ,  fay  ete  Dieu  merci  ,  tres  -  herevx : 
les  deux  Mandarins  entre  les  mains  des<mels  rous 
eiions  ,  nmis  ont  traii^  de  la  manier^^  du  Mondc 
la  pkis  honete  ^  la  tilus  obligeante ,  ^  ont  tmr^ 
vu  avec  une  liberalite  ircrnyable  a  tnus  nos  be- 
/oins,     C  ejt  un  effet  de  la  magnificmcc  de  l  Em^ 

quil' 


l64  Hijioria  Controverfiarum 

hinc  de  hujus  ingenio  conjeaUram  cape,  quiquod 
in  China  affirmabac,  negavit  in  Furopa ,  &  quos 
illir  defundo  Mandarino  ritus  exhibuic,  hos  Ro- 
nise  fuperfticionis  arguebat. 

§.  L. 

Superfunt  adhuc  fcrupuli  ah*quoc  tibi  eximen- 
di.  3  egeris  line  dubio  ,  rumorem'  per  id  tem* 
pus  vulgaium,  Jefuitas    in  caufa  fuifTe,  cur  Tur- 

no- 


jjeret.r ,  5:f  vr^z  fuite  de  la'  bznigmtc ,',  avec  lct- 
qvelk  il  ni  a  traitc  a  Pekir^.  Vide  la  veriia  e 
rinnocenza  &c.  pag,  165.  Conferat  ha^c  Leftor 
cum  iis  ,  quEe  Continuator  Fleuryanus  Tom.  67. 
pag.  484.  narrat.  ^'ondum  ad  Cantonenfim  itr' 
bnn  appiurat ^  (Tvrnonius)  cimi  Maigrotini  epi- 
fcopum  acerbijfimis  vexationibus  ,  contumeliis , 
atquc  injuriis  affeBimi ,  infuper  i)inculis  adfiri" 
^vm  —  comperiret,  Hoc  eft  contra  apcrtam 
veritatern  niti^&hiftoriam  Ecclefiafticam ,  alio- 
rum  mendaciis  inquinare.  De  Mezzafalco  au- 
tem  la  verita  &:c.  pag.  164.  lo  infra  fcritto  at- 
tefio  ip  verbo  facerdotis ,  cht  ejjendo  andato  a  vi- 
fitare  il  f.gnor  Abbate  Mezzafalco  fubito  tornato 
da  la  Cma^  come  mio  amico ,  che  piit  volte  dtU 
la  Cina  ftcjfa  mi  aveva  fcritto  dopo  piu  altreco» 
fe  corcernanti  a  gli  affairi  di  religiont  in  qutlV 
Imperio ,  interrogato  da  mt ,  qual  fondamento 
(tvefe ,  y  come  fcffc  avenuta  la  tanto  decantata 
prigionia  di  Monfgnor  Maigrot  nel  noftro  Col- 
legio  1  in  atto  di  ammiratione  t  di  fdegno :  ,,  chc 
„  prigionia,  che  prigionia?  „  mi  rifpofi^^  rni 
„  maravigho  non  poco  ,  che  Monfignor  Mai- 
„  grot  dia  un  tal  nome  a  quella  fua  djmora  nel 
„  voftro  CoUegio.  Non  poteva  effer  meglio 
„  trattato  ,  ed  eglj  fteffo  mi  confefso  aver  rice- 
„  vuto  ogni  cortefia  da  voftri  Padri  nel  tempo 
,,  che  dimoro  nella  lor  cafa.  ,,  lo  Marco  SHvC" 
rio  sbatti  Sactrdote  dtlla  Compagnia  di  Giesii. 


Colkgmn    VI  165 

nonius  in  cuftodia  Macai  tenerecur,  quin  fuifTetam 
rcelettos  etiam,  ut  ei  venenum  porrigerent ,   ne,  11 
ille  Romam  redirec,  (ibi  iilhic  malum  aiiquoi  con» 
ficerecur.     Illud   Mosheimius   tuus   non  o^Jicure  af- 
fi]mat,    (2i?.^)    addicque  in    domo    epifcopi    Ma- 
caenfis   detentum ,    &   a  Jefuitis    culiodicum  tuiire. 
Sed   li   uspiam,  Iiic    certe   Mo^itimuis  cuus  dormi- 
tavic.     Nec    enim  in  domo   cpifcopi  ,  quam   nun- 
quam   poll:   fuum   Pekino  reditum  incoluit,  fed  in 
domo  dbi  deftinata  obfL-ptus,  nec  a  Jeluitis  cuitodi- 
tus  fuic.    Pocerac  id  ex  Cailorano ,  cujus  aucoricacc 
crebro  alias  ucicur  difcere,  qui  ad  fuum  familiarem 
ica  fcripfic  ;  (297)   de  morte  emwenti//?mt  Card^m- 
lis  de    Tonr7Wi2"'  dicam  aliqiiid^  feciwdum  qiiod  ad 
nos  fcriptum  eft   ah  iis ,  qui  funt  Macai ,  ^  diHo 
eminentiffimo    D.  usque  ad  extremum  vitce  adftite- 
vunt^     Dicunt  ergo  illum  --  Iwc  anno  prc2  ceteris 
fuulta  pqlfumfuijje  m  fUCi    doinO  ^  vel  potius  car- 
ceve    Macaenfi  ^c.  nec  a  Jefuitis  cuiiodirum  fuiffc 
vidiTec ,    ii    verba    Clemencis  XI.  quae  ex  Norberco 
Capucino  ,     aucore    fuo  clallTco,  (umfic  3  vel  tan- 
tillum  perpendiffec :  tametft  tunc  temporis  in  civita- 
te  Macaoenft\  non  quidevi   a  pa^anis ,  (298)  Ced  ab 
offcialibus  ^    ^    miniflris   Chrijlianis    —  mulioruin 
militum  diurna ,  mSliirnaque   cufhdia ,  ut    captijus 
^fm;^re/7/r&c.  quisunquam  fic    iheptivic ,   uc  Jcifu- 
tas    incer  officiaks   militarcs   cenferec?  Sic  ica,  in- 
quies  ,    at  incer  miniftros    Chriilianos   cur  JefuicJe 
cenferi  non    poiHnt,    nihil    cauf^e  video.      Apage 

L  3  has 


C296)  Tom.  IIL  du  Halde  gerin,  edito  pa^.  27. 
C297)  Florianus  ^cihv  op.  cit.  paf^.  lOi.  (209) 
Sunt ,  qui  ex  hnc  capite  Bullam  Clementis  XL 
iit  eam  Norbertus  Capucinus  refert,  fuppofuam, 
aut  obreptitiam  putent,  riquidem  Turaoniiis  non 
a  Chriilianis ,  fed  finenfibus  ofJicialibus  militari- 
bus,  in  cuilodia  tentus  fuit. 


l66  Hifforh  Comrovzrfarnm 

has  nugas.  Chrilliani,  qui  Turnonio  miniftra- 
lani  S.ncnfes  origiiie,  &  nili  ,  uc  manulauui  cr:.c, 
incja  oiduum  domo  txcederenc,  in  pacriam  du  en- 
di,  puniendiqueeranc.  Lcgelis  iiocdecrecum  (^99) 
PrQVwcice  Q^ian-tovg  Hianxance  ctvkatis  Pr^fe&i 
Caftroium  cidjutoris y  mtdii  aginmis  Ducis  nmver- 
fu  Ltgiitus ,  regendo  Jimjiro  ag^nhn  commijjhs 
Ning.  Cnflety  notiunque  fit:  cum  perjpexerim 
To'0  C  Tournon)  viandato  Iviperatoris  vitjjim  Ma- 
caonetn  fu.JJe  ,  ^  prcejcriptuni  ejje^  iit  diJgenter  cu- 
Jiudirtur  y  ita  ut  non  liceat  injimis  homimhiis  Jvnul 
cuni  tllo  y  inito  conjilio,  aiiquam  fugiendi  artivi  da- 
ta  pLCuma  jnUjue  vwliriy  Vjjis  etiam  aliis  fundamen' 
tis  9  ideo  civUes  ^  "^Sf  viilitares  Prcefetii  mjeruntvii' 
Ittes ,  qtii  ahernis  vicil/us  excuhuis  agerent.  Nunc 
aiitevijunt  Sinenjes  quidam  ijomines  ^  Jcilicet  omni 
auxilio  dejiituti ,  qui  Jimiiiatione  ^  ^  nomine  reli- 
gionis  Julcipiend^  verjdntur  in  dovio  Toio-,  euntes 
^  revertentes  -,  leges  I??/perii  graviter  violantes. 
Id  quidem  jam  denunciavi  Juperiorihus  PrcefeUis ,  a 
qu  lus  editium  Juit ,  ut  ijomines  ilii  sppreijenfi  in 
patnam  reducantin\  Id  dehet  puhlicart.  Qjia- 
propter  notum  facio  Stinejjihus  Cijrijiianam  religio' 
nem  projeffis ,  ///  intra  duos  dies ,  qui  manent  in 
domo  To  lo ,  ah  eo  Jinguli  djcedant ,  exeant ,  aliam- 
que  vitam  tolerent ,  artem,  qucejituri,  Siquidemji 
qui  junt ,  qui  non  pareant ,  iicet  viiiitilus  excuhias 
agent  hus  Jiatim  ipjos  appreijendere ,  vin&ofque  in 
PrcBtorium  nolirum  ducere ,  itt  pcjiea  iteruvi  ducan- 
tur  ad  Prajecios  fuperiores  difciitiendi ,  l^  ple&en- 
di,  Vohjs ,  quotquot  ejiis,  id  reverenter  exequen- 
dum  tji ,  nec  id Jiocci  faciatis^  Vulcte ,  ne  qua  in 
re  77iandatum  ijiid  vioietis ;  id  expreffe  denuncio^ 
Imperatoris  Cavifjy  anno  48.  duodecimo  'die  Liina 

■  !■  I       I    III        I  I    II  ■  I  I      I  ■    II 

C  ^99)  l^cindi  relazione  dcl  penofifliimo  carcere   &c. 


Colhgium  PL  167 

fecitnJce,  Ex  his  nebulas  Mofheimianas  niiUo  ne- 
gorio  dillipa  is-  Sineiiles  Chrilliani,  qui  in  domo 
Turnonii  manehafit  ^  iriius  eranc  mwfflri-,  curenim 
in  ea,  nifi  minilbaiidi  caufa  manerenc?  hos,  uc 
reor,  j-ruitas  non  iacies.  Kurfum,  qui  excubias 
egerunc,  fuere  miiicesaPnTefedis  Smentibus  conitituci, 
kdquQm///tes  Si/2e??/es-^  nec  ex  his,  credo,  jefuicas 
fabricabis ;  mandaco  autem  imperacoris  Turnonium 
fuifie  Macaum  mifrum ,  uc  diligencer  cullodiretur, 
ex  edicto  Pru:coris  nunc  exhibico  inceiligere  poceras, 
Quod  fivero,  nam  id  ingcnio  cuo  vaide  accommo* 
dacum  e\k  videcur ,  tibi  (bfpicio  in  mencem  veniac, 
qujii  mandatum  id  C§.  88.  )  Imperator  fuaforibus 
Jefuiris  edideric,  hanc  quoque  ,  (i  modo  racionedu- 
ceris,  cibi  eximam.  Primum  enim  nemo  tam  he- 
bes  eit,  uc,  qui  charaderem  Imperacoris  Cam-hy 
ex  hilioria  Sinica,  cum  TarcariccC,  SiniCitque  gen- 
tis ,  exceras  naciones  cemnentis  genium  noric,  (ibi 
p^ifuadeac,  cantum  Jefuicas  potuilTe,  uc  Imperator 
jfu 'ifn^  in  rebus  gerendis  perfpicacix ,  6c  pruden- 
tix,  fe  ab  extcris  regi  (ir.eiet:  deinde  viri  graves, 
autoritate  non  minus ,  quam  virtute  <:onfpicui ,  qui 
tunc  in  China,  &  lebus  geitis  intcrerant ,  Jefuicas 
ab  hac  fufpicione,  qiiiE  ex  ferrnonibus  Turnoniior- 
ta  elt,  publico  cellmonio  ablblverunt.  Duo  cibi, 
unum  gallica ,  alccrum  Icalica  lingua  fcripcum ,  quo- 
niam  te  ucriusque  gnarum  proiiteris ,  depromam. 
Ilhid  (ic  habet.  Icy  a  Lin-zin'  ceii  jay  cQnnu  qne 
les  foupcons  de  Monfeigneur  Patriarche  ils  fontfort 
matfondeZ'  -  -  d  cette  heiire  je  fiiis  hien  perfuade  de 
r  inmcence  de  RR*  PP.  Portugais  (  hos  enim  ma- 
xime  fufpicione  fua  Turnonius  deiignabac, )  car  fur 
les  Franccis  je  n^  ay  jar?iais  eu  aucnnfufpiciou.i^^OO) 
Hsec  Serravalle  Oniinis  Minorum  Miillonanus  apo- 
ftoiicus,  Akerum  cpifcopi  Pekinenfis  ex  Ordine 
L  4  S. 

(300)  La  Veiita/;^c  1' innocenza  de' Miffionarii  &:c. 
pag.  122. 


l68  Hijloria  Controvzrjtariim 

S.  FranciTci ,  ad  Generalem  Jeruitarum  ho:^  tenore 
exaratum  elt  (3'^i)  Revevendiflimo  Padrc  !  avcn- 
do  faputo  r  elezwne  di  V.  R,  P,  in  Prepo/tto  Gene- 
rale  deiLi  Compagnm  di  Gtefii ,  non  poffb  tenevmi  dz 
rall  gvtivmi  feco  pev  le  molte  oblignzioni ,  c/je  tengo 
a  juoi  antecejjori ,  £ff  a  fuoi  figli ,  qualli  tutti  tra- 
vagliano  nella  vigna  del  Signore  injaticahilniente  e 
con  gvan  lijfjinio  pvofitto  delk  aniine  in  qiiefta  nuf/iO' 
fie  C/nntfe.  II  nemico  /m  moffo  iina  fieva  pevjecii- 
%'one  y  e  maffine  contro  de  miniftri  y  Jofoettando 
piolti  ^  e^erne  la  caufa  i  poveri  Padri  della  Corte-i 
pt)  non  e  cofi!  fcrivo  a  Jua  Santita ,  ^  alla  Sa^ 
gra  Congngazrone  &c.  Atque  horum  ,  fi  rationi 
loruin  daie^ve  is,  majora  tibi  debet  elle  autoritas, 
quam  Mofieimii,  aut ,  ex  quo  hic  fua  fumiit,  cx- 
cucuii.ri  Nooerti,  quorum  neucer  unqUim  in  Chi- 
na  fuit,  &  pollremus  pra;terea  ob  faifimonias  cri- 
nicn,  (302)  vitamque  rehgione,  quam  profeffus 
erat,  parumdignam,  (3^3)  ^P^^  cordatos  fidem 
omnem  amiiir. 


(301)  La  Verita  ,  e  V  innocenzade'  Miffianarii /tc» 
pag;.  134.  (.^02)  Orationi ,  qua  defiinBo  epif- 
copo  V^faelou  parentavit ,  qii^ve  cahnnni.Trum 
in  Jefuitus  plena  eft  ,  itianiim  Lollierii  epifcopi 
J.illinopolitani  imitatus,  eundem  fubfcripfit,  quafi 
is  orationem  typis  dignam  cenfuerit.  Id  ejus 
Siiperior,  P.  Thomas  de  Poitiers  ad  D.  Vumas 
Pondifcherii  PrasfeQum  an.  17.^9.  die  22,  Nov^ 
pe^-f  ripfit.  Delle  notizie^  c/iio  gli  ho  ^  Jarci  in- 
faUioilniente  qiieilo  appunto ,  che  c  ftato  clel  mim 
ai  /Vfr.  de  LoUiere  Jcritto  da  lui  Jottq  la  Jua 
oraiiom  fumrale  y  come  Je  quefti  /'  avejje  appro- 
rc.ta  ,  e  Jottojcritta  ,il  che  f  Jo  ejjer  faijo.  (303) 
Idem  Sup  rior  in  epii  oJa  an.  174C.  die  9.  Ja- 
n  arji.  Bijogra  kvarji  d*  attorno  quefto  imbro- 
oiiore  e  •auei.o  umor  bii>betico  ,  rc  convien  bada- 
re  aijjt  lauievtt  ^  perch^''  non  avencio  ne  jede  .^  m 
probita  j  non  ijtarJt   mai    alk  Jiie  provnjTe»     Et 

pau- 


Colleghmi  VL  i6^ 

§.  LT. 

Ejusdem  farinas  func,  quse  de  veneno,  Tur- 
nonio  a  Jeruicis  porredo  ,  pariim  Mofheimius  C504) 
oivfcure  indicac ,  parcim  alii  in  libros  retulerunc. 
Nemo  aperiius  Anecdotario  Gallo,  qui  jeruicas  ab 
ip^b  Imperacore  propterea  accufacos  fcribic,  pro- 
peque  fuifTe  comminifcitur ,  uc  is  paenam  ex  uiis 
tanco  crimini  parem  fumerec ,  niii  1  urnonius  cha- 
ritace  dudus,  liti  incerceffiffec.  (30^)  Scd  nemo 
etiam  malignius,  &  impudencius.  Kw  Imperator 
Jefuicarum  deinceps  opera  ufurus  erac,  quemad- 
rnodum  fuilfe  ufum  conltac,  (i  hujus  crimmis  reos 
comperifTet  ?  flipes  fic ,  qui  id  potelt  in  animum  in- 
ducere.  Sed  quis  eil;,  mquic  ille  porro,  Mandari. 
norum  ,  qui  ignorec ,  Imperatorem ,  nili  Turnonius 

in- 


paulam  infra;  Qht  pojjiam  tioi  fperare  da  imuo' 

mo  ,    che  J  e  fijfato  in  capo  ,  elodice  publicamen' 

te ,  che  non  riconojce  alcun  Juperiore  nc  Ecclejia^ 

tico ,  ne  Jeculare.    Pvurfiis   iii   alia   epiflola    anni 

17.^9.   die   29.  Dec.      11  Padre  Norberto  ha  for- 

mato  contra  di  me  un  pro^^etto  iniquo,  e  Jtrava' 

gante,     Non  e  quejla  la  prima  volta ,  ch\giijcri- 

ve   lettere  piene  d'   invettive  ,^    e  di  calumnie  im- 

pertinentijjime,     Me  ne  ha  Jcritte  Jubito   dopo  lct 

murte  deJ  njjiro   P.  Spirito ,   perche  conojcendolo 

10  ajfai  bene ,    non    giudicai  conveniente  ai  farlo 

fuperiore,  —  Mi  fa  minacce  per  partc  di  Roma,  e 

del  Re ,  ma   quejti  Jbno  Jpavcntacchi  da  bambi" 

ni :  alios  vidi  ventos  ,    aliajque  procellas»     Haec, 

&  his  fimilia  plura  reperias  Tom.  VIL  Raccol- 

ta    d'  apologie  &c.    per  Bottagriphi  a  pag.  6^, 

ad  pag.  117.     C504)  Cit.    op    pag.  28.     CW) 

Anecdotes   fur  1'  etat  de  la  religion  dans  la  Chi- 

ne  Tom.  III.  pag.  382.  —  89.     Qtiel  eji  h  Man^ 

darin  de  la  Cour  qui  ignordt ,    que  /'  Empereut 

avoit  accuje  les  Jejuites  du  poijon  donne  au  Car^ 

d^.nal  de   Tourn.ni  qui  eut  la   charite  <f  arreter 

ks  procedures  ^    que  ce  Prnce   vouloit  comimnar 

contv'  iux  a  fin  dc  k%  punir. 


17©  HifloYia  ComrovtyJtaYum 

intercenTfTet ,  ne  feverius  exameninftitueretur,  fc- 
re  jjm  p.en:^:m  in  malefadores  |efuicas  conlticuifle  ? 
Credo  equidem ,  id  non  modo  Mandarinos ,  fed  om- 
nem,  quam  ampla  eit,  Chinam  ignorafle.  Num- 
nam  ita  Itupidos  efic  Jefliitas  anecdotarius  putabat, 
uc  Turnonium  Macai  per  Imperacorem  detinericu- 
rarent,  quem,  li  ei  venenum  porrexiffenc  ,  itine- 
rt*  maritimo  periturum  fine  omni  invidia,  &  fufpi- 
cione  in  fe  rcdundanda,  certo  providere  poteranc  ? 
Sed  quid  facias  hoc  homine ,  qui  ^  uc  mendaces  fui 
immemores  effe  folenc ,  jam  mulco  ante,  (306) 
fcripferit,  Turnonium  eo  morbi  genere,  qui  apo- 
piexi.e  limilisfit,  Macai  obiiffe?  ac  hoc  re  ipfa  mor- 
bo  eum  dectlTilIe  ,  non  folum  iliius,  ut  ajiint,  Au- 
dicor,  (  ?07  )  &  Medicus,  ("308  )  led  inllrumen- 
tum  etiam  ipfo  morcis  die  ab  iis*,  qui  morituroade- 
ranc,  confecium  ,  Juculencecclticur,  En  illud.^^nc» 
In  Dd  imnine  ^  auieJh  In  civuate  Macai  hodierno 
die ,  JanBi£imo  Dominico  Fentccojhs  ,    3;  menjis  jf^u- 

niiy 


(306)  Tom.  I.  Abrege,  pag.  88«  H  moiivut  a  Ma- 
cao  dun  accident ,  qui  avoit  ks  apparences  cTun 
apoplexie  :  (  3^7  )  FtJ^^almente  tl  giorno  cii  Pente^ 
cojie  S'  Giugnio  udita  la  S,  Mejfa  e  cnmmunica' 
tofi  anche  por  viatico  doppo  4.  6  5.  hore  li  eftejfa 
7nattina^  forprefa  de  reiterato  accidente  apople* 
Bico ,  refe  r  anima  a  Dio.  ( 308 )  Ad  fuum 
Collegam.  Alle  S*  hnra  in  circa  della  medejima 
mattina  fu  ajjalito  da  un  accidente  apjplettico, 
con  li  quak  refe  /*  anima  a  fua  divina  Majefta, 
Et  P.  Caflnranus  in  hsc  verba:  ciieautem  8-  ^u- 
nii  -  -  Mijfam  in  fua  fella  audivit  -  -  facram 
communionem  pro  ,  viatico  fwvjit ,  deinde  leBwn 
Juum  afcendens ,  in  eo  quiete ,  ^Jf  fenfibus  integris 
per  3.  aut  4.  horas  permanjit  ^  ufque  dum  apo- 
plexia  correptus ,  bis  leviter  heu !  heu !  doluit,  -  - 
fcque  tyfpiravit,  Vide  FJorian.  Bahr  op.  cit» 
pag.  94.  —  loi.  C  3^9  D  i^ci^^idi  relazione  &c» 
pag.  29. 


CoJIeghim  Fi  i~i 

»/V,  an720  D^^mim  1710.     IndiSiioiK  III.  Pomifca' 

tus  au/ein  Sa  tHffimi  D,  N,   Domini    Clcmeutis  di- 

vina  providentia  Papce  XL  anno  ejus-  Pontificatus  no- 

720 ,  cun&is  patsiit ,  £f  evidenter  notum  fit ,    quali- 

ter  Eminentifjjmus ,  ST  RR.  D.  Carolus   Thomas  S, 

R,    E'  prefbyter    Cardinalis  Mailhird    de    Tournony 

( ommiffariiis ,    &7'  Vifitator  generalis  apofiolicus  in 

hoc  Sinarum  Imperio  &^r,  ntrihiis  menfikis  ^  ^ pra- 

Jertim   ujque   de  die  aS-   ^pri/is  circiter  ^  gravitcr 

£e^rotans ,  viritms  bracliiorum ,  ac  fere  totius  corpo^ 

ris  dcflitutus  ^  demiim  a  quinta  circiter  die  currentis 

tnerfi':   adeofuit  gravifate   morbi  correptus  ^  ut  plu- 

ries  in  die  vertiginibus  laboraverit ;  hodie  vero  prce* 

jznti  die  oSiavo  menfis  Jvnii  fupra  dicti  Jiora  circ:' 

ter  qiiarta  matutina  juxta  horologium  aflro72omicum 

furrexit  a  leEio ,  ^  prcemiffa  Corfejpone  Sacrame72ta^ 

//,  pofitus  fupcr  folita  fede  mag^ia  audivit    Mifiam^ 

pcr  me  (  Andream  Candela)  cekbratam  ^  fuitquefa- 

cro  viitico  refe&us  ^  atque  adfiantibus   deij2de  vfra 

fcriptis    R.   R.    DD.    Miffionariis  apoftolicis   gravi 

yiPO PLEXIA fuit  adeo  hora  oclava  itidem  matuti' 

va  ejusdem  diei  correptus ,  ut  opus  fuerit ,  extrema 

jm&ione  illum  commimire ,  ^  paulo  poft  animam  Deo 

reddiait ,  cum  ejjct  cetatis  XLL  cum  dimidio ,  fa&iS' 

qne  dilige72tiis  exfpirafie^  &r  mortuusfuifje  repertus 

fuit.     Vtque  de  fiipra  di&i  Rnmeiitiffimi  £r  RR,  D. 

Cardinalis    Maillard  de    Tour72on  obitu  hodier720  dit 

certiiis  certo   coj^fiet  ^  ego  iifra  fcriptus  Notarius  a 

prceditiis  DD,  rogatus ,  ut  diflum   Emi72ei2ttffimum 

D,   Cardinalem  vocarem^    ter  illum  alta  voce^  pro- 

prioque  7207nine  vocatum ,  jnortuum  ejje  adi72ve72i^  prout 

uiaisquifqiie  ,    atque  omnes   adftantes   exfpiraffe^  o' 

mortuum  effe  viderimt^  ?f  experti  fuerunt,      Ut  au- 

tem  deprcemiffis  certo  appareat  £irV,  ego  Notarius  i^i- 

fra  Jcriptus  ,    prcpfens  publicum  i?2flrume72tum  roga- 

tus  fcripfij  ^  meo  fig72o  mimivi^cpro  quibusb^c. 

A&um  lUacai  die  &  annoprcedi&is  iffc.  prcsfe72tibus 

i>J'ra  fcriptis  ?fc.     Ego  Jofeph    Ceru   Mifiionarius 

Apo' 


I72i  Hijloria  Controverf^^arum 

yipoftoliciis  fui  prosftns  iit  fupra  :  ego  Donjiniciis 
Pcrroni  Mifponarius  ApofloUcus  prcefms  fuiiifc,  S^i"- 
hinus  Marianus  fui  prcsfens  B^r.  ^anuarius  ^nnatki 
Miffionarius  ApofhUcus  prcefens  fui  £rV.  Frater  j-o-  . 
fepli  trancifcus  de  Lanqafcofui  prcefens  &rV.  e^o  Ra» 
ter  Thomas  a  Divo  yofepli  fuiprccfens  ut  fupra^yc, 
ego  Frater  Tetrus  de  Amaramfui  prcefens  iit  fupra 
&c.  e^o  Joan,  Francifcus  Martin  de  !a  Ba/vcrjy 
Miffionariiis  ApofloUcus  prcefey^s  fui  ^  if  tefwr  ut  fu" 
pra :  ego  Theodoricus  Fedrini  Miffionarius  ApoftoUcus 
prafens  fui  morti  Emi?2entiffimi  Douiini ,  £r*  hiiic 
ejus  mortis  puMico  infirumento^  Ego  Frater  J-oan, 
Bapt,  ab  lUceto  Mif/ionarius  ex  ording  FF,  j^Aino" 
rum  de  olfervantia  fui  prcsfens  ad  omnia  fupra  diSia: 
tgo  Marcelius  AngeUta  non  tantum  adfui ,  fed  c/  te^ 
ftor^fuper  Ijrachia  mea  exfpiraffeprcediSiafupra  di6ia  die^ 
fcr  hora  £r^.  ego  Jofeph  Ignatius  Cordero  vidi  inor^ 
tuum ,  &r  ftd  prcefens ,  quando  co.fefiumfuit  iioc  in- 
(Irumentum,  Ego  Dominicus  Antonius  Marciiinifui 
prcefens  ad  omnia  fupra  dicia  ^  ac  tcftor  &rV.  /;;  quo- 
rum  &rV.  lia^ic  prcsfentem  copiam  cxtraxi  ^c,  ^  mea 
fdifcriptione  ^  ac  figno  munivi  EtV.  Macai  die  24. 
Novtmipris  I710.  Andreas  Candela  ,  Notarius  8* 
Miffionarius  ApojloUcus,  Toc  celks ,  qui  ,morci  " 
Turnonianse  incereranc,  &  incer  quos  Ceru  ^  Pedri^ 
Tiiy  &  alf  lUceto  y  Jefuicarum  advcrfarii  fuere,  fa- 
tis ,  uc  ego  mihi  perfuadeo ,  aucoricacis  habenc  ,  ad 
Galli  anecdocarii ,  aHorumque,  qui  ejusdem  opi- 
nionis  erant,  maledicenciam  convellendam. 

Si  ex  me  quseras,  quid  celebris  ille  Fleury 
Concinuacor  de  morce  Turnonii  cenfeac,  anceps 
haerco,  quid  cibi  reponendum  fic^  ica  Scripcor  hic 
in  ucramque  parcem  claudicac.  Poflquam  enim 
narraflet,  illum  apopie&ico  affuitu  obrutum  fuiffe,^ 
ilicec  fubjungic  :  de  morbi  gcnere  iiaud  altercanduni 
cenfeOy  dumdc  mortis  caifa^  ejusque  autoribus  con- 
fiet,  (310)   Si  apopledico  afTulcu ,    ut  alibi  publi- 

co 

C310J  Hift.  Ecclcfiafl:.  Tom.  6'^.  pag.  U^  ' 


Colkgmm  VI  173 

co  fretus  documento  afErmac,  (^ -^  1 1  )  obrutus  eft, 
non  alia  profedo  mortis  caufa  fuic,  puim  apople- 
xia,  cur  crgo  morbi  genus  a  caufa  morcis  fecernic, 
(iquKlem   nacuralis    mortis   non    alije    caufx   folenc 
effe ,  quam  morbi  ?     nec  facis    affequor  y  quo  cum 
mortis  amoribus  velic  evadere.     Si  quos  fcivic ,  pof- 
cebac  &  innocencia  Turnonii,  & ,  qui  S.ripioriEc» 
clehaitico  ineile  debec,    candor,  uc  eos    proderec, 
nulpiam  camcn  hos  ab   illo  nominacos    reperi,  iive 
eorum  oblicus  eft^  five  ilios    penicus  ignoravic.     Si 
auLcm,   qiiod  non  de  nihilo  rufpicor,  jcfuicas  vole- 
■  bac  delignurc,   fuis  illum  verbis  redarguam.     £■;;//«- 
viYO ,  (cribic ,  (312)  QX  Sinaiftiim  Imperio  plurinia 
772   Eiiropam  volitaba77t   Scripta^  in  quibus  perfmn- 
mam   cahmmiam  J-efuitis    imputabatur  ^  quod  Mai- 
grotuin  Sijiis  expukrint ,  Imperatorem  dolis  ,  malis" 
que  artibus ,  ^  cahimniis ,  ut  i^fi  foli  impune  in  au* 
la  verfari  ^  ^  rituum  ufum  promovere  pofjent  ^  ad 
txpeilendos  ceteros  Mifftonarios  impukrint  ^  ^   Tur^ 
mnium  horrendis  vexationiJms ,  imo  propinato  venvm 
e  medio  fu[lukri72t,     H^c  igitur,  ipfo    facence,  pu- 
ra  puca  calumnia  llint :  acqui  apoplexise,  qua  Tur- 
nonius  exftinctus  eft,  non  (blum  morbi ,  quibus  par- 
tim  m  icinere,  paitim  Pondilcherii ,  (  §.  4§  )  &Jf* 
China,  dum  chermis  Oaerareis  ucerecur,  (^i^^feci 
etiam ,  ac  in  primis   quidem   horrendce  ^  uc  Scriptor 
hic  aic ,  vexationes ,  cum  pronum  ad  iram  ingenium, 
caufa  fuere:  igitur  fumma  quoque  calumnia  eft,    fi 
Jeliaicas  mo:cis   1  urnonianse autores  defignare voiuic, 
prjtfertim  quod  ex  diario  Anconii  Thomas,    cujus 
compendium  exhibec,    (3I4)    vexacionum   caufas 

non 


(311)  Hift.  Ecclefiaft.  Tom.  68- psg.  i66.  (:^i2)Tom. 
codem  pa^.  171.  (3 '3)  Diaruim  Antonii  Tho- 
mas  §.  II.  (314)  Toin,  63.  pag»  172.  cui  ta- 
men  in  iine  laciniam  de  fuo  adfuit:  nam  quae 
curfivo,  ut  ajunt,  charaQere  iftbic  exprimit,  eu 
in  diario  Antonii  Thomas  nufpiam   exillunt* 


174  Hifloria    Co72trover/Tarum 

non  a  Jefuitis,  fed  aliunde  profe(9:as,  difcere  potuc- 
ric.     Quamquam  is  &  autoris ,  &:  diarii   fidem  fuf. 
pe6i:am    reddere  his  verbis  conatur :    (315)  77otis 
autem  perfuafimi  ejt ,  fidem ,  veritatan^iie  magis  €077" 
ftare  velatio77ihir  corum  ^  quce  Ckmernis  XI,  Stimmi 
Fo72tificis ,  ipfitis   Tur77077ii ,  aliorumque  i72  hifce  ter- 
ris  diu  age77tium  teftimo77iis  comprol/atcv  exifttmt :  ca 
propter    oratio72em   Summi  Po^tificis  ad   Cardi72ales 
habitam ,  72ec  72072  Bullam  ah  eo  die  f  f .   Martii  edi- 
tam^  i72tegra  fide  72oftra  liiftorics  i72fere72dam  ce77fui~ 
mus.     Si  rationcs  aliorum  proptfrea,  quoddiuapud 
Sinas  egerinc  ,  huic  Scriptori  i  de   dignae   videntur, 
multo  magis  fide  dignum  videri  debet  diarium  An- 
tonii    Thomas ,  quod  is  diutius,  quam  Turnonius, 
ceterique ,  qui  contraria  ad  Pontiticem  retulerunt, 
apud  Sinas  egerit^     Ex  alio  itaque  capitefidei  digni- 
tas  repetenda  fuit ,  non  tamen    ex  oratione  Poncifi%i 
cis,  aut  bulla  ejusdem;  tum  quodPontifex  eorum, 
qui  referebanc,  fide  nixus,    fafta   ifthic   recenfeat, 
in  quibus  eum  falli  pofle  ,    &  farpe  faUi,  nulli  du- 
bium   e(l ,  tum  quod   nec  in   dida    oratione ,    nec 
Bulla  quidquam  eorum  ,  quae  hic  Scriptor  ex   dia- 
3-io    Antonii     Thomas    in    dubium    vocac,     repe- 
jias.   (516) 

Hxc  de  mortis  genere :  nihilo  meliora  funt, 
quse  de  Turnonio  Macai  detento  narrat,  Queri- 
tur  enim  ,  neminem  Lufitanorum ,  dum  urbi  appro-. 
pinquabac ,  ilH  obviam  venifTe,  parum  memor  Im- 
peratoris  mandati,  quo  Turnonius  jubebatur  Ma- 
caum  ire,  ibique  reditum  Patrum  Barros  &  Beau- 

vol- 


C315)  Tom.  68,  pag.  17^.  (316)  Legatiir  oratio, 
quam  eodem  Tomo  pag.  174  &  bulla ,  quam 
pag.  795  exhibet ,  &  conferantur  cum  iis ,  quae 
idem  pag.  172  ex  diario  Antonii  T/zomas  refert, 
tum  quifque  videbit ,  quo  dolo  Le£torem  cir- 
cumduftet. 


■Colkgium  VU  175 

vollier  exfpedare  ,  (  317  )  hoc  e(l,  ut  honefla  inte- 
rim,  doncc  illi  redirent ,  cullodia  ifthic  fervarerur; 
tali  autem  honoris  caufa,  ut  obviam  irent  Lullta- 
ni ,  quibus  non  modo  mandatum  Tmperatoris,  fed 
&  accufacio,  qua  univerfan)  nationrm  Luficanam 
(  §•  47- )  P^kini  petebat ,  jam  cognita  erant ,  pru- 
denter  rperari  non  poterat ,  licet  sdvenientem  pul- 
fu  aeris  campani  uluraient.  Peigit  ille  :  Didacum 
Texeiram  urbis  PrisfeCtum  mifffe  Centurionem  cum 
viginti  mihtibus ,  qui  apud  Turnonium  excubias 
agerent,  funulque  maniafie ,  ut  ab  omni  jurisdi- 
ctionis  adu  abltinerec  ?  reticet  autem ,  prius  illud 
ab  Imperatore ,  ajterum  a  Prorege  Indiarum  ei  in 
mandatis  datum  effe.  Quid  aiiud  utrinque  obftri- 
£ius  in  hoc  rerum  articulo  faceret  ?  mox,  Ui)i  1  ur- 
nonius  obtenta  a  Mandarmis  venia  domum  mari  vi- 
cinam  conduxiffet ,  audas  fuiffe  militum  excubias, 
dillimulat  camen  non  prius  id  faclum,  quam  Tur- 
nonius  Prxfeclum  Sacris  omnibus  interdixi/Iec ,  ior- 
tafie  etiam  maris  vicinia  fuadcbat ,  ut  excubise  au- 
gercntur ,  ne  opportunitate  loci^  quod  multi  fufpi- 
cabantur,  de  fuga  cogicaret,  quod  ego  quidem  in 
medio  reiinquo.  Haud  mulco  poil  Superiores  Mo- 
niaiium,  quamquam  diificulter,  ad  Turnoniumad 
-miffi,  quserebant  ex  eo,  qiiid  agendum  cenferet^  ji 
forte  armorum  violmtia  eidem ,  (  hoc  eit ,  urbis  Pr^e- 
fecto  ^fe/e  opponere  cogereijtur,  (  31,8  )  Fateor  ^  dum 
hjec  legerem,  in  cachinnum  prorupi  :  quid,  inquie- 
bam^  Supenores  Monialium,  Prcefcfto  urois,  cui 
veiut  cives  fuberant,  armati  fe  fe,  una  cum  Mo- 
nialibus  opponerent  ?  v\^  haec  ludicra  veiicatio  fucU. 
ra  erat.  lcaque  Turnonius  fapiencer  confuiuic,  uc 
X)miffo  hoc  miHcari  apparacu  ,  Praefedum,  &  cpifcO- 
piun  fuppiic^-s  adireiit,  ne  quid  moleluiie  Moniaii- 
bus  conticeretur  i  utque  id  junctis  viribusheret,  julfi 

ad- 


(317)  Hifl.   Ecclcfiafl.   Tom.    67.   pa^.   54^     (3^8) 
Ibid.  pag.  543. 


l-^O  Hifiona  Co77troverJ?armn 

adefTe  Francifais  Phito  Provjncialis  Jefuirarum ,  ^ 
Scbaftianus  a  S.  Anronio  Vicarius  Dominranorum. 
Hic  iiicec  adfuit ;  ilie  fexto  poft  dic,  &  feio  qui- 
dem  vefpere,  decJarans  Le^^ato  npoflnVjco^  fe  rejjo 
inavdato  proluheri ^  qiio  mifnis  ens  juri^^dizfiooetn 
ao^nofceret,  (^To)  Si  Provincialis  ne  interrognrus 
quidem  ita  rerpondit ,  ftoHHum  rerponfum,  nec  rei, 
cujus  caufa  advocatum  fuifle  Continuator  fcripfit, 
accommodatum  fuit ,  fin  contra  interrogatus  ,  vitium 
Turnonii  magis,  quam  illius  fuit ,  qui  ex  ordinis 
hierarchici  lege  ,  non  id  ex  Provinciali,  fed  epifco- 
po,  cui  Provin  lalis,  ceterique  religiofi  fubejant, 
percontari  debcbat,  quo,  fi  permandata  regis  Lu- 

fita- 


(319)  Hift.  Ecclefiaft.  Tom.  67.  pag.  544-.  Circum- 
fertur  Diarium  Turnonii  rerum  in  China  ?efta- 
rum,  fed  id  aut  penitus  fuppofitum  ,  aut  inter- 
pnlatum  effe ,  faadent  ea ,  quse  editor  illius  de 
fe  ipfo  fatetur.  Primum  enim ,  ait ,  f e  ,  ciim 
res  non  eo ,  quo  geftae  funt,  ordine  a  Turno- 
nio  ,  aiit  ejus  fcriba  confignatac  eiTent ,  id  de- 
diffe  operam,  ut  eas  melius  coordinaret:  ele- 
gans,  hercle  !  diarium  ,  quod  perturbatodierum, 
rerumque  ordine  confcriptum  eft  :  deinde  ,  mu'- 
ta  fe  ex  Clericorum  Seminarii  Parifienfis  M  ifio- 
num  externarnm  dociimentis  accepilTe  fatetur, 
quafi  vero  li^c  fmt  ipfum  Turnonii  in  China 
morantis  diarium  :  denique  bonam  fe  partem  ex 
Tabukrio  Dominicanorum  Pvomee  ad  Minervam 
frmfiffe  teftatur.  Si  id ,  unde  fumfit,  non  fit 
fumtum  ex  Turnonii  diario,  centonem  nobis  ex 
variis  laciniis  confutum  pro  vero  diario  vendi- 
tat.  Sin  contra ,  mirum  eft  id  a  Serry ,,  dum 
diarium  Antofiii  Tkoinas  impu^nabat ,  non  pro- 
ditum  fuifTe ,  quis  enim  tam  infipido  ingenio 
eife  potefl ,  ut  credat,  id  homini  Gallo  a  Do- 
minicanis  effe  traditum ,  quod  contribuli  fuo  ne- 
garunt,  aut  dare  non  poterant?  taceo ,  quod 
iibi  autographum  repofitum  fit,  &  a  quo  apo- 
graphum  acceperit,  nufpiam  memoret.  Omnia 
hcec  fubiefteB  lidei  manifefta  inaicia  funt. 


Colkgmm  Vh  145 

commoflaras  ftiifTe,  ad  regcm  Lufitanlx  perfcripfit, 
(273)  cum  tamen  alia  via  ioiri  potuerit,  qua  nec 
Jniperaror  oiiensus,  nec  prcejudicium  religionicrea- 
tum  fuiiret.  Ceterum  Turnonius  non  perinde,  .uc 
putabat,  episcopos,  et  Vicarios  apoftolicos  fibi  ob- 
Rquentes  habujt ,  qui  magnitudine  difcriminis ,  in 
quo  religio  verfabatur ,  permoti ,  fummum  Ponci- 
ficem  appellaiidum  & ,  quoad  nova  ex  urbe  refpon- 
saadeifcnt,  promulgationem  mandati  Turnoniani, 
nuUius  vigoris  elfe  declararunt.  Tnter  hos  Frater 
Aivarus  Benavevte ,  episcopus  Afcalonenfis  gravi 
cpillola  Lcgacum  convenerat ,  prolixe  ollendens  , 
quanca  mala  religioni  ex  ejus  mandato  fequutura 
lint ,  Imperatore  alioquin  jam  oitenso ,  cujus  haud 
ita  pridem  documencum  dedilfet ,  cum  D.  Maig  oc 
China  exeife  Juiib  ,  MilTioiiariosad  fcrvandam  Ric- 
cii  praxim  edico  diplomate  coegit.  Qitapropter 9 
fubdic ,  novilne  meo ,  8^  ovimmn  fidelinm  hiijus  pro^ 
v'inci(2,pro  quihus  voceifi ,  ^  ccmtionem  prcefto  de 
rato  y  If  grato ,  appello  ad  fanctijffimiim  dominum 
noflrum  Papaju  ab  executione  prcedicti  decreti  , 
quia  continet  gravij/ima  ^  8^  irref>arahiUa  grava- 
mina  Ecclefice  itniverfce  Inijus  regni  nocitura*  Equi- 
dem  di&a  refponfa  (quit  TumGnius  fuo  decreto 
inferuerat )  Imperatori  danda  ,  hquendo  cum  reve-' 
rentia ,  funt  prorfus  intempeftiva  ,  &^  non  ad  Dei 
gloriam  propagandam ,  fed  flum  ad  iram  Inipera- 
toris  provocandam  in  fedem  apoft.oUcdm ,  ^  legem 
Clwiftianam  deCerviunt.  Nam  cv.m  ex  una  parte 
notum  efte  deheat  Illuflriffimce  if  Jleverend  ffimcs 
Dominationi  veftrce  ejus  di&um  deci^etum  ,  iiuo  if 
i/Iudf  quod  in  eo  et  fede  fuprema  fipponitur  emana^ 

tum 

>    ■  II»     I      ■  I  ■  1 1         .11.. ^  „      „ 

(273)  In  memorata  epiftola  :  Cc  qid  eft  ccrtain  c*e[l  qtie 
fes  rcgles  netoient  propres  qu'd  ui^rer  lefprit  de 
1'Rnipeveur,  ^  d  perdre  la  religion  a  laChine^au  lieu 
quon  pouvoit  trouver  des  inoyens  de  repordrefans  - 
exciter  la  colere  dz  ce  Prince  ^  ^  fans  porter  aucun 
prijudici  d  la  Loi  nangelique.  K 


j46  Hijhria  Controvgrfiamm 

tum  civca  prafatos  artrcuhs  ,  Jata  ftiiffi  ex  pnt" 
Jimtionej  ^  infimiatione  eormi ,  qid  in  Iwgiia,  f/ 
Jtnicis  cbaracterihus  pntalantiir  periti  9  if  confs'' 
qiientev  pr^fiimtione  dmita^  et  imperitia  detecta, 
reforfnahilia,  ^  renovaHHa  ftnt,  ^ex  aitera  par^ 
te  notiim  qiioque  fit  IlhftriJ^mce  &"  R»  R*  Domi" 
77ationi  veffrcp  ,  fe  ipsam  propofitiffe  hjiperatori  prct- 
dkto  llhiftrijpmitm  D.  Carohim  Maigrot  episccpiiffi 
Cononensem  —  tamquain  doctiim ,  ^  peritum  in  lit- 
teratura  fnica ,  ad  reddendam  rationem  de  prc^" 
dictis  ritihus  controverjis ,  c^  Imperatorem  euvi 
admififte ,  et  Jimul  prcecepijje  ,  ut  rationem  Juaruni 
opiivonuni  in  Jcriptis  ex/jiheret ,  eaque  propter  illu' 
ftrjjimum  CononenSem  duas  fcriptuvas  ,  ad  proprias 
opiniones  prohandas  eidem  Imperatori  ohtulffe*  l^e- 
■rum  factum  eft  y  ut  iJlis  fcripturis  ni/jil,  vel  pene 
Tjihil  prohaverit  ,  vocatusque  ah  Imperatore ,  ut 
coram  ipjo  rationem  eandtm  redderet y  mliif  quod 
jacere  poffet  Jatis ,  protulit ,  imo  deprehensum  eft 
ah  Iwperatore  9  quod  Illuftrijfmie ,  ac  R.  R.  D* 
veftrcp  y  ipje  per  decretum  datum  3.  y^ugufti  anni 
proxime  elafji  C*7^6,)  aperuit  ^  £r  Ijjc  pudet  in 
Jerere ,  (274)  idque  etiam  deitm  patuit ,  cum  judi'- 

ca- 

(274)  Id  fic  habet.  Vos  Ihot  maridcttum  mmm  de- 
clarate  Yen  -  tam  (  D.  Maigrot  )  ^  Fam  -  cheu 
(I).  Guetti)  ex  eo  ,  quod  Tolo  (Turnon)  miiii 
diA-jt ,  vos  perfede  intelligere  libros  fmicos  ,  ^sf 
pojje  eoruin  Jerjum  expovere ,  ego  Imperator  vos 
ex  iirbe  ngia  huc  ( in  Tartariam )  evocavi ,  ut 
fd  ipjvm  probarem :  non  potmjiis  ex  libris  diBis 
Su  -  chu  recitare  umim  articulum  ,  ^  dixijiis  , 
non  ejfe  copfuetudinem  in  Europa  librjs  addijce- 
re  memoriter  ^  ^  cvmpetiiffcm  ^utrum  poffetis  ex- 
plicare  injcriptiorem  quatuor  litterarum  ad  pa- 
rietem  in  medio  appenjam ,  neque  intellexijiis  ^ 
neque  potuijiisexplicareiuarumfenfum,  qwjrvero 
ex  quatuor  litteris  du^^s  non  novijtis.  infuper 
cum  tibi  prcecepijjem ,,  ut   hoc  ipfiun  Jcriptum  y 

quod 


Colhgiuin  VL  147 

caretur  a  jndkihis  regits  ,  fimul  citm  dttohus  Lit" 
terntis  l^ijkien/ibiis  -,  qui  olim  fiierunt  ejusdem  D. 
Conorjejijis  in  litteraturafifiica  magiftri  ^  twm  pra* 
fente  ipfo  aff  /  ueriwt ,  quod  jam  mte  a^inos  quatU" 
or  eos  dicere  aiidivi  y  videlicet ,  fe  72on  docuiffe  pra^ 
dictum  Dominim  lilros  finicos  in  eo  fenfu  ,  quein 
ipje  tcvelat  ,  nam  talem  fensuvi  non  al  iis  ,  fed  a 
P.  Varo  Domifricano  ipse  ifurpaverat ,  ^iihil  ad  hoc 
D,  Cononeife  reponejite,  Qiwpropter  fuit  ah  h?i* 
peratore  rejethfs  ,  fc^  declaratus  per  hina  decreta 
ignarus  in  hngua ,  ^  chara&erihus ,  &f  potiori 
jure  in    inte/ligentia  lihrorimi  canomcorum*    C^yS) 

K   2  Et 


qv.cd  mihi  obtvkras ,  explicares  ,  etiani  roti  po- 
twjii.  Qvce  cuni  ita  Jirt ,  quomodo  To  -  lo  pO'- 
tuit  milii  dicere ,  te  perfeBe  iritelligere  iibros  f- 
nicos  <  La  V^erita,  e  rinnocenza  de'  Miffionarii 
&c.  pag.  i2g.  C273)  Non  poffum  non  hoc  loco 
protellationis  Maigrotianag  meininilTe,  quam  Ser^ 
ry  cit.  op.  pag.  340.  inferuit.  A'e  tameti  Qit^ 
D.  Maigro:t)  /^«c  iveacoifejjione^  ^  declaratior,e, 
liti  ceteris  rebus  folent ,  RR:  PP,  CJefuitee)  abu' 
tantur  ,  /cque  iride  viBoriam  cnnfeqmitos  efe  cla- 
mitevt ,  declaro  ,  ^  protejior ,  me  paratum  eflt 
coram  Excellentia  veftra  ,  tamquani  yudice  com- 
petcnte,  his  de  rebus  cum  PP.  yejuitis  agere  quando 
b*  quGties  decreverit.  Et  quartumiis  imperitus 
fm ,  cavjam  Dei ,  adeo  certa  illa  ,  b"  evidens  e/?, 
aivina  juvante  gratia  ftc  defehfurum  me  ejje  cofu 
fido  tam  ex  Jmicis  libris  ,  quam  ex  libris  ipjo- 
rum  yejuitarum  ,  ut  jRPv.  PP.  Ji  non*ad  Jikntiwn 
Jaltem  ad  incitas  redigam.  Prceterea  ex  eo , 
quod  dijputationem  coram  hiiperatore  refugiamy 
b*  ex  quacunque  re  ,  quce  iiac  occcjione  comingere 
polJit ,  Ji  quid  prcfjertim  in  religione  mali  eve^ 
niat ,  protefior  ,  id  nuUatcnvs  in  me ,  qui  ada- 
^us ,  b*  contra  meam  voluntatem  iter  aggredior, 
(in  Tartariam)  Jed  in  PP.  yejuitas ,  hujus  vio* 
lertice  auSiores  ,  recajurum,  A^um  Pekini  dit 
27.  yulii  1706.  Sive  vera ,  five  confifta  ftliasc 
proteltatio  ,    illud,    ni   fallor   D,    Maigrot,   & 

cum 


148  IMma    ControverJTanim 

Et  merko ,  citvi  omties  Eiiropm ,  et'iam  qui  eiclem 
iiiteiligeriticB  per  midtos  amws  operam  dedimiis ,  ivi* 
par^s  fimits  ttni  ex  gregariis  EaccaJaitreis ,  quod 
tjuHits  amator  veritatis  Miffio77aritis  inficiari  valet. 
Qitapropter  vequit  gravijjimum  fcandahtm  mn  ge- 
nerari  in  animo  Iwperatoris ,  ^  aliorum  litterato^ 
rum  aulicorum  ,  videntium  fe  parvi  pendi ,  ac  viro 
extero^  ^  iilitterato  poftpoiii,  "a  non  viodo  a  fanEi a 
fede  non  exaudiri ,  'i^erum  nec  audirt  2fc,  Ad  cal- 
cem  vero  epiitolx :  propter  quce ,  ^it ,  £ff  aliis  de 
caufis  notoriis  denito  appello  ad  S^^  A  noftrum  Pa- 
pam  ab  executione  hujiis  decreti  <,  ejusque  gravami- 
nihus  ,  ac  excommunicatione  in  eo  laia ,  ^  infuper 
oh  eiusdem  decidratione ,  '^  ah  lihtftriffjma  D.  ve- 
flra  inlanter  ,  £i^  inflantiffime ,  ^  quoties  de  jure 
opus  fuerit ,  p^to  Apofiolos  ad  hanc  appellationem 
prosequeiidam  coram  Sanciijfimo ,  <f  in  eventu  dc* 
negationis  ,  tdmqnam  a  gravamine  milft ,  ^  fide' 
iibus  hu]us  .provinciiJe  --  injufte  de  novo  illato-i  ite^ 
rum  appello  y  ad  eundeffiSS,  D,  noftrmuy  ^  if?ftan' 

ti' 


cuni  eo  Serry  ,  vult  evictuin  ,  Jefuitas  in  caufa 
fuifle  ,  ut  is  m  Tartariam  ab  Imperatore  evoca- 
retur.  At ,  fi  is  non  fuiffet  a  Turnoiiioinvitis 
Jefuitis  Pekinum  accerfitus,  &  a  peritia  litte- 
raturaj  ftnicgc  Iinperatori  commendatus,  nunqnam 
in  Tartariam  quoque  evocandus  erat,  FaifTe 
autem  Jefuitas  invitos ,  iit  is  Pekinum  evoce- 
tur ,  patec  ex  eorum  libello^  quo  Legatum  ora- 
bant^  ne  I).  Maigrot  ad  cognitionem  caufse  vo- 
caret.  iVoy  ,  dicebant ,  reverenter  quidem ,  fed 
tcfimn  aiu  contra  takm  citatiomm  excipimus : 
tiam  prrmo  negavimus  nos  in  lioc  recognitionis 
mgotio  partem  liabere  ^  aut  adverfarium  agnofce- 
re  epifcopum  Conomnfem  —  fecundo  objecimus 
enorinem  locorum  dijtc.ntiam  ab  urbe  Fo-tc/ieu" 
fu  ,  in  qua  iiabitat  epifcopus  Cononenfts  plus  quain 
500.  leucis  ab  liac  aula  dijiante.  Vid.  La  Veri- 
ta  &:c.  pag.  125.  An  vero  fuerit  Jefuicas  ex 
libris  fuiicis   ad  incitas   redacturus,  fatis  decla- 

rant. 


Colkghim  PL  14^ 

tiffime  peto  ylpofiohs  ut  fiipra  ^  &J*  quia  Illulfrfffima 
D,  vefira  ahejK  Inivc  appellatwnem  facio  juxtaju^ 
ris  di s p 0/2 twn 6771  coram  virisJjonefiis  ,  videlicet  Pa» 
trihis  loanne  Ferncindez  Serrano^  Didjco  a  S.  Ro" 
fa  ,  ^  Michaele  Roca  ;  ordinis  Minorum  in  hac  ur' 
he  kan-cheufu ,  die  13.  Apri^is  currentis  anni 
1707,  7iempe  die  fexta  poji  ^  quavi  pervenit  ad  me 
am  notitiam  fiipra  diciiim  d^cretum*  In  (iiiorum 
fid^m  prafentes  manupropria  fuhfcrilw*  Frater  Alva" 
riis  epfcopus  Afcaionenffs^  Vicarius  apofioiicus  provin'^ 
cic2  Kiamfi'  (^76.)  Sciipseraclimilicer  adregem  Lufi- 
taniai,  racionesqiie ,  cur  viam  appellacionis  eligeadam 
cfTe  pucaveric,  prolixe  explicac,  rogavitque  aliis 
licceris  (277)  uc  ea,  quge  annis  i688»  ^  89-  ^^ 
jnegocio  linenfi  ad  fupremum  Confilium  rcriplillec, 
confiderare,  &  examinare  ne  gravaretur,    cum   vi- 

K    3  fu. 


rant  diio  Impervitoris  decreta  ,  quibus  linguas 
&  chara^terum  fmicoram  ig;narus  palam  declara- 
tus  fuit.  Futilis  igitar  haec  declaratio  eft  ,  & 
ejusmodi  hominis  ,  qai  quod  impradenter  intri- 
vit ,  aliis  exedendam  permittit ,  &  ardenteja:!! 
domo  ,  non  ad  fopiendum  incendium,  fedinin- 
da2;ando  incendii  autore ,  operam  locat.  (276") 
A£tus  appellationis  inter  acta  caufse  rituum  Par- 
te  11.  apad  Joan.  Bapt.  Schomvetter.  fol.  26, 
C277)  Pveponfe  au  livre  intitule,  extraits  &c. 
P.  III.  Supplem.  pag.  149.  ubi  inter  reliqaa 
haic  legas :  ^e  inetonmi  d'cibord^  qii  un"  re- 
folution  de  cette  nature ,  qui  pouvoit  cctufer  Ix 
ruine  entiere  du  ChriJiianisuiQ  ci  la  C/iine  ^  ^  en 
faire  cliaffer  tous  les  Mijfionmxires  ,  eut  ctc  prife 
par  un  Prelat  qui  navoit  encore  aucune  connoi' 
fance  des  Ijix  ^  des  ufa^es  de  1'Empire^  ^  qui 
ne  pouvoit  pas  juger  des  matieres  qui  font  It 
Jujet  des  difputes  ^c.  (278)  Oataj  funt  anno 
1707.  dic  7.  Dec.  excerpo  praecipaa.  Mr  le  Pa- 
triarche  efi  entrc  dans  la  Chine  pr)venu  de  beau^ 
€Oup  de  prejugez  ^  de  fauffes  inforinations  qui 
Vempechoient  de  connoitre  la  veritL     U  «  oigi  en 

tOilt 


Igo  Hifloria  Co77troverfiariiin 

furum  aperce,  Turnonium,  ut  praejudiciis  prdeven- 
tus  in  Chinani  venerac ,  ica  iisdem,  li  non  majori- 
bus  imbucum  ex  ea  excefline ,  tum  fihine  plus  de- 
ferendum  fit ,  an  Seminarii  Parifini  alumnis ,  qui 
non  folum  fermonibus  fuis  ^curiam  Romanan  terri- 
tare  conaci  (inc,  fed  opprenTx  eciaii  apud  Sinas  re- 
ligionis  caiisa  efTenc.  Eodem  modo  loannes  de  Ca- 
Jal^  epifcopus  Macaenfis,  decreco  Turnonianr)  fo- 
lenni  verborum  forma  incerceilic.  (279)    Turnonius 

ae- 


Xiut  ce  qiCil  fait  comme  tin  homim  prevenu  n'ecou- 
tant  en  rien  ceux  qui  avoient  pkis  cfexperienct 
qiie  lui ,  &*  il  Jort  de  la  Xlkine  encore  plus  prcve- 
nii  b"  mjzns  ccipabk  de  voir  /qf  veritc ,  quil  n^ 
eft  entr}^  parcequil  attribu.T-  d  d''  autres  le  maw 
vais  fuccez  de  tout  ce  quil  a  entepris  au  lieu  dt 
Je  Vimputer  ci\  lui-mQim.  --^  —  Si  il  plait, 
erfcore  d  votre  '\faje[ie  d^ordonner^  qiion  exami- 
nt  lesd^pQc/ies  des  annks  16SS.  ,  ^  i689.  qtii 
Jbnt  d  la  fecretairie  de  votre  Jupreme  Con- 
Jeil ,  b*  les  infonnations  des  Philivpim  s  dt  fanet 
1690.  ou  poura  Ji^avoir  de  qiiclk  maniere  fay 
coixtume  de  proceder  dans  ks  Informatiom  quz 
je  fais.  Rt  c'eft  aprcs  cet  examcn ,  que  le  prie 
votre  Majeji^'  de  formzr  Jon  jugement  Jur  celles 
que  fay  V  honnew  aeluy  envoyer  ^  ^  que  fenvoye 
auffl  d  Rome.  Elle  pourra  voir  Ji  ellts  m  meri^ 
tent  pas  pmr  It  moins  autant  de  creanct ,  qut 
tous  les  difcours  dt  Mzjjiturs  du  Seminaire  de  Pa- 
ris  y  par  ou  ils  ont  tzcht  d^etourdir  la  Cour  de 
^ome  ,  <!/  qtii  Jmt  la  caufe  du  rtnvtrjtmtnt  de 
cette  Chrhtiente  commt  nois  feprovons  dejd.  Et 
in  iine  a-idit;  Si  v^tre  Majelle  veut  bien  faire 
reprjenter  par  Jon  Ambaffadeur  d  Ja  Saintete  tout 
ct  qut  fay  f  hjnnenr  de  vous  ecrire  ,  cela  pour- 
ra  fairt ,  qu*on  ecoutera  avec  quelque  precaution 
les  inf.rmations  de  Mr.  It  Patriarcht ,  ^  qu'on 
vitndra  tnfin  d  connoitrt ,  quHl  Jeroit  dangertux 
dt  syn  ttnir  d  ce  ,  quijera  exposcpar  celuy  qui  dans 
le  fond  a  prejqut  t^ut  ptrdu.  (279)  Anecdotes 
fnr  Tetat  de  la  rsligion^dans  la  Chine  &c.  Tom, 
III.  pag.  187.  &c» 


Colkgiitm  Vh  i§i 

«grc  fercns  cpiscoporum ,  ut  dicebit,  contum*- 
ciam  5  Afcaloncnrem  epifcopum,  quam  primum  po- 
terat,  convenit ,  egitque  cum  illo  partim  blanvHi- 
tiis,  partim  minis ,  ut  a  propolito  fuo,  Ponriti- 
cem  appellandi  deiilkret ,  lin  minus,  certe  alias 
c^ufas  rubllicuerec.  (280)  Sed  cum  frullra  is  cona- 
tus  effet,  NankinoCanconemprofectus  <?lt,  <Sc  hinc 
M^caum  parans,  inde  in  Europam  folvere  cogita- 
bat.  Sed  haud  mulco  polt  decretum  Imperatoris 
die  19.  Junii  ano  1707.  fignacum  a  duobus  Man- 
darinis  allacum  eil  hujus  tenoris,  (281)  Quando 
fad)  auLim  advemfli ,  hiterrogatus  ^  ad  qua  adve* 
nifjes  ,  dixifti »  jjullum  alliud  te  habere  negotium , 
niji gvatias  mthi  referre  nomine  fummi  Fontificis  ^ 
de  heneficiis  coUatis  Mffionafiis  ,  deinde  alia  fici" 
fli^  (28  2)  Vere  non  fiim  contentus:  perge  igitur 
Macaum  ,  ibi  exfpectaturus  reditum  Patrum  Bar- 
ros  ,  'cf  Beauvoltier ,  tuj2c  determinabo'  Hos  enim 
Imperacor,  poit  revocacos  ex  icincre  (^.47)  P^  Bou- 
vec ,  .^'Sabinum  Mariani ,  Romam  cum  documea- 
tis  licterariis  miiit ,  quibus  acta  Turnonii  coniine- 
bantur.  Mandarmi  celeriter  Macaum  profecti  , 
quid  Imperacor  conllituilTet,  Pr^fectum  urbis ,    ac 

K  4  Se- 

(230)  Epifcopiis  Afcalonenfis  ad  regem  LuritaniaE 
cit.  epift.  U  (  le  Patriarclie)  rzait  mnn  A^^t 
d'  apml  environ  k  20.  Avril^  ^ji  il  pcivut  fort  ^ne^ 
cotitent.  Le  17.  Mai  il  arriva  a  la  E^l[fe  o'i 
f  etois,  Ai0  -  tot  il  mit  en  ceuvre  les  carejjes  les 
menaces  ^  toiis  les  aiitres  inoyiins  dont  il  mit  ft 
fervir  ,  pour  mengager  a  mz  defijier  de  la  de- 
mcirche  qiie  favois  faite.  Mais  nev.  ^ouvctnt  ve- 
fiir  ci  boiit  il  me  prra  de  fworimir  dii  mvn;  oi^ 
de  changev  /es  caufes  .,  que  f  alkgouis  dz  cet  a:?- 
pel.  C281)  Dandi  relazione  del  peiiorrrimo  car- 
cere  e  de1la  preziofa  iTiorte  dell  E'nine'itiffim* 
Si^nore  Carlo  Tomafo  Maillard  di  Tarnon  &c« 
pvr.  4.  Forojulii  1712.  prodiit  idem  opiis  iam 
prius  Pvomaj  171 1.  C^S^)  -Mandatuiw  Turnonii , 
quo  ritus  vetuit ,  indicat. 


\^2  Hiflorid    Controvtvfarim 

Senatiim  docent ,  jurare  coaftos ,  Legatum  eo  m- 
que  fe  fervaruros ,  donec  Imperatori  vifum  fuerit. 
Turnonius  tempori  cedens ,  iine  mora  Macaum  fe 
contulit  ,  &  apud  Francifcanos  domicilium  interea 
fixit.  (283)  Pra^fedus  urbis  ,  fidei  ,  quam  Impera- 
tori  obllrinxerat,  memor ,  &,  quod  ab  Legato 
facris  omnibus  interdidus  eflet,  irritatus  ,  domum 
Turnonii  excubiis  militaribus  honoris  quidem  ,  ut 
apparebat  ,  caufa ,  re  aucem  vera  ne  inobfervatus 
elaberetur,  culbdiri  juflit.  Hinc  (imukates  ortue, 
tum  aperta  diilidia»  Turnonius  fchedam  excom- 
municationis  eedibus  epifcopi  affigere,  hic  contra 
Turnonium  excommunicationis  fencentia  percelle- 
re,  ilte  illum  vicillim  cenfuris  Eccleiiafticis  inno- 
dare.  (284)  Ita  facrum  bellum  obortum  eil ,  urbe, 
ut  in  dilfidio  tit,  bifariam  divifa,  pars  eaque  mi- 
nor  Turnonio,  pars  major  Priefedo  6c  epifcopo 
urbis  favebat,  haec  ab  illo ,  illa  ab  epifcopo  poenis 
Ecclefiallicis  quovis  fere  die  perilrmgebatur;  quo 
faccum,  uc  PrLtfedus  urbis  immemor  Chriilian^ 
manliiecudinis ,  Turnonium  non  fohmi  ardius  cu- 
Itodiri  juOeret,  fed  apud  mihtjse  Sinenfis  Pntfedlum 
effi.cret,  uc  Chrilliaai  Sinenfes ,  qui  ilii  gratuitam 
hadenus  operam  locabant,  decreco  pubhco  amove- 
rencur.  Ira  omni  pene  hominum  auxilio  deiticucus 
anno  1710.  die  %,  junii  obiit.  (285) 
*§.  XLIX. 
Triftia  Iiaec  func,  nec  facile  eorum  tibi  mentionem 
faclurus  eram,  niii  rerum  confequentium  narratio  id 
exegifTet.  Accipe  nunc  jucundiora.  Continuacor  r  leu- 
ryanus  &  Serry  rurfus  in  fcenam  piodeunt,  fabulam 
aduri^   Maigrocum  jam  fupra  indicavi  exulare  jufTum 

fuif- 


C^S:^)  Clemens  XI.  in  biilla  anni  171 1.  C284)  P» 
fferhmijter  epift.  ad  Afiiitencem  Germanioe 
apud  D.  de  Murr  ,  Journal  &c.  Tom.  VI.  pag. 
179.  C285)  Non  item  anno  1711.  ut  Moshei- 
mius  cit,  op.  erronee  fcribit. 


Colhghim  Vl^  153 

faiffe,  additi  ei  runc  focii,  D.  Gmtti  ex  horologiopega 
faccus  facerdos,  &cheologiLE  baccalaureus,  tum  D. 
Mezzafalce  Vicarius  apoltolicus.  Edidum  Impe- 
racoris,  Conrinuacor  hiltoriiK  (aee  ad  annum  i^o6. 
incexuic.  Eccum  illud.  Fen-tatig-i  C  Maigroc ) 
Tang-cheu^  (Guecci)  Honato  (Mezzafalce,  idca- 
men  mihi  videtur  erroneum  )  m  fua  agendj  rat/o-- 
fje  funt  homines  tiirluh ,  taltsque  gQnii -^  iit  illoT 
(Jiiitiiis  in  pv^vinciis  morari  mdtatemis  concedi  pof- 
fit^  T  adantiir  ergo  niilitaii  ctirice ,  qiice  cuidam 
Mandctvino  negotiiini  dabit^  iit  eos  quantociu^  Can-  ^ 
tomini  deducat ,  iy^de  veYo  alflraSios ,  Znngtu  £j* 
Prorsgi  confignet  s,  ut  illos  MaCaoum  transfirri 
curent ,  ^  millo  patio  permittant ,  ut  vel  unquam 
in  fiftenfe  regniim  pedem  referre  pqflint'  ^c,  ii>£C 
iile^  Verum,  quae  huic  edido  prxmiccic,  fubdic- 
oue  5  plena  errorum  func ,  &  male  libi  cohccrenc. 
Affirmac  enim  ,  Impcracorem  Anconio  Thomas  vi- 
ce  provinciali,  &  Francifco  Gerbillon  Generali  Je* 
fuicaruni  Gallorum  in  mandacis  dedifle,  uc  id  e- 
dictum  ad  fuperiorem  Dommicanorum  cransmicce- 
rent,  qui  id  aducimi  fcripca  ad  illum  epiitola  , 
quam  ilthic  recenfec  ,  prxiticerinc.  Quam  ludicre! 
primum  enim  Jefuicis  Gailis  in  China  morancibus 
alium  a  Romano,  qui  univerfcE  fociecati  pra^fuic 
Generalem  praefticuic ,  an  vir  Carmelicani  ordinis 
ignoravic,  religioforum  familiis  unum  dumcaxac 
fuprema  poceftace  folere  pra:tici  ?  deinde  epiltola 
fine  die  &  confule  eii:,  nec  cui  nominatim  infcripca 
&  ad  quem  locum  miffa  fic  ,  ufpiam  veitigium  ex- 
rtat,  denique  fua  unius  aucoritace  Jefuicas  ,in  ap- 
paricores  Imperacoris  cransformac  ,  oeconomia^  , 
quam  SincE  in  poiicicis  obfervare  folenc ,  plane  igna- 
rus.  Certe  Imperacores  finenfcs  edi£ta  fua  noa. 
per  Mifliojaarios ,  fed  Mandarinos  vulgare ,  &  per 
horum  bajulos  aliorfum  miccere  confueverunc ,  cum 
quid  Superioris  Dominicanorum  intererat  fcire  , 
Maigrotum  cum  fociis  e  China  exactum  efle  ?  (i  is, 

ejus 


154  HifloYia  Coutrovtrjiarum 

Cjusquc  focii  e  familia  S.    Dominici  fuifTent,    ut^ 
cunque  veri  fpccicm  &  Imperatoris  mandatum    |e- 
uitis  datum  ,  &  fcripta  ab  his  epiitola  haberet,   at, 
cum  nihil  Superiori   Dominicanorum  cum  exulibus 
commune  fuerit,  apparet  fane,  quid  quid  hoc  lo- 
co  fcriptor  hic  congelTit ,    manifeilas    fappodtionis 
notas  praeferre,     Illud  autem,  quod  ideni   fecundo 
loco  ex  coroUariis  ifthic  pofuit,  (atis   declarat ,  eo- 
rum,    qu^e   prxmiferat  ,    parum  memorem   fuiiTe. 
Nam  Imperacor  eo  edifto,  quo    Maigrotum  exula- 
re  jufferat,  priecepic  eciam  provinciarum  Pr^fectis 
citrent  infuper  ,  ut  deincepf  fcyio  invlgiletiiv  ,  iitrum 
Eiiyopxi  y  qui  apud  vos  fitnt ,  Piao  fint    munitt ,  fi- 
que  ejusniodi  litteras  hiheant  Hhere  pertranfire  per- 
fuittantur  ,    eos    tamen ,   qut    illis    deftituti  funt , 
ZungtUy   ^  Proreges  in  Stjjis  morari  non  permit- 
tant.    Fas  igitur  erac  iis,  qui  Piao -^  fe^i ,  uc  Con- 
tinuator  explicac,   publicx  fecuricatis   litceras  habe- 
bant,    in   China   manendi ,    fed    non   faic  -(|uoque 
vetitum,  ut,    qui   has    litteras  habebant  ,  ia    £u« 
ropam,  livelieat,  rcdire  non  poilint ,   proiadenihil 
impediebac ,    quo    minus    Poncifex    fucE    deiiaicioni 
repugaaaces  ex  Sinis revocare  pocusiic.  Quamquam, 
qUvC   hcEC    Poaciticis    derinicio     Cueric  ,    cSc    qui    ci- 
dem   repugnarinc,  non  affequor  ,  credoque ,  ipfum 
hunc  fcripcorem,  quid  fibi  velic,  non   facis  intelli- 
gere.     Anno  enim    1706.    quo  is    haec   coageilic , 
decrecum  Congregacionis    anni     1704.    nonduin    in 
Chinam  pervenic,  cum  ipfe   Turnonius    anno    pri- 
mum  fequente ,  hoc   eft,   1707.    die    25.     Januarii 
fuum  Mindatum    more    folum   proviforio    Nankini 
vulgaverit,    ignarus    adhuc ,    quid    Romx    conlti- 
tutum  fuiffet.     Itaque  ad  id  usque  cempus  Decrero 
Inocentii    X.    ($.21.)  &    Alexandri   VII.  (§.22) 
pro    varietate    expofttorum    Miifion^rii   impune    uc 
Clemens  IX.  coaftituit ,  (§30)  ^e  conformare  po- 
terant,  quia  iacer   repugnantes    nullo    fuo    merito 
cenlerentur.     Ita    hic    au£tor   cortices    nobis   pro 

nu- 


Colkgiiim    VI. 


:)^ 


nuclels  vendere  folec.    -^    Verum  Scrry,   alter    in 
hac  fi:ena   faoulce  actor  ,  majora    molicur.      Hic  fi- 
dein  Diarii  rerum  a  Turnonio  in    Chma   gellarum 
Scc.     quod    Antonius    Thomas    nomine    fociorum 
confcripferat  5   elevare  contendit  ;    &    plenum   ca- 
umniis  eire  quericur^     Audi   illum.     /;?   prcefehti- 
ariim  ^  ait  ^  donec  prodeat  fincera  <^  fidelis  rerum 
apnd  finas  geflarum  relatio  yfatis  efl  obiter  i?ionere 
prctfatum  y    quod  ohtruditur  ,  Diariu?n   inbil   aliud 
ejje  y  nifi  Antonii  Thomas  Jefuitcie  epiflolam ,  Pe-Ki- 
m  Romam  ad  fuum  Prcepofitum  Generalem  i.  Nov^ 
.1 706  transmijfim  fupprejfo  fui  nomine ,     ne    verus 
ejus  autor  agnofceretur ,  quod  quidevi  ad  diluendam 
calujjimam  fatis  effet.     Hcec  itaque    epiflola   ad   al- 
licJendcs  curioforum   fautoruvi    animos  fub    nomine 
Dictrii  5    if  Diarii  exactffimi  Pehino  transmiffi  cir- 
cumfertur,      Qiiin  imo,  ut  id  facilius  perfuaderent » 
p.iulo  pofl  ex  prcefata  epiflola  breve  compendiiim  re- 
rum  apud  Sinas  ge/Iarum ,  artificiofam  nimirum  ca^ 
liimmarum  colkciionem ,  extvaxeriint ,  iliudque  Ita^ 
fico  fermone ,  ut  ab    omnibus   intelligeretur  ,    evul- 
gavunt ,  —  illius  epifloU  principium ,  8f  finem  da- 
ta  opera  occultantes ,  ut  nemo ,    nec  maligni  Diavii 
conditores ,  necmodum^  quo  iHud  condiderunty  agno- 
Jcat.     (286)   Calumnias  hic  vides  fatis    larga    mahu 
oggeri,  fed   nullam   nominari,    aut    tenui   ratione 
doceri ,  nisi  forte  id  in   calumnix    loco    is   ponit, 
quod  au6tor  diarii  nomen  fuum  fupprefTerit.     At, 
fi  fupprefTit ,  unde    Serry  refcivit ,    autorem   diarit 
effe  Antonium  Thomas  ,    fi  is  nec  diario  fubfcrip- 
tus,  nec  in  edito  nominatus  fuit  ?   detur  tamen  hoc 
ilii :  verum  fi  fcriptum  quodcunque  idcirco   calum- 
nice   convinci    poteil:,     quod    audoris    nomen   non 
praeferat,  neceffe  eit,  ut  omnia  fcripta  ,  qux  Serry 

in 


(286)  Cit.  op.  Tom.  VI.  pag-  139. 


156  Hijloria    Comrover/zaYwn 

in  caufa  (inica  partim  fi'5fco,  parci;Ti  rappreiTo  no. 
mine  edidic ,  cakimniis  plenifliaii  [inc.  .'N^eaipe  noii 
vidic  hic  homo  mancicani  poit  cucullum  pendere. 
Nec  quod  diarii  compendiu  n  italica  lingua  prodie. 
ric ,  quidquam  commune  cum  calumnia  habec,  nifi 
velimus  Dominicanorum  liocllos,  c|Uos  icalico  fer- 
mone  fparferanc,  uc  Jefuicarum  iiomen  per  ora 
vulgi  circumferrenc ,  ad  calumniarum  genus  reyo- 
care :  epiltolae  aucem  principium ,  &  tinis ,  nihil 
ad  res  Turnonii  geilas  accinebanc ,  icaque  (ine  pia- 
culo,  &  citra  calumnice  notam  omitti  pocuere^ 

A  diario  falcum  facic  ad  fimultaces  inter  Tur- 

nonium  ,  &   epifcopos ,    prcefercim    Afcalonenfem, 

exortas,  earumque   caufas  in    fefuicas    conjicic    ex 

fragmento  epiilolas ,  fi  fuperis  placet,   Turnonianj?, 

En  illud.  (2  ]j^  P^ires  omnes  intendeviwt ,    (Jcrui- 

tae)  ut  tres  epifcoDos ,  Pekwi ,   y^fcaloneiifis ,  i^  A^  ^ 

macai   (Macaenlis)  ad  non  ohediendiwi  ,  'a     ad  ap^ 

peliandiim  inducevent.      Pvimiis    acvitev  tentatus  , 

Jhemie  re'}itit ,  fiiosque  Franciscams  in  ojfcio  conti^ 

71111 1  ^   qiti  coram  regiilo  debitam   decreto  ohedientiarn 

proteflati  funt,     Conflantia   tamen   li^c  iniiltim  illi 

jhtit :    j/-efuitaru'n  enim    ira  in  eum    exarfit ,    qui 

per  epiflolam  fz  illius   lio^es    declararunt ,  fiibtracta^ 

que  ejt  penfzo ,    quam   Lusitanix    re.v    quotannjs  illi 

perfolvebat,     Alter  obtemperavit  priminn^  fed  mox 

tcntationi     cefsit ,     et    contra    decretiwi    apellavit , 

magnam  propterea  apud  aiilam    Imperialem  gratiani 

iiiiens  ,    cui  eam   tribuit ,    quam   Ecclesi^  detraliit , 

autoritatem  de  filei  controver/Tis  judicandi.     Defer* 

tiis  t(imen  ifi  ab  amicis ,  a    conterraneis  ^   ab  i  fis* 

met  fiiis    Augullinianis  ,    ffiruitarum   avbitrio ,    et 

patrocinio  dereliEius.     Episcopus  liic  ei  alnmnus  Je- 

fidtarum^    in  Eboracenfz   SemiJiario  educatus^     Ter- 

tius 


(2S7)  Ibidcm  pag,  364. 


Colkghm    FL  157 

this  demitm  hanim  comroverft^armii  ommno  ignartis  ^ 

(:  ?S^.  )  qid  hicor/fuhis    '^epiatis  vij  a^rit  ^  audacier 

appeVavn  ret^uqim/.tihis  cceteris  ^mazai  remhirihiis^ 

qui  in  Con^ithn-Km  convmtnm  eo  fine  admiffifuenwt^ 

tit ,  /7  rnfFrafrio   in  eandem   cimi  jl-ehhtis  fententiam 

iviftent ,    c^iscopi  aPpehatio  non  ^efihticce  inflitntio'  ■ 

72i ,  fed  ceterorum  regvlarium  confevsioni  trihieretur. 

Etft  provoto  eis  rcs  nmi  ceffit^  adverfarios  enim  tia' 

6li  fvnt^  quos  confensuros  fperabanx, ,  nihilo  tamen  mi^ 

nus  ipfi  foh  fuis  insinuationihus  episcopiim   iiiduxe^ 

runt  ad  apPellandum  ,  quodqve  gravius  efl ,  ad  infur- 

gendum  contra  apofiohcam  furisdiflionem ,  quam  om- 

nes  usque  ad  id  tempns  in  me  fuerant  venerati,    Un- 

de  innmnera  confeqmita  funp  ahfurda  et   turhamei^ta 

plurima ,  proiit  videre  efl  in  diiahui ,  qvas  fiilmitto , 

zxcommimicationis  fententiis ,  qua    quidem  facinora 

72on  folum  a  P,  P,  jfefihtarum  audacia  ortum  hahue* 

Tunt ,  fed  et  ah  eortim  prcepotenti  autoritate ,  ac  pra- 

vo  exemplo  majores  vires  in  dies  dquirunt,    Datum 

epiltcl^  e{t,    Macai  1707*  menfe  Decembri,  quod 

ut  iie   tibi  linas  eiabi ,  moneo.     Vides  in  hoc   frag** 

mcnto  Jefuitas  fecundum  genii  tui  guitiim  eleganter 

depictos,   nec  dubito,    quin  in   iliorum   fententiam 

manibus,    pedibusque ,   et   quidem   concitatis  ^    eas. 

Verum,  li  id  critico   oculo   fcrutari  velis,  agnosces 

facile,  illud  vel  ab  Serryo  ,    vel  alio  rerum  ignaro 

fartore     confibuJatum    efre,      Ordiamur.       Primum 

epifcopus  Fekinensis,  fuit  is  Pernardinus  ab  Eccle- 

sia ,    ciicitur   decrero  lurnoniano    cum  fuis  Fran- 

ciscanis  obedientiam ,  et  quidem  coram  regulo  pra- 

ftitifre.     Coram   quo  reguio,    er  cujus   provincia;? 

Civitas  Ling-cing,  ordinaria    (edes  elt  epifcopi  Peki- 

nenfis,    non   longe  a   metropoli  remota;  piovincia 

autem   pLkincnLs,    cum   aula^   pecuiiariter    fubsit, 

jegulo  caret,    et  foletne  decietis  Ecclesiafticis  obe- 

dientia   coram  ethnico,     et    apud   Sinas   prseftari? 

«won- 


C288J  Magis  tamen  gnarus ,  qiiam  Turnonias, 


•  158  Hijloria   ContYovtrJtaruiu 

conjice  hinc,  qiiantopere  confibulator  hujus  frag- 
menci  confertim  in  principio  coecutiveric,  DeinHe 
episcopus  Pckinenfis  aut  nunquamdecretoTurnonia* 
no  obedienciam  pra^fticic ,  auc  certe  pra^ilitit  cum 
perjurio.  Cum  enim  nemini  MiflTonariorum  fas 
fuerit  in  China  manere,  nisi  Jure  jurando  promi- 
(i/Tet,  fe  praxini  i?/mV  fervaturum ,  ac  propterea 
Piao^  hoc  eft,  decretum  ab  Imperaiore  obtinuerit, 
(  §.  49  )  interque  primos,  qui  fe  pro  eo  impecran- 
do  Pekini  ftiterant ,  fuerit  episcopus,  (289)  \\^ 
quet,  eum  nisi  cum  perjurio  obedientiam  decreto 
Tuinoniano,  quod  praxi  RicciansE  oppoftum  erat, 
pra^ftare  non  potuifte.  Habes  rurfus  coecutientem  , 
et  in  fubtrada  epifcopo  per  Jefuitas  penfione,  utro- 
que  oculo  coecum.  Ini  mecum  rationem  temporis, 
tum  ofFucias  has  ridebis,  Turnonii  decretum  Nan* 
kini  vulgatum  eft  die  2^.  Januarii,  i^  ut  episcopo 
Pekinenfi  in  Lh^g-dn  redderetur,  etfj  plus  quam 
menfem  elabi  necefte  fuerit,  unicum  mihi  fohim 
tribui  poftulo;  itaque  in  exitu  Februari.,  vel  Mar- 
cii  initio  id  obtinuerit;  ahquid  etiam  Jefuitarum 
epifto]ae,qua  fe  ijlius  hoftes  declararunt,  cempufculi 
dandum  ^ft  :  ^^t  vero  Turnonius  de  his  omnibus 
M^<cai  in  cuftodia  centus  e  Pekinenfi  provincia  edo- 
ceretur  Aprilem,  et  Majum  prasteriifte  oportliit. 
Ex  h)s    quisqilc  ad  fubcraftam   epifcopo  penfionem 

ar- 


C289. )  Id  ipfe  teftatur  in  epiftola  ad  P.  Parrcnin 
9.  Ang,  1707.  ex  Ling-cin  fcripta.  ycim  in  ifta  , 
inqiiit ,  provincia  in  execiitione  prjj]tum  rft  decre- 
timi  Imperatoris  de  expellendis  Europceis  fme  Juo 
dipiomate  repertis  ,  -  -  urde  hic  non  parum  mo" 
lejtice  habuimv.s,  —-in  recognitione,  ettranscriptio' 
ne  noftrorum  diplomatum  -  -  P.  autem  FernandeZ 
adaidit ,  velle  illivs  metropolis  Mandarinos  omnes 
ros  cum  Fiao  aavoco.re ,  ut  ipfs  facie  cogniti 
f.mus ,  7ie  intcr  nos  aliquis ,  qui  cjeBus  eft ,  de^ 
Mtejcat,  Vide  La  verita ,  e  1'  innocenza  de'  Mif- 

4i- 


Colkghm   VL  15Q 

argnet :  hgec  illi  fine  novo  regis  Lufitaniae  mandato 
fiibrrahi  non  poterac,  itaque  rurfum  litterse  Ulyf- 
Cponem  (ive  a  Macaensibus,  feu  Pekinenfibus  Jefu- 
tis  dandce  erant  \  hse  ultro  citroque  ,  quoniam  na- 
ves  Lufiranicaej  quse  llato  tempore  Macao  folvunt, 
crebro  Goam,  aut  in  Brafiliam  applicanc  ,  anre 
biennium  perferri  ,  &  reddi  non  potuere ,  ut  ex 
itineris  ratione  perfpicuum  eft ,  &:  tamen  Turno- 
nius  a  2^.  Januarii ,  I707.  ad  10.  Decembrisejus- 
dem  anni  ,  hiec  omnia  jam  in  comperto  habuit,  (i 
illius  epiltolse  fidem  habere  velis  ?  o  coecitatem  con- 
fibulatoris  \ 

Nihilo  acutior  fuitin  cpifropo  Arcalcnenfl,  Ex 
eo  enim  capite,  quod  is  alumnus  Jefuitarum  Ebo- 
ra;  olim  fuerit ,  non  redte  confit ,  eum  appeljatio- 
nis  libellum  ,  ut  Serry  de  fuo  affingit,  direSIorilus 
^e/iditn  CcnpdfCe,  TRedditum  illi  eft  decretum  Tur- 
nonii  die  H  Aprilis  ;  fequente  refcripfit ,  fe  nolle 
appellationis  medio  uti ,  mox  periculum  accuratius 
penfans ,  mentem  muravit,  libellum  fcripfit ,  6c 
die  ^i^.  ejusdem  menfis  in  urbe  Kam-chen  'fu  ^ 
(^.  4K.)  pra^fentibus  teftibus  fignavit.  Abefl  hccc 
urbs  Pckino,  nec  enim  aliis  hac  in  caufa 'Jefuitis 
uti  potuit ,  plus  quam  150  milliaribus,  tantumau* 
tem    fpacii    intra   quatriduum ,   inde  illhuc,  &  vi- 

cis- 


fionarii ,  pag.  144.  Et  epifcopus  Afcalonenfis 
in  cit.  ad  regeni  LufitaniEe  epiftola  ;  m  des  pre* 
mkrs  qui  fe  rendit  a*  Fekin ,  fut  jr  evecqve  de  Pe- 
hin ,  Dom  Bernardin  de  V  Eglife  ,  ce  Prelat  ob- 
tint  la  permijjion  fans  declarer  fa  dignite.  Deni- 
que  de  Frar.cilcanis  teftatur  P.  Seravalle  Refor- 
matus  in  epiftola  ad  P.  Joan.  Dominicum  die 
16.  Junii  1707.  fcripta.  Le  jour  de  la  Pcrtecote 
nous  avons  re^u  le  diploma  par  grace  particw 
lierede  Dieu ,  et  par  la  bone  ojjifiance  des  1?.  R. 
Ph  Boiivet  .,  ^  yartonx  ,  qui  or,t  fait  birti  con^ 
noitre  lajjedion  qiie  ont  pour  ncus  ,  ^  pcur  toiis 
les  avtres  Feres  Prarcijcains  de  cette  prLvina  m 
Cantung,    Ibid.  pa^.  i;^(^. 


1 6o  Hijhria  Comrovirjiamm 

dllim  pOcuilTe  confici ,  conferri  cum  "["efuiris  con- 
rdia,  &  appel!ationis  iibellus  fcribi ,  quis  vel  tantil- 
lum  geographice  gnarus  (ibi  perfuadebic.  Nx  hic 
Serrv  a  foecundo  fuo  fingendi  genio  mifere  dLftiu* 
tus  'fuic.  Sed  viri  hujus  comminircendi  audaciam 
magis  cognofces  ex  epiftola  ipfius  epifcopi ,  quam 
ad  P.  Antonium  Thomas  anno  I706.  die  16.  Ju- 
nii  dederat.  (  190  )  Scripf  ^  inqiiit ,  ad  Patermta' 
tem  vsjfram^  —  accepto  Domini  Patriarchce  edi&o.fa- 
Qoi^,  y-avunrii  Nanhini^  nam  id  jam  acctpi  iter  fa- 
ciena  ad  aiilam  pro  diplcmate  petendo  ,  me  appel]aj[<> 
ad  fcdem  apofiolicam^  &"  fcriptnram  anter.ticam  mijt 
pey  fimiilmn  ad  D.  Patriarcliam  ad  nos  venientcm^ 
(f  eam  accepit  die  circiter  20  Aprilis  propc  Nan-chang, 
Famiihis  fcriptiira  appellationis  tradita  ,  dehbat 
tranfire  Nanhinum  ciim  Urteris  pro,vtjlra  paternita- 
te^  et  aliis  ^  prcecipiic  R.  Sylva  ;  fed  D.  Patriarcha 
intercepit  meas  litteras  ne  nunchim  wect  afp^!" 

htioms  perveniret  Pekimmi^  ^  Nan-kinrr^ 

tt  famulum  jnfft  fecum  venire^    millo  ad  me  miffo 

refponfo^  fed  tandem    i6".  die    Maji  pcrvenit   Nan- 

gan  ^    ubi  ego    eiim  prceflolabar.      Statim  ,   ac  me 

vidit^   omni    conatii  adhiiito^    ac  etiam   minis  tm- 

tavit   me  inducere  ad  deferendam  appellationem ,  vel 

Jaltem  ad  miitandam  fcriptitram  jiixta  Punm    bene- 

placitum  ^  et  cum    vidijjet  ^  me  a  propoftto  non  de^ . 

ftflere ,   imo    alia  fcriptiira  appellatioi.  em   me  promo» 

vcre  y  fpe  dejechis    me  fatis    indigne  traSiavitver" 

lis  ^    operihus  ^  ita    nt   novam  appellationem   intro- 

ducere  fim  coa&us    a  novis  gravaminibus  ^    &  me* 

am  dignitatem  tueri,      Sed  pr^diElus   Dominus  dit 

18  •  perrexit  Cantonem  nullorefponso  ad  atpellationtm 

dato ,  mc  ad  aliam  fcriptiiram  ,  fcd  omne  jus  prociil" 

Cando^  et  omnia  clamoribus   implendo  difceffit  ^  quia 

valdi  cavct  ab  omni  fcriptuta  aBive  ^  p^J/i^e  ,  ut 

omni» 


(2903  La  verita  c  rinnocenza  de'  Miffion,  &c.  p,  120». 


Colkghim  VI,  177 

jltaniiE  liciiifret ,  preeeunte,  reliqui  fequuturi  erant, 
Atque  hoc  Scripior  noller  Eceleilafticus  ex  Fatinel- 
lo ,  qui  nunquam  ,  certe  non  eo,  quo  hsec  gere- 
bantur,  teivipore  in  China  erat,  depronilit.  Nunc, 
qui  res  gclia  (;t  ,  accipe.  Parriarcha  vocato  ad fe 
Patre  FrovinciaH  MacatnJ?^  a  qiio  minis  addiiis  quce^ 
pvit  ^  an  pi^am  Macai  pirisdiSJ-ioi.m  a^nofceret  ^  rg^ 
fponilit  Provincialis j  littcras  Poiitificis^oflenderet ^^ 
fe  fine  mora  fa&urnm ,  qnid  qiiid  vellet.  /  e{rarc 
Patriarcha  Je  id  fathirinn  ,  ^  itrgere ,  ut  fiiam  Pro^ 
vincialis  mentan  expUcaret  i  titm  Provincialis  inquit^ 
hahere  fe  Utteras  a  p-orege  indics  ^  ^  archiepifcopo 
Primate^  quikis  prohikrctur  fuh  pcena  capitis\  iiU 
lani  PutrtarchcB  jurtsdt&ionem  agnvfcere  272  terr.^  in 
qiiihus  regi  Liifitat^ics  tmporaje  effet  dominium,  Hic 
vem  clamare  Patriarcha^  excomnwnico  te  ^  exccm» 
Viunico  tel  fmft  Provincialem  ^  epifcopiim  vocat  ^  a 
quo  idem  omnino  refponfum  tvlit^  Patriarcha  ita 
exacerhatus  efl^  nt  puhlicam  excommunicationisfche' 
dam  ad  paJatium  epifcopi  affgi  curaret,  JJItimo  vo- 
cavit  ^  alios  ^  prcecipiie  fupremum  militiim  P  afe» 
Bum^  a  qiio  petiit  ^  ut  cuflodias  afe  amoveret^fed 
mgante  id  Prcefe&o  iterum  ad  excommunicationes 
ventum  ,  q^dhus  tamen  ouinihus  tdl  alivd  effecit^  quam 
ut  cufiodias  hic  multiplicaret  ^  ille  vero^  fcilicct  epif 
copus  Macaenffs  ,  alia^  ^  fokmni  in  Patriarclam^ 
iitpote  alience  jurisdi&ionis  aggrc/lorem ,  fe^  violato- 
rem,  excommunicatione  fulminaret,  ^320)  Kolo 
ex  cujus  parte  juris,    &  cauf^  acquitas  potior  fue- 

rit. 


(320)  P.  Benediaiis  yVerhmaiJier  Bahia  die  g.  Aug-, 
an.  1708  ad  Affiftentem  Germaiiige.  Vide  D.  de 
Murr  Journal  &c,  Tom.  VI»  pa^.  177,  Acce- 
pit  hsec  a  P.  Abe/,  qni  cum  Jofepho  kaymun- 
do  ,  rurfus  in  Europam  in  caufa  Sinica  miiTus, 
Bahis  fubftitit;  atque  is  hsec  partim  ipfe  Macai 
fpe£lavit,  partim  ex  aliis  intellexit* 
M 


l*j^  Hiftoria  Coraroztr fianim 

rit,  indagare;  illud  certum  videtur,  utrumque  pr^e- 
coci  fervore  ultra  quam  prudentia,  &  decorum  pu- 
blicum  exigebat,  abreptum  fiufic.  FortafTe,  fiTur- 
nonius  minus  impenofe  egilfet ,  temperamentum 
aliquod  reperiri  poterat,  quo  <Si  regiis  mandacis 
audloritas  5  ^  Legaio  Apollolico  fiia  dignitas  (alva 
nanliflet»  Itaque  cum  ex  mutuo  diilidio  quies  pu- 
blica  turbaretur,  Pr^fedus  urbis  Hianxanx,  ut  fu- 
pra  memoravi,  anno  170^.  C321)  remoti?  Lufi* 
ranorum  excuhiis ,  Sinicas  adhibuic,  &:  Turnonium 
ardius  cultodiri  jufiTt,  Hinc  declamationem  invecli- 
vam  ,  quam  Continuacor  Fleuryanus  in  Floriamim 
Bahr  adornavitj  C322)  vel  ex  folo  hoc  capite 
convellas,  quod ,  cum  ille  Turnonium  aliquot  an- 
te  obitum  menfibus,  non  a  Chrillianis,  &  Euro- 
pkEis  ^td  ab  ethnicis  acerbe  vexatum  frribat,(320 
ille  id.  Chriilianis  tribuat,  (k.  aliqtwt  menfes  Bahria- 
nos ,  in  aliquot  anms  ^  mira  mecamQrphofi  con^er- 
tat.  C324)     Sed  nimis  longej  ut  Video ,  me  Ser- 

ry, 

11  '  ■  ■  " 

(321)  Nam  annus  42  reginiinis  Ccim-hy  in  hune  an- 
num  incidit.  CS^^)  Hilt.  Eccief.  Tom.  67.  pag, 
547.  in  Nota.  C  ?^3  )  ^IKerncucjtc  (£l)iHcfifd)e 
ODicrhrurbtc^tciten ,  pag.  99.  6od)  ifl  nk)^t  ^u 
\<i\xG,\\z\x ,  5a0  cr  C  'Vi.rr.omus^  cinige  l^TonaC 
vox  fcincm  (Todc  piclc  VOitbzxxDavtio^laun 

auGflcl;cn  mugcn ,  abcv  u)c6cr  von  <l\)xu 

(lcn,  ix^c^cr  von  lEuropdcrn,  fon6crn  vo\% 
^ay6cn;  xin6  $rc.ar  (Xl)incfcrn&c.  ^324)^0111. 
67.  pag.  548.  Mmis  confidenter  Jcribere  aujiis 
eji  y  qiiod  iTurnonius  Mtxcai  -  -  non  n^Jt  aliquot 
onte  obitum  Juiim  cinnis  ,  non  ct  Chrijiic.nis  ,  vel 
Europceis ,  Jed  c,b  ethnicis  ,  ^  finevj^ibus  ciliqucts 
molcjtias  pcrpejjus  J:t.  Plura  funt  hu;usmodi  apud 
hunc  Scriptorem  ,  Iphahnata  ut  Toni.  eod.  pag.523, 
Kiiang  'tuag  ,  vult  efle  Macaum  ,  &  pag.  765, 
— ■  69.  tam  abfurda  &  falfa  narrat,  ut  cogitcm 
res  illius  Sinicas  fecundis  curis  cognofcerCj 
&,  ubi  ocium  erit,  alio  opufculo  convellere,  ad 

eum 


CoJUghim  VII,  179 

ry,  6c  Fleuiyaniis  Continuator  a  propofito  avoca* 
riint,  Quarc  pio  hodierna  die,  & ,  qui  menfe 
Junio  ingravefcic  ,  a4lu  incerea  fatis :  ubi  caJor  noa 
nih])  remjTeric ,  famulus  meus,  uc  CoUegio  rurfunti 
incerfis,  ce  admonebic. 


C  O  L  L  E  G  I  V  M    VII. 


Eplfcoporiim   ^menfiiim    Procurafores    Romam    ve^ 

fnunt :    illGriwi    covatus  -    rejpojija    Co72gr(gatw' 

nis    uwverfalis    Inqiiijjtionis  ad  capita    mandati 

Maigyotiani :  ha:C    Clemens    XI,  anno    I "  04.   d  e 

20.  Novemhris  rata  hahet.     Varia  Theologoriim 

de   Maigroti    mandato   judicia :   tefti\tm ,    qui  ab 

utraqueparte  addutii  funt  i  comparatio  :   refpon- 

Jis  in   Clwiam  allatis  epifcopi  rurjus  Procurato* 

rem  Romam  mittunt  y  qui  dijformitatem  mandatt 

Turnoni^iU  a  decreto  Pontificio  declaret :    Ponti- 

fex  d^fetium  tlliiis  pro  fua  peteftate  anno   lyio 

Jupplet ;  ^ ,  cum  duhia  apiid  Sinas  propterea  ef 

Jent  orta,    novo  decreto  refponfa  Congregationis^ 

anno  171 5«  confirmat  ^  ilf  JMiffionariis  juramenti 

formulam  de  iis  Jervandis  prcefcrihit. 

§.    LII, 

Gaudeo  te  cicius,  quam  a  famulo  meo  adn^o- 

nereris,  adeffe,  id   mihi   indicio  elt  ^  ce  illa,  quas 

M  2  ad- 


eiim  modum,  quo  Maximus  Margold  vir  egre- 
grie  doQus  fuas  reflexiones  in  hujus  fcriptoris 
continuationem  vulgavit ,  quae  inflar  fupplemen- 
ti  ad  hilloriara  Fleuryanam  efle  polTunt, 


l8o  HiflGYia  Comr.QvtYfiarum 

adhuc  dicenda  rcftanr,  cupide  auditurum.     Non  di^* 
feram  tuum  defiderium,     Epifcopi  Sinenfes,  ut  nu- 
per  ($.4^0  ^^^^^?  Procuratcres  fuos ,  Francifcum 
Koel,  &  Cafparum   Caliner,    utrumqiie   Jefuitam, 
in  urbem  mifere,  qui  caufam  communem  adverfus 
rrocuratores  D.   Maigrot,  nempe  D.  aLyoneepif- 
copum  Rofalienfem,   &  D.  Charmoc  cuerentur.   V^e- 
nere  fub  id  plane  tempus,  quo  rcfponfa  ad   quaefita 
D.  Maigrot  facra  Congregacio   pene  jam  abfoiver:  t» 
|am  in  ipfo  itinere ,  quce  adverfariorum  molitiones 
efTent,  obfcura  fama ,  Roma:  autem    planius   intel* 
lexere.     Quare,   etfi   fero  quidem    advenerinc ,  ca- 
men,  ut  primum  ad  Poncificem  adicum  nadi  func, 
libellum  fupplicem  ei  porrexerant ,   in  quo  paucis, 
cujus  rei   gracia  venifienc,    prcefaci ,    ad    priecipua 
concroverfiit  capica  venere.   (325)  H>xc   controver- 
/ia ,  inquiebant ,  dito  coiithiet  c.ipita  '•  iimwi  de  riti-' 
bus  qinbusdirm ,   /Jlexandri  Vll,    decreto  ' perm[[fiS9 
tn  honorefu  Confncii  ,   &f  inortuoriim  pro^emtorumi 
tiltermn  de  ^inicis  quihuldani  vocilus  ,  ad  Dtuni  vc- 
rum  cornpellandum  adl)d/itis  :  (326)    aua^  capitali' 
cet  inter  Je  diverja  videa^/tur ,  in  eodem  tamenprin' 
cipio  conveniuut ,  cum  utrohique  quceratur  ■>  qux  fit 
commiinis ,  ^  vera  apiid  Sinas  horum  rituitvi ,  hn' 
Yumque  vccum  fignificatio.     Quia  aucem  pia^cipuas. 
concroveiira:    car  o  in    primo  capice  verfiiur  ,  facis 
eric  ,  hoc,  priecermiffo  alcero ,    ex   libello   fupplici 
excerpere. 

Qiiantum  igitur ,  pergebanc  dicere,  ad  ritiis^ 
tota  quceftio  in  eo  efl ,  ;;///;/  Sinenfes  Conjiicio  ,  ^ 
progenitorihus  defun&is  ulhm  divinitatem ,  idlapi- 
que feu  dign^tatem feu  poteflatem  humana  maoreui 
tvihuant  ?  mifii  eos  cohp^t ,  ut  idola ,  aut  alios  quof- 
cunque  Spiritus ,  qui  a  gentilihus  cultu  religiofo  cO'^ 

lun- 


(325)  Ex  exemplari  anno  1704,  typis  Romanis  excu- 
lo ,  forraa  4.  (^263  Cupio,  ut  reIe^?Lntur  ea, 
qusB  §§.  37»  38.  39,  40,  41.  ^  42.  di£ta   lunt. 


Colkmim  FIl.  I8i 


vb 


iu77tur  ?  niim  ahqiud  ah  ih  petant  ^  vel  fperentl 
^  an  crecJaiit  refidere  in  tahellis  »  aut  ad  easdem 
venire  Qhlatiofium  tej?ipore  eorum  animas ,  iit  fruan^ 
tur  iis ,  qucB  ad fignificandmii  internum  a7umi  affe- 
cium^  gratamque  memoriam",  ac  defiderium  tum 
dfcipulorum  erga  magiftrum  ^  tumfiJiorum  ergapa- 

roites  y  illis  offeruntu^-  ^ hc2c  omnia   cum  ad 

tnerum  ru&tUYl  pertineajit ,  co?nmu7ieinque  ^inen- 
Jium ,  prcsfertim  eorum  ,  qui  modo  vivunt ,  intentio* 
nem  ,  ciT*  confuetudlnem  ,  non  aliunde  melius  ,.  ^  efi' 
cacius ,  qiujfu  ipforunwiet  Sinaruin  tefltmonio  decla^ 
rari  9  pvohariquepoffe  credimus.  (327)  /Idhxcigi' 
tur  prohanda  producimus  in  hoc  novof^mmario,'^^  1  f) 
^Jan&itati  ^elircs  reverenter  offerimus  maximo  nume" 
ro  finic  s  t^fles  ex  pracipiiis  lUiiis  niagni  Imperit 
provin  iis  ,  atque  ex  Jingidarum  provinciarum  pri^ 
viariis  civitatihus  ,  plerosque  litterarum  proftffio^ 
ve  confpicuos  f  muhos  etiam  Mandarin  tihus ,  Frce- 
fe&uris  9  aut  aliis  dignitatihus  ,  vel  off^ciis  ififii^ncs, 
Exhihemus  cutem  ncn  folum  Chriftianos  ,  fed  etia  m 
geittiles ,  quos  nemo  jure  fifp'cahitur  9  ullo  partium 
Jludio ,  v^L  in  gratiam  Jefuitarum  ea  profnmciare 
voluijfe ,  quce  ipfi  fcirent ,  communihus  fuce  JchoIcM 
principiis  oppont  ^  eos  autem  imnes  ititer  Je  omfnno 
conteftes  d.mus,  £>*  quamvis  ex  diverfi  locis  y  at' 
que  provnciis  9  tnagno  tam:n  confenju  ..  <f  clariffi' 
mis  verbif ,  pnecipua  qu(2qne  hujus  controverfice  ca^ 
pti  explicafttes,  Sed  qii.d  m.iximi  facienduui  effe 
videtur,  plerique  C-riftiani  tefiimonium fuufu juya" 
viento   cofifirniant  y    ^    qiiidem  ante  omnia  diferte 

M  3  pro' 


CS^7)  Pve6te,  ut  puto.  Nam  nec  Sinas  de  vocibiis, 
&  ritibus  Europ^eis  judicare  apti  fiiat.  Veram 
adverfarii  libenter  qa^eflionem  juris,  cum  qa«- 
{lione  faBi  folent  confimdere.  C328)  In  eo  te- 
ftimonia  fubfcriptis  teftium  nominibus  continen- 
tur. 


i82  Hi-lona  Coutrovcrjidrum 

proteftantes  ,  fi  hene  percJpere ,  qiianta  0  juranien" 

ti  vts  8^  ohiigatio  ,  negantes  quoque  fe  eos  ejje  ,  qui 

falfo  juramejito  Jecundum    Dei  pvdeceptuni    audeant 

hifvingfre  ;    item    dicentes ,   fe  ftantes  covam   Deo 

jurave  ^  omnia  ejfe  veri/Jima  ^   E/  cevtifffna  ^  <f  ju- 

ranmitum  emittere  ante   altare  Dei ,  aut  tanquam 

ante  Janditatem  veftram  exiftentes ,  aiiisque  extra^ 

ordiniriis  -i^  graviffmis  ^  fmBiffimisque    verhis  ,  pi- 

ramenti  fui  rdigionem  in  quantiivi  pojjunt ,  augentes^ 

fieque  femel  tantum  jurare   contenti .,  prceter  gene^ 

rale  juramentutn  ,    quod  initio  protukriint  y  ad  fln- 

gula ,  qu^e  pvoponunt  ■  puntia  iteviim  jitrant ,  atque 

ita   prcefhtum   teftimonium   alio    tandem  juramento 

coJ^firuiant»     Inde   progrediuntur   ad    ea,  qua;  pro- 

mileranc ,  coniirmanda ,  addudlis  tam  Chriitianorum, 

quam   gentilium    teilimoniis.      Nec  tempus  ,    nec, 

quod   mihi    pra^llitueram,    compendium ,    paticur, 

omnia ,    auc    majorem   eorum    parcem   depromere, 

Unum,  alterumve  aterre,    ad  iaciendam  tibi  fidem 

futfeceric.     Primum  iic  Chrillianorum  ,  idqueellhu- 

jus  cenoris.   (321^)  Nos  chriftiance  legis  cultores  im- 

perii  bujus  Tarturo-  Sinici^  —  Uttevati  omnes  ^^ 

in  noftvis  finicis  ftudiis  graduati ,  fanguineis  giittis 

fuhfcrihinius ,  if  procjamamus   covam  fan&itate  ve- 

jSva ,  omnihusque  romance  curice  fupremis  judjcihus^ 

exuramusque  9  ut  dignentur  omnes  pvopitio,  ac  he- 

nigno  vultu  rejpicere   ad  tria  hdec  puncia  :  conipel- 

lationis  falicet  divini  Numinis  ,  Jub  nomine  1  tCfly 

^  XU  -fl  -  tl  \  ritus  ,  quo  nofirum    Confucium  co- 

limus  ,  quihusque  parentes ,  proavosque   veneramiir^ 

—   Prinzo  igitur  conteftamur ;  hoc   nomine    I  lCily 

if  y  UlTl  -  ti  5    qu^  in    noftris    antiquis   codicihiis 

tnveniuntur ,  ea  paffim  a  noftris  indigenis   extofito^ 

rihus  regni  Sum-chao  di&is ,  explicari  pro  ccbU  Do- 

mi* 


'^29)  Ex   di£lo  Summario, 


Colkghim  VIU  18S 

viino  ,  ^  gtilervatorey  Xdll^  -  ti  ,  ahwt ,  Tien^ 
chi-chii-  cai ,  hoc  eft  ,  cceU  Domtmis  ,  o^  guherna" 
tor :  rurfa^  ciim  hanc  litterani  Tien  in  noftris  li'° 
Iris  ujurpant: ,  ei  attrihuunt  venerationem ,  timo" 
rem^  Jeu  refpetium^  £ir  cu/tum  ,feu  fervitium.  Kim- 
tien- ^vei-tien-fu' tien,  tres  iftce  ohjequii  cLiu* 
ful^ ,  cahim  colere ,  ccelum  timere ,  ca?lo  fervire , 
€X  antiijuorum  libroriim  fenfn  evident{ffime- indiv aiitf 
ejus  dominatum  9  'if  provideutiam  ,  qucJS  Cceruleo 
buic ,  cjHod  ocuh.s  ajpicimus ,  terriiquceje  Jphoerce  te- 
gumento  convenire  utique  non  pojiint.  Hoc ,  ciuod 
afterimus ,  id  ipfum  jurejurando  coram  Deo ,  &>* 
Sanci  tate  "^^eftra  conteftamur. 

Secundo  fjferim^is  :  callere  nos  optime -^  7;o9ru'ii 
Corjticiu/n ,  piirum  fuijfe  Iwinincn^  —  ea  auten  de 
caiifi ,  quod  i  fe  perfpicue  intelkxerit ,  a"  pcnetra^ 
verit  refruui  nofhoruni  antiquoruin ,  ^  fi^ientinn  do- 
£Irinam  ,  feque  veri  doSioris  ,  £>*  mi^i'}ri  prototy- 
pwn  ^  £ir  excuiplar  cxhihucrit  ^  poieri  euni  ^  iit  fii- 
premum  finicce  noftrc^  gentis  prceceptorem  venerati 
fimt  femper  reges  om^^es  ^  Principes  ^  Do&ores  ^  ac 
popuii  ,  lil/rorum  ipfius  ftudia  ad  unum  ounics  colue^ 
re,  ab  eoquc  fe  difcere  projitentur  ^  ccelum  revereri  ^ 
proximos  amare  ^  familiamdirigcre^  Sf  rcgna  guher" 
nare ,  atcjue  idzo  veris  ,  autumnique  temporihus  oh' 
latiouc  «■  ei  faciiint,  Solum  autem  Mandarinorum , 
Do6iorum^  ac  littcratorum  id  officium  e[i  ^  piebeis 
vero  viris  ,  ac  mulicrihus  omniinis  ,  ejus  auiam ,  in 
quafoia  iiii  ohlationes  fiunt ,  nuiia  qtiidem  ingrcdicn* 
di  potefias ,  uut  ficuitas;  Ncqne  omnino]  in  diciis 
obiatiovibus ,  £5^  ceremoniis  prccftandis  pHitio  iilla, 
immijcetur  aut  felicitatis ,  aut  parfpicacitatis»  Sic 
jiiramus  ^  if  co/jteftanmr  ^  titfupra. 

Tertio  quoad  parcntes  ,  ^  proavos  :  mortaiium 
omves  ah  iPfis  fuum  eftc^  £^  natiiram  nccipiiint^  ficiit 
arbores  a  radice^  aquarum  rivuii  ex  fonte  origtnem 
trahimt ,  ita  qiddem  terrarum  omnium  regcs ,  Frinci- 

M  4  pes 


i84  HiJloYia  Contromrfiariim 

pes  y  DoFiorei  ^  ac  popidi  a  fuis  parentihis  proue' 
7mi2t.  Hac  igitur  de  caufa  veris  ,  autumnirjue  te  ;i- 
peT:atihus  nos  filii  ^  ac  iiepotes  ^  iftorum  minime  /7/- 
memores ,  tamquam  fi  adliuc  illi  ipft  fuperftites  cffenty 
efcuJentorum  obJationes  illis  exliibenins ,  nullo  vero 
pacro  eoram  fpiritus  ad  oMatiomim  odorem  excipien- 
dum  defcendere ,  aut  venire  credimus ,  Tjeque  in  ea , 
auam  pro  iforum  imaginihus  fipponimus ,  &r  expo- 
nimus  tabeJla  Pai-gvci  di&a  ^  eorum  fpiritus  afjilh' 
re ,  aut  refidere  putamus  ullo  modo ,  ve/  afferimus. 
Sic  conte-damur  ^  ^  jurainus  coram  Dco  ^  £r  Sancti- 
tah  velira^  anno  Cham-liy  41 .  Luna  9.  die  !<;,  ad 
unuii  omiies  fcrhtum  hoc  fuperiiis  ftrnamus  ,  ^•'f  of- 
fmmiis^  Subfcriptus  ante  omnes  elt  Sun  Micliael  e  re- 
gin  col/egio  Han'/in'yuen^fummus  /itterariorum  exami* 
nu  ii  Privfts ;  hunc  fequuncur  triginca  duo  parcim 
.ad  Vlandarinat-:m ,  6c  Prxfeduras  uvbium  promo- 
vendi,  parcim  Aireiibres  Gubernacorum ,  h.  Bac- 
calaurei  C.^30)  Idem  gentiles  afErmabant,  juvat  ex 
pluribus  unum  Lieu-xeu-ye  ex  urbe  Hu  ^ita.n 
aiferre.  Oui  cce/um  co/unt  ^  inquit,  co/unt  eu.-n  ^  a 
quo  cce/um ,  terra ,  EiT  res  onines  fuum  /lahuerunt 
princitfium*  coleye  Co'f'cium^  c:l  revereri  eum  ^  ut 
homi72Uin  magij/rum  '  co/ere  Majores  defuncios ,  efl 
revereri  eos ,  ex  qidl^iis  fi/H ,  B"  vepotes  orti  funt, 
Sed  in  umquoqueil/orum  cu/tuum  ha/^etur  differcfJtia : 
in  cu/tu  cce/i  luibetur  gratiarum  af/io^  liabetur  po/tu/atio 
Jeu  oratioj  in  cu/tu  aiitem  magiflri ,  feu  niagif/rorum  non 
ha/mur  oratio^  nec  petitio.  In  veflro  /ibe//o  (3^0 
intime  convenitis  cum  rituum  finenfimn  fenfu.     Nunc 

ha' 

C33<5)  TeilimoniuiTi  hnc  e  finico  in  latiniim  trada- 
xit  Antomus  Pufateri  ,  vicarius  apoflolicus  ^pro- 
vincise  Xctn  -fi  &  Akxatidtr  Ciceri  ,  epifcopus 
Nankinenfis  fua  manu  fubfcriplit,  quemadmo- 
dum  &  reliqua  teftimonia  aut  ab  epifcopis  , 
aut  Notariis  apoftolicis  fubfcripta  funt.  C^^O 
Jndicat  eum  libellum  ,  quo  Jefuitoe  vim  finica- 
rum  vocum  ,  &  rituum  explicari  ab  Imperato- 
re  petebaat,    Vide  §,  43. 


Colkmim  VII  1^5 


hahetis  regium  dicretiim^  C33-)  ^^?^'-^  verha  omnl 
particuLiri  affe&u  carcnt  ^  oportet  iUa  cuiii  revercn^ 
tia  fufcijKre  ,  (^  ohfcrvare ,  nec  potefi  cjje  duhitationi^ 
aut  difpiitatioJii  locus,  Delegi  prje  i^eteris  hoc  te- 
llimonium,  qiiod  nufpiam  ciarius*,  6c  brevius  na- 
tura  uilisque  rituum  iinicorum  explicatur.  Addo 
&  de  tahelUs ,  gencilium  tcftjmoma.  5"/  '^^ero^  ajnnt, 
tnyimiis  i  fis  Cdefunctis)  tahellam  Ugneam^  idfa^ 
cimus ,  ut  ha!C  nohis  velut  prcEfcntes  illos  c  xhiheat , 
neque  cogitamus ,  Majorum  animas  huic  tahelh.  />/- 
ejle.  Rurfus  :  iam  audivimus  ^^  vejlri  regni  reges  ^ 
Mainates ,  magnique  nominis  homines  hahere  in- 
fculptas  ,  pi&asque  imagiw.s  ad po.Icrorum  memoriam, 
Si  id  fit  alienis  hominihus  ,  quidni  propriis  parenti* 
bus  ^  quod  fi  vos  fiifpicamini  ^  parentum  noflronon 
miimas  tahelUs  hifce  ligneis  i  fidere  quidni  de  ani- 
viahus  vcjlrorw.n  regum^  Magnatum  ^  magnoruaique 
virortim  pi&uras  hafce  obfidentihus  non  fufpicamini  ? 
72ihil  certe  tale  nos  de  ve^ris  picliiris  fifpicamur , 
quid  effet  ^  quod  ve-hwii  regnum  de  noflris  tahclUs 
fdfpicareturi  argumento ,  ut  ajunt ,  ad  hominem 
ufi,  Ad  extremum  addudlis  epifcoporum  teitimo- 
niis  ,  &  precious,  libellum  in  hxc  verDa  claudunt. 
Quare  projlrati  ad  S^anctitatis  veflroj  pedes  humiliter 
dfcrimus  libelhs  fupplices  ^  ac  preccs  cum  lacrimis 
etiam  fanguincis  finicce  Chriflianitatis  ^  cuju  nohi* 
hor  pars.  Pekincnfes  fciUcet  neopliyti  (333)  ita  /c- 
qimntur  :  ^^  Cum  habeamus  in  terris  tanta:  virtu- 
5,  tis  ,     tant£eque     intelligentidc    fupremum     Pon- 

C332)  Nempe  declarationem  Imperatoris  ad  diQiim 
libelliim  datam ,  &  Romam  deinde  transmilTam 
inielligit.  Vide  eiindem  §.  43.  C^,^^)  Ift^^Tum 
teftimonio  fubfcripti  erant  50.  ex  his  7.  Man- 
darini ,  qiiorum  primiis  eft,  Pao  Vitus  in  tribu- 
nali  mathematico  fecandus  a  P.  Grimctldi .  reli- 
qui  aut  proxime  ad  Mandarinatum  promovendi, 
aut  Baccalaurei,  qui  omnes  edito  juramento  pro 
htibu?  iletere. 


XS^  Hifloria  ComroveYfianim 

;,  tificem,    Dei  ,    ac   Domini    noftri    Jefu    Chrilli 

„  vices  plenacum  poceltatc  gerentem ,  praeiht  niinc 

„  ad  ejus   pedes  confugere  ,  eique    humiliime  lup- 

„  plicare,    uc   fummum  Chriiti   padioais,  ac  pec- 

„  cacorum    redemtionis  benedcium    iiituitus,  beni- 

5,  gnos  in  nos    oculos  convercac  ,  credatqje,  nos 

„  nulla  re   adduci  potuiire,  uc  in  re  ca^n  gravi  ce- 

„  mere  ,  auc  falfo  jurare  aiideremus.  „ 

§.  Liir. 

Ut  uc  magni  ponderis  <^  bona  eciam  Pontifi- 
cis  venia  libellus  hic  xn  urbe  vulgacus  efTec,  nihil 
tamen  ad  caufam,  cujus  gracia  Procuracores  vene- 
ranc,  momenci  adferre  pocuic ,  quod  faci^  Congre. 
gacio ,  uc  memoravi ,  ante  eorufu  adveacum  re. 
fponfa  fua  ad  mandaci  Maigrotiaiii  capica  ,  jampe- 
ne  abfolverac:  audicos  camen  fuiffe  'deciaranc  illa 
decreci  verba:  qidd  guiJ  in  ejusunJi  coutrovcrjus 
Fatres  Francifcus  Noel ^  £r  GaCpar  QiTner ,  Soc. 
Jefu  Prociiratores ,  c^  Miff?onarii  apoflolici  ejusdem 
regni  deducere  potueriint  ^  feu  voherunt.  Niinc  ordo 
pollulac,  ut  refponfa  Congregationis  dcpromam, 
prius  tamen,  quam  id  facio,  non  pollum  non  tibi 
vitio  dare,  quod  Qiicejtta  folum  Congrcgationis 
opufculo  tuo  inlerueris  ,  quin  refponfa  itiflem  ad- 
dereSj  vel  non  integra,  nec  genuinum  eorum  {t^" 
fum  referres.  Id  neceffario  Ledores  in  errorem  in- 
ducere  debebac, '  minime  dubitaturos,  quin  ha:c , 
quie  in  illis  referuntur  ,  folis  Jefuitis  tribuendalint; 
cnm  tamen  illhic  rationes  utiiusque  partis,  tam-^ 
quam  in  foro  contradi^torio  recenfeantur.  Exi- 
tnendus  itaque  ,  quem  illis  ingeiTeras,  hic  error  elt, 

Ad  L  mandati  iMaigrotiani  caput  (§.  3^)  re* 
fpondic ,  facra  Congregacio ,  cum  latina  vox  Dciis 
finico  charadere  nec  exprimi ,  nec  ullum  fignihca- 
tum  habere  poflTc ,  ea  abftinendum  ,  ejusque  loco 
voceoi  7»// -  r/i«  retinendam  ;  voces  autem  7»/;, 
&  Xam-ti  ad  fignificandum  vcrun  Deum  penittis 
reppellendas  efTe,  additque  caufam,  conditione  ad- 


Colk^mm  Vll,  iS7 

ftriftam  :  S^  CJihn  iUis  vocihis  apii(l  tfracipmm  Si^ 
nQi<fiii>ii  fcziaa ,  qu^  litteratorum  7JiiJicvpatur ,  von 
nifi  cocJuii  corfioreujti  of  Difthilz^  vd  qiicelim  coeli 
virtus  cirien  ctJo  i/ftta  defivnatnr  c5^r.   (-^^^) 

Ad  ][.  ejus'ieiTi  maiid.;ci  capiic  (§.  3^.)  decla- 
ravit ,  cabellas  cum  infcripcione  Kim^tjcJi ,  id  eli: ,  rcP- 
lum  colito  ^  cemplorumfbribusaffixas,  non  eilepermic- 
tendas  ,  (^  appenfas  non  recinenuas  efFe.  Etfi  e^iim 
uc  fubjicic ,  nefas  omnino  fh  fufpicari  ^  quocl  aliqui 
minihi  eja^igelii  tabellam  Imjusmodi  in  Ecckftis 
Chriflianorum  permittentes ,  alio  animo  id  faciant , 
quam  per  inrcriptioncm  in  ea  appofitain  non  ccsli 
viaterialis ,  fed  Fncloris  ac  Domini  casli ,  adeoque 
veri  Dci  cuJtum  explicandi^  ah^inendum  tamen  omni^ 
m  ejl  ab  illa  praxi  <Scc.  En  1  ul  moderace  facra 
Congregatio  judicium  fuum  depromac,  cum  dicic  , 
}/efas  omni?w  fuCpicari  &CC,  cu  tamen  nonmodocon.- 
trarium  paflim  fencis,  fed  aliis  eciam',;  uc  cecum 
fenciant,  perfuafum  cupis. 

Ad  III.  caput  C§.  38)  q^-Tod  de  Alexandri  VIL 
decreto  agebat,  Congregacio  ref  ponfum  ad  alium  io- 
cum'  remific ,  quod  iilhic  eciam  reFeremus. 

Ad  IV.  caput  (§.  59.)refpondit  .,  non  licicum 
omnino  efTe  Chriiiiianis  pra^cfie,  miniftrare,  aut  in- 
terefie  folemnibus  oblationibus ,  (^^.  40.)  qua;  in 
ucioque  iiequinodio  cujusque  anni  Coniucio,  6c 
defundis  fierent  :  nec  iis  quoque  ceremoniis  ,  quoj 
in  aula  Confucii  fingulis  menfibus  novilunio ,  & 
plenilunio  a  Mandarinis ,  aliisque,  ance  vel  poll 
aditam  dignitatem  exhiberi  Confucio  folenc  :  idem 
inceiligendum  €pLt  de  licceratis  poltquam  ad  gradum 
admifli  funt.  lcem  non  permiccendum  effe  Chriftia- 
nis ,  uc   m  aedibus  progenicorum  oblaciones  minus 


(334)  ^^  exemplari  ,  quod  in  typographia  reveren- 
dtB  Camerge  apoflolicce  an.  1704.  editum  efl  , 
pag.  33.  &  feqq.  ad  quse  rite  intelligenda  ,  cupio  , 
ut ,  ad  quos  provoco ,  $§.  relegantur. 


iS8  Hfjroria    CoutrovsrJTanim 

foknnes  (§.  41.)  vel  alios  ritus  <^  ceiemonias  pc» 
laganc  :  perinde  Chriitianis  illiciciim  eile  ceremonias, 
prout  in  Oiuvfitis  relatce  fuut  ,  coram  proge- 
ni  orum  cabcillis,  auc  privacis  domibus,  eorumquc 
fcpulcris,  vel  denique  ance  fepulcuram  (ive  feoiijm, 
iive  cum  gencilibus  exbibere,  iisque  incereiTe,  imo 
prxdid^a  omnia  camquam  a  fuperiticione  infepara- 
bilia,  juxta  ea  ^  qu^  in  Qii.rfito  propo/zta  fuut  ^noti 
admiccenda  eHe,  eciamd  publicam,  vel  fecrecam  proce- 
ftationem  prxmiccerenc ,  fe  7jon  religiofo ,  fed  civili , 
ac  politico  tantmn  cultu  erra  clefun&os  illa  praflire  ^ 
fiec  aheis  quidquampeterc  ^  aiitfperare^  Non  vetari 
tamen  Chriitianis^ri^/i////V/;;;,  Jeii  affifhntiam  mere  uia» 
terialem  ,  fi  genciles  eas  ceremonias  peraganc  ,  ci- 
tra  ullam  ftve  exprej/am ,  fwe  tacitam  ^eflorum  ad* 
probationem ,  fecluiuque  penicus  omni  miniiterio  , 
cum  aliter  odia ,  &^  inimicitii^  vitari  non  pojjmt , 
facla  tamen  fidei  proteflatione  ^  £ir  cefjante  periculo 
Cubverfionis^  Denique  non  vetari  Chriitianis  eos  ri- 
tus ,  qui  vere  fuperiticiod  non  func ,  nec  fuperiti- 
tionis  fpeciem  prccfcrunt ,  qui  aucem  hi  (inc ,  & 
quibus  cauceiis  adhibendi  ,  Pacriarchas  Antiocheni, 
&  epifcoporwn  ^  ac  vicariorum  apofhlicorum  illariun 
partium  (335)   judicio  decernendum  relinqui. 

Libec  mihi  hinc  paululum  digredi.  Si  folen- 
nes  oblaciones ,  a  minus  folennibus  (^.  40.  &  41.) 
noviifes  difcernerCj  (i  qucefica  icem  ,  6c  refponfa 
Congregacionis  genuine  reculiffes,  non  tam  auiur- 
dis  erroribus  librum  cuum  inferciiffes  ,  effecque  is 
mole,  dimidia  fui  parte,  minor,  cerce  iconem  de 
Sacrificio  Confucii  maluiifes ,  uc  inlticores  folenc, 
ad  faciendum  lucrum  per  nundinas  circumfene , 
qaam  iibro  tuo  inferere.  Nonne  facra  Congre>_a- 
tio,  ubi  de  ceremoniis  minus  folemnibus  agic,  non 

de 


(335)  Hoc  ,  ut  ex  haQenus  dittis  patet,  Turnonius 
non  prceilitit,  qui  fuomct  ingenio  ,  &  coUata 
ciim  paucis  Miflioaariis  conlilio  omnia  egit. 


Colhgmn  VII  i89 

^e  nihilo  addidit  r  proiit  w  qiiceptis  rthtcB  fiint  y 
hcmy  juxta  ea ,  quce  jjj  qucpfith  propo/zta  ftmt  : 
hoceft,  ut  ego  reor,  ^  quisqiie  mecum  fentiet, 
veriias  omnino  efle  eas  ceremonias ,  fi  verum  fii  , 
tales  efle ,  ut  eas  adverfarii  Qiialificatoribiis  qua^fi- 
torum  exporuerant.  Difce  tandem  majori  cum  can- 
dore ,  quam  haftenus  feeeris ,  fcribere ,  nec  de  in- 
dulbia  Leftorem  in  errores  inducere.  Redco  ad 
refponfa. 

Ad  V.  caput  C^.  42.)  flatuit,  non  poffe  Chri- 
ftianis  permitti  tabellas  progenitorum  domi  feiva;e, 
ciim  infcriptioiH  ^  qtta  thromis  feti  fedes  fpiritus  ^  vel 
aramcs^  iV.  dtfunEfi  ^  adeoqve  qua  fpiritiim^feu  ani- 
mam  illiiis  deJunSli  ihidem  aliquando  ffli  ^  v:I  rcf- 
fiere  fgnificetiir  ^  imo  nec  cuni  alia,  qua  fedes  (eu 
thronus ,  adeoque  idem  cum  priori ,  licet  magis 
contrada  infcriptione ,  defignari  videatur:  pofie  ta- 
men  eas  folo  defuridi  nomine  infcripio  fervari,  (e. 
clufo  tamen  fcandalo,  Iwc  eff  dummodo  ^  qui  Chri- 
fiiam  non  fiint  ^  arhitrari  mn  pofflnt  ^  talellas  hujuS" 
viodi  a  Chrijfianis  retineri  ea  mentc ,  qua  ijf  iWas 
retinent ,  adjcaaque  ad  lacus  deciaratione,  quae  iic 
Chriftianorum  de  defunclis  fides^  &  filiorum,  ac 
nepotum  in  piogenitores  pietas. 

Huic  conflftim    fubjicicur   refponfum   a   tertio 

^rticulo    huc    remiffum,    eftque    hujusmodi.      Ad 

quafitum   tertii    articuli  huc  remiffmn  ,   facra  Con- 

gregatio  fatius  duxit   nihil  refpondere  ^  ne  alias  apo- 

fiolica  fedes   ah    eo^  qiiem  in  ejusmodi  controverfiis 

finicis  ha&enus   tenuit  ^   antiquo  more  receder(r  coga* 

tur ,  quo  i.imirum  ad  ea  ^  quce  fihi  protempore ^tam- 

etfi  diverfimode  expcfitafiicrunt^  refponfa  quidem  vc- 

ritatis  feinper  dare ,  nwiquam  vero  fuper  expoftorum 

hujusmodi  veritate  ,    feu  falfitate  profiunciare   con^ 

fuehit.     Revcca  tibi  in  m.cm.oriam  ilja  mandati  Mai- 

grctiani  verl  a  :   cpicrfita  fuper  capitiinis  fummo  Pon- 

tijci  Alexiindro    PIL  propciita  (a  Mariino  Marti- 

nio  J  nndns  in  rehiis  noii   efe  veridica  cUcIarumus  ^ 

tum 


igo  Hiflona   Coiitrovtrfiarum 

iiim  asquitatem  Congregationis  in  refpondendo  non 
poteris  non  laudare. 

Ad  VI.  &  Vn.  caput  (  §.  42  )  refponditCon» 
gvegatio  nihil  certi  polle  firmari,  quoad  neceiiari^ , 
&  pleniores  notiti^  adfint  ,  comimKkque  Parru.r- 
chse  Antiocheno,  ut  auditis  epifcopis  ^  cf  ipicariis 
apoftoUcis^  7JCC  non  perrtiorihis  Mifponariis  id  (b- 
.  tuat,  quod  Catholicae  reJigionis  indemnitati  ,  & 
animarum  faluti  magis  expedire  videbiiur.  De  libris 
autem  ;  qui  atheismum  continent ,  prout  in  manda* 
to  D.  epifcopi  Commifis  dicitur^  monitum  ejusdtm 
non  modo  utile  &  falutare  ^  fed  neceflariumj  cciam 
videii,  proinde  approbandum  ,  addiditque  non  cul- 
pandos  efie  illos  MilTonarios,  qui  aliam  hadlenus 
praxim  fequuti  efTent  ,  &  in  Fine  py'a.cipit  ;  irfmiil 
tamen  optrariorum  evangelicorum  in  vinea  Dowini  fhe' 
mie  jaborantiiuii ,  qui  prius  ,  quam  Jupra  relata  du- 
bia  ex  folita  hujirs  S,  fedis  providentia  ^  ac  re&i» 
t udine  dirimereiit ur ,  aJiter  fenferur.  t  h  Oh  ori^  ac  fa^ 
mce  cojfulatur^  vec  tamqiiam  idoJoJatrice  fautorcstra" 
dttcantur  ,  prceCertim ,  quia  pleraque  ex  iljis ,  qua 
CJiriflianis  permittenda  non  ffe  ,  fcut  prcemuti- 
tur  ,  rcfponfinii  ftiit  ,  ipf  qiioqiie  fe  niinqitam. 
revera  permiffe  declarartint ,  nec  diibitandnm  f't , 
illos  ,  fnita  jam  canfa^  prffatce  fanSIce  fedis  man- 
iatis  ^  ea^  qiia  decet  ^  JnimiJitate  ^  cf  obedi^htia 
effe  obfequnturos,  In  hunc  modum  refponfa  (acrae 
Congregationis  habebant,  quse  Clen^ens  Papa  XL 
fuo  judicio  feria  V.  die  20.  Novembris  anno  I7<^4. 
firmata  ,  1'urnonio  transmitti  mandavit  una  cum 
congrua  ,  ^  opportuna  inflru&ione  defuper  facienda  — 
fufpenfa  tamen  interea  ,  ut  in  decreto  additur,  ju» 
jlis  £ir  rationabilibiis  ex  caifis  auimum  San&itatis 
fjce  moventibus ,  eorundem  refponforum  publicationt , 
Jeu  quavis ,  evulgatione  tam  in  itrbe ,  quam  in  aliis 
Europce  partibus,  (336)  Qua:  caufic  hie  fuerint,  ia 

ob- 

CS?'^^   Snbfcriptiis  eft  ,   yojeph  Bartolus  ^  jav^ce  Ror 
jmiice^  ^  univ^rJciHs  Inquijitionis  Noiarius. 


\ 


Colkghm  FIL  191 

obfcnro  cfl:.  Fuere,  qui  fufpicabantur ,  idcirco 
promulgacionem  refponforum  vetiam  fuifTe  ,  ne 
Ouesndliani  ,  qiiorum  molitiones  in  caufa  fmica 
(  ^.  44.  )  verilimilicer  Curiam  Romanam  non  la» 
tebant,  inde  ad  irrirandum  Alexandri  Vf[.  decre» 
tum,  quo  quinque  Janfenii  dodrince  capica  damna* 
ta  eranc,  occalionem  fumerenc,  adduntque,  uc  il- 
lis  fpcs  omnis  pra^cideretur ,  fequence  confeltim  an- 
no  contiicucionem  :  Vimam  Domim  Sabotli :  contra 
excernam  Janfenianae  obedienti^^  (imulationem  ab 
eodem  Pontifice  editam  fuiffe.  Hasc  illi,  verene  , 
an  contra  ?  aliorum  eilo  judicium^ 

Licec  aucem  Poncifex  refponfa  publicari  vecue- 
rit ,  irnpediri  camen  non  pocerac ,  quin  ea ,  qua- 
cunque  candem  rima,  fenfim  iii  lucem  eiferrencur, 
Hinc.varia  Theologorum  judicia,  non  quidem  de 
refponiiS,  fed  mandaco  D.  Maigroc,  6c  teftibus, 
quos  adverfarii  Jefuitarum  in  caafce  fuae  pacroci- 
nium  adduxeranc,  orca  fuere.  Primum  enim  mi* 
rabaniur,  D.  VLiigroc  prohibuifTe,  ne  Chriftiani  Si- 
nx  vocibus  7/V;;,  <Sc  Xam-ti  ad  (igniiicandum  ve* 
rum  Deum  uterentur.  Cum  enim  vox  Tien-clni^ 
feu  cceIi  Dowinus-i  quam  folam  adhiberivoluit,  nuf- 
piam  in  clallTcis  Sinarum  libris  reperiatur,  necef- 
farium  effe  dicebant ,  ut  concedat ,  gentiles  Sinas 
nunquam  naiurali  lumine  verum  Deum  cognovifTe, 
,cum  exclulis  vocibus  Tien,  &  Xam-tiy  ne  vocem 
quidem  aptam  haberent ,  ad  eum  exprimendum, 
quod  tamen  aperte  oppoftum  effet  dodlrinae  Pau- 
li  Apoiloli.  (33')  Proinde  facra  Congregatio  vo- 
lens  honori  D.  Maigroc  confulere ,  fapiencer   ufum 

ea- 
•^.  .  ■  - 

(337)  ^^d  Fvomanos  cap.  i.  QiiiaqiiGd  mtinn  eft  Dei^ 
inamfyium  eft  in  illis ,  Devs  enim  illis  mi.mfi' 
fiavit,  hvifbilia  enim  ipjius  a  creatura  mundi 
per  ea  ,  quce  fatla  fimt ,  intelleBa  corjpicivntur, 
fempiterra  quoque  ejm  virtus  ^  ^  divinitas  ^  itat 
utjmt  imxcujabiles. 


19^  HiJforJa  Cof2trover/iarum 

cariim  vocum,  qins  ille  veritas  abfolute  voluit,ea 
conditione  rtftrinxir,  fi  vocibus  7}V;; ,  &i  Xam  f/, 
apud  prtKcipuam  Sinenfium  fcdam ,  hoc  elt,  apud 
omnes,  vcl  fere  omnes  litteratos ,  nil  aliud,quani 
ccekim  corporenm,.  vel  quadam  coeli  viitus  eidcm 
Infita  inrclligatur.  Qua  ratione  fimul  oftendit,  Si- 
nas  naturali  himine  cognitionem  veri  Dei  habere 
pofie,  itaque  &  voces ,  quibus  ad  eum  fjgnifican- 
dum  utantur,  prs^fertim  quod  adverrarii ,  ut  eitin 
dubiis  per  Qtiahficafores  propofitis,  (33:^)  diferte 
fadi  fint ,  Sjnas  liiteratos  primum  ante  ^ooannos 
in  atheifmum  inc^idifTe,  proinde  nihil  obltare,  quo 
minus  ante  hos  lumine  naturali  verum  Deum  cog- 
novcrint,  habuerintque  voces,  quas  ad  eum  iiidi^ 
candum  adhiberent.  Cum  aurem  in  hunc  Hne.Ti  ali^e 
jn  eorum  libris  clallicis  magis  idone^e ,  quam  Tkn-, 
&  Xam-ti  non  reperiantur,  confeclavium  kid&m 
effe ,  uc  his  vocibuf  faltem  ante  500  annos ,  eum 
Deum,  quem  Chriltiani  colimus,  intellexerint, 
Deinde  illud  etiam  iis  mirum  videbatur,  quod  ad- 
verlarii  Jepjitarum,  Sinas  litteratos  a  500  annis  iii 
atheifmum  prolapfos  tuerentur,  &  tamen  templa, 
akaria ,  &  in  his  facrificia  Confucio  fieri  contende- 
renc :  nec  enim  excuflTs  omnibus  theologi^e  angu- 
lis  rationeni  reperere ,  qua  atheifmum  cum  Sacri- 
ficio  conjungerent.  Itaque  non  fatis  perite  etiam 
Jcfuitas,  tamquam  idololatrice  fautores,  ab  iisdem 
proclamatos  fuiffe  arguebant,.  qui,  quoniam  con- 
(tanter  afiirmabanc ,  &  documcntis  quoque  mon- 
(Irarunc  ,  Sinas  gentiles  nullam  numinis  partem ,  aut 
dignitatem,  poteftatemque  humana  majorem  in 
Confucio,  &  defundis  Majoribus  agnofcere,  nec 
quidquam  ab  iis  petere,  auc  fperare,  ritus  ,  quos 
haCtenus  Sinis  chriftianis  fecundum  Alexandri  Vil^ 
decretum  permiferant,  non  ad  religiofum  cultum, 
fed  civiiem  folum  pertinere  judicabanc. 

Ux- 

(338)  Exemplar  Koinanura  cit.  pag.  la. 


CoJkgium  PIL  193 

Hsefere  etiam  in  teftibus,  quos  pars  Jefuids 
Kontraria  in  rrtedjum  affeiebat.  Horum  aliqui ,  ut 
A^-afenis^  Bartoli,  llf  Kircherus  ^  nunquam  in 
fZhina  erant,  &  ole  rebus  finicis  folum  ex  aliorum 
narrationibus  referebant ,  itaque  videri  in  tam  gravi 
caufa  minus  idoneos  ad  pra:bendiim  tellimonium 
fuiiTe,  Maifeius  enim  hilloriam  [ndicam  .  cujusau- 
toritate  nitebantiir  ,  fcripHt  anno  1588  proinde  fep. 
timo  poll  anno  ,  quam  Riccius  in  Chm.mi  pene- 
traCet.  Si  qua;  jgicur  de  rebus  linicis  narra.  ,  ea 
aliorum ,  qui  ulrra  Canronem  non  pertigerant, 
nec  diu  morari  illhic  permiffi  funt,  fide  reterr. 
Neque  tamen  vel  hunc  (incere  in  teilem  acceiLve- 
re,  qui  de  defundorum  fpiritibus  in  tenuem  aerem 
refolutis  5  ne  vcrbo  quidem  meminir-  (330)  Abuii 
funt  quoque  Kirchero  ifthic,  ubi  Confucium  n  n 
modo  ut  rnagiftjum,  verum  etiam  uti  fandium  a 
iitteratis  Sinis  coli  affirmabant.  C340)  KirCi"e  us 
enim  iis,  qui  afferuntur,  locis,  (341)  manifellede 
Indorum  PagodtS ,  &  feda  Foe  <Sc  Lauzu  ,  non  item 
de  litteradsSinis,  agit.  Nihilo  fidefus  ejus  audo- 
ricate  nituntur ,  cum  adftruunt,  litteratos  persdo 
fricrificio ,  abeuntem  Confucii  fpiritum  variis  verbo- 
rum  formuhs  folere  profequi  ,  (842)  de  quo  apud 
Kircherum  (34?)  ^^  verbum  quidem  invenias.  Nec 
fatis  bona  fide  Trigautio  ^  cumexaedevcl  aulaCon- 

fucii 


(339)  In  dublis  fuper  quarto  articulo,  pap-,  24.  ci- 
tatur  eius  hiftnria  Indica  pa^.  ico.  Mea  ,  qua 
utor  ,  &  priina  editio  eft ,  uilul  de  hoc  illic  me* 
morat.  (.^40)  wSupcr  quarto  articulo  pag.  14, 
(341)  China  illuftrata  P.rte  III.  cap.  i.  pae:.  3.?, 
&  37.  columna  i.  C342)  Super  qaarto  articulo, 
pa?.  17.  C34:?)  Citant  partcin  jll.  Chinae  iHu- 
ftratiE  ,  cap.  ic.  pa^.  132.  cum  taraen  Pars  lil. 
^olum  feptcin  capitibus  conftet. 

N 


194  Hfftoria   ContrQVerfiarim 

fviciitemplum  fabricant,  ufi  fuere.  (544)  Ftfienim 
is  sedem  Confucii  Famim  vocec ,  tamen  ad  calcem 
fubdic  ;  gratiam  fe  halere  proteftati  dotirime  yquam 
in  e]us  lihris  repereriajt ,  cnjiis  maxime  admhnculo 
docirince  gradus  ipfi  fuos ,  ^  opimos  in  re  publica 
ffiagiftratus  confequuntur  ^  Hullas  porro  ei  preces  re- 
citant  i  nec  ab  eo  quidquam  petunt  9  aut  fperant. 
Quid  yero  sedes  Confuc  ii  cr.m  tempio  communio- 
nis  habere  poteft,  quam  non  aliis,  nifi  litteratis, 
nec  id  femper  pro  lubitu  ingiedi  licet ,  inquanul- 
Ise  preces  recicantur,  nihil  peticur,  nihil  fperacur? 
Semedum  quoque,  ubi  de  oblacionibus  agicur,fru(lra 
in  tellem  accerfitum  efle,  ipfi  Qiiaiificatores  viden- 
tur  fenfille ,  cum  addanc ,  eum  negare  ,  oblaciones 
has  efi^s  proprie  Sacrificia.  (34^)  Videncur  icaquc 
adverfarii  eo  ad  faciendum  duncaxat  fucum  ufi  fuiG. 
fe,  cum  is  in  haec  verba  f.ribat;  C346)  ifta  obla* 
tiones  ,  fc^  ceremonice^  non  funt  proprie  Sacrjficia» 
fuis  Majoribus  obiata ,  qiiia  7ion  credunt ,  Majores 
Juos  efje  nec  Deos  y  nec  Sancios  ^  fed  fiint  foium  de- 
vionftrationes  gratitudinis  y  ^  revereiifm  y  quas pw 
tant ,  fe  ilhs  debere ,  a  quibus  vitam  acceperuntm 
Ad  hj^c,  illud  etiam  non  (acis  ad  rem  accommoda- 
tum  mulci  cenfuere ,  quod  adverfarii  Pacris  de  Ma^ 
rin  ,  &  de  Rhodes  cellimonium  in  caufa  finica  ad- 
hibuerinc,  qui  rum  apud  Tunchinenfes ,  non  icem 
SinaSj  Miflionaiii  fuerinc,  parum  appofite  ad  alTe- 
rendam  Confucio  apud  Sjnas  fanditacem ,  ucpote 
exceri,  pro  ceilibus  addufti   func.      Eranc  quoque, 

qui 


(344)  ^'^iper  eodem  articulo  qviarto  psg.  15.  Cita- 
tur  ejus  opus  de  chriftiana  expeditione  apud 
Sinas,  lib.  i.  pae.  iig.  poflremum  erroneum 
ell ,  &  refcribi  debet  pag.  108.  uti  etiam  pag. 
14.  pro  Joanne  Gnelter  ,  refcribGndum  ,  Joanne 
Griteber,  (^45)  Super  quarto  articulo  pag.-  14. 
&  34-  C346)  Hift.  Gultus  Sinenfis  Part,  I.  cap. 
19.   pag.  121. 


Collegmm     VI L  195 

qui  majorem  iii  epTcop'^  reonina^  caufas  Ma*gro- 
nanu;  patrono ,  lanclorem  delKlerabant,  qui  cium 
de  ojfertoriis  ^  &  orationil^ii^  ->  quibusContucii  vir- 
tus  calo,  terrctque  a^-quiparatur,  ejusque  f^  iriiu^ 
pra^tcritos  fanclos  (iicitur  exceliere^  lituali,  qaod 
fub  poftremq  familia  Tai  ming  ab  Tartaris  exitin- 
dla,  confcdum  fuic,  u(us  elfcc ,  cum  camei  ve;u- 
Itiora^  &  magis  iincera  pocuiife.c  arlerre ,  quj^  di- 
feite  ceRancur,  Confucium  po^teritos,  qui  de  lic- 
teris  bene  meriti  ^y^ni  ^  fapiejitia ,  non  v^xo  fandi- 
tjte^  cxcelluifre,  &  vocem  X?77g t  quwt  latiflTmi 
apud  Sinas  fignincatus  ell ,  de  indulbia  ad  folam 
Jan&it'itevi  indicandam  detorliiTec,  cum  tamen  (a- 
cra  congreguio  jam  anno  1:^4^  ad  Qua^iira  P. 
Morales  ,  de  voce  Xing  in  ha^c  verba  refponderic: 
leteriifii  ^ /i  eadem  vox  QXing^  in  regno  Cbinarum 
hahet  iatitudinem  y  pojp  minift^os  ea  uti  ^  (  a:l  com- 
pellandum  Confucium)  y^*  vero  refirinl^atur  ad  fig^ 
nificanduni  veram^  ^  perfccfam  fan&itatein  t  nuila- 
tenus  Ooffe.  (347)  ^^^'0  quoque  eidem  dabanc ,  quod 
qux  privatim  ad  qUcefica  Cardinalis  de  Cafanate  de 
Confucio  relponderi^c ,  non  iiidem  ad  Cof^igregacio* 
nem  retuleric,  Confucium  nempeab  idol -^lacris  pri- 
vaca  folum  aucoricace ,  non  icem  pubiica ,  nec  ab 
omnibus  ,  nec  omni  loco  inter  dcos  ccnfcn .  idque 
contra  Imperii  ilatuta,  t\  litceratorum  fententiam. 
(348)  Qu^  res  itatum  qua^lbonis ,  ubi  de  iacrifi- 
cio  iiii  fieri  folito  agebatur,  magnopers  mucaifec. 

N  2  Non 


C  347 )  ^^o^  Xirg  ut  pltrimuni  fcibi  foler  Xim» 
(:;4S)  Mi  pare  ,  ait ,  che  i  gertili  verctmcPte  iao' 
latri  rii^varaano  Confncw  coin'*  tm  di  loro  Uei, 
hir.ckz  in  publico  e  con  autoritx  publicci  mn  j-a 
fra  quelli  msinerato  ,  ma  Joio  con  pr  v<ta  cdito^ 
ritd  da  quefto  6  da  qiiello ,  in  quejto  6  in  qvcHo 
luogo  con  autoritd  privata  —  e  c  ^rtrailcommu' 
redel  impgrio ,  per  G^ticrh  impeaito  l^Jettc^  /iN. 
Uraria» 


|o6  Hiftoria  Cofitrdverfimm 

Non  deeranc  etiam,  qui  teftium  numeium  in- 
irent,  eorumque  auroritacem  inter  fe  conierrent. 
Ouaefitis,  quos  adverfarii  in  caufx  fuiie  patrocinium 
alierebant,  fubfcriptos  reperere  omnino  qumdecim, 
e  quibus  fi,  uc  fupra  diclum  ell,  Trigmitius  y  Kir' 
^kriis^  SemediiS  ,  &  ex  parte  eciam  Mafeiusjtxxm 
{}e  JS/larims  ^  &  de  Rbodes  eximaniur,  fupererunt 
univerfe  novem,  quos  dum  contendeient  cum  iis, 
quos  (ineniium  epifcoporum  Procuratores  Noel,  & 
Calber,  juridice,  uc  ajunt,  p-obatos  in  medium 
protoebant.  ingens  omnibus  difcrimen  vifum  eft. 
Hi  enim  univerfe  fupra  quingentoscenfebant,  (349) 
qui  mandaro  Maig^otiano  contrarium  afTeverabant, 
&:  ex  His  Chrillianos  centum  nonaginta  duos,  qui 
teitimonia  fua  jare  jurando  firmarunc,  cum  adver- 
ia  pars  ne  unum  quidem  produxeric,  qui ,  quod 
afieruit ,  juramento  confirmarec  :  plures  etiam  ex 
Chriltianis,  qui  {lue  juramenro  idem  afiirmabant; 
ex  gentihbus  vero,  centum  dtcem  ac  novem,  quo- 
rum  uri  &  Chriftianorura  liiterati  omnes,  muki 
etiam  primis  dignitatibus  ornati  erant,  quivc  uno 
ore  riLUS  pauios  ex  publica  &  legitima  inftitutione, 
tum  perpeiuo  ufu  ad  clafTem  politices  pcrtinere 
affirmabanc,  Itaque  mukis  dubium  de  claufula, 
in  qua  anifa  finita  eiTe  dicicur,  oboiiri  coepic. 
Toti^is  enim,  inquiebant,  caufae ,  &  conrroverfiae 
fundamentum  in  veritate,  vel  falfitate  expo/itQrum 
akerutrius  partis  nitebatur,  hoc  eft,  qua^iebatur, 
utrum  Morales ,  &  D.  Maigiot ,  an  veio  Marti- 
nius  Sinenfium  ritus  vere ,  vel  faife  expofuerint  ? 
inde  enim  ferenda  de  iis  fententia  fuit.  Nam  fi ,  ut 
Morales,  &  D^  Maigrot  eos   expofuerant,  ad  cul- 

tum 


(349)  Exftant  nomiiiatim  expredi  in  Siimmario  fe* 
cundo ,  quod  Clementi  XI.  anno  »704.  oblatum 
fuir:  pene  totidem  m  Summario  primo  anni  1701 
reperias. 


Colkghnn  FII.  197 

tum  religiorum  fpeftabant,  damnandi ,  fin  concra 
ut  Marcinius  expofuic,  ad  civilem  cultum  pcrtine*» 
banc,  abfolvendi ,  vei  permittendi  erant.  Sacra 
aucem  Congregatio  nec  de  veritace,  nec  de  Faliicatc 
txpojttoriim  quidquam  pronunciare  voluic,  fed  fo- 
lam  ricus  &  cerernonias ,  prout  m  qiL-eftis  rchitce 
funt^  Sinis  Chriilianis  vecicas  efTe  ftaiuerac,  non 
videri  igicur,  fi  fadum  fpedecur  ,  caiifam  (inicam 
^{{^^  quin ,  addebant,  cum  (acra  Congregatio  ju- 
dicium  de  utroque  recufaveric,  veri  admodum  ii- 
mile  efie,  ut,  (i  aliquod  judicium  ad  deciarandam 
veritacem  .  vel  falficacem  expoficorum  (ic  neceifarium 
id  videatur  ad  Imperacorem  Sinarum  remiffum  diit^ 
ad  quem  cicra  omne  dubium  fpedac ,  Impcrii  (ui 
leges ,  atque  adeo  etiam  ricuum  infticucionem ,  vo- 
cumque  (inicarum  vim  declarare.  Hgec  ilh.  C3S0) 
Nunc  e  diverticulo  in  viam, 
§.  LV. 
Congre^ationis  decretum ,  ut  in  Chinam/alla- 
tum  eitj  non  eum ,  qui  Roma;  fperabatur,  exiciim 
liabuit.  Epifcopi  enim,  &  vicarii  apoiloiici  ,  cain 
viderent  multa  hoc  decreto  aliter  conitituca  eilc, 
quam  Turnonius  fuo  mandato  vulgaverac,  nec  id, 
quod  (acra  Congregatio  llacuerat,  uc  cum   epifco* 

N     5  '  pis 

(350)  Sumfi  hsec  ex  variorum  Theologorum  fcriptis 
qucc  per  id  tempus  viilgata  erant,  ut  funt: 
Deferrf20  decreti  facrce  Congregatiouis  in  cciufct 
frierfi,  Notce  in  Notas  acijeBas  decreto  Turno- 
nii.  Ammcidverfiones  in  pvyfentem  jhtum  cm- 
troverfnr.  pmerjls.  Litterce  boni  amici  ad  Do^ii- 
rem  Sorbomcim.  De  ciihu  Confucii ,  ^  pro^^e- 
nitorum  apud  Sinas.  Obfervationes  circci  ex'Ji- 
;  fitionem     rituum    faciam  facrct    Congre^dthni. 

Cerfura  libelli ,  cujus  titului  :  confideratijnes  fu- 
per  refi:xijribus  in  caufa  finerfi.  Rpifto'a  ad 
DD.  Siminarijias  Par^finos  Mijjionun  extri- 
fiearwn.  Objervationes  in  refponfDnen  fablam 
a  Procurntore  Card,  dz    Tournon,  Reflexiones  in 


198  Hihnti  Controvtr/zarum 

pis&  vicariis  ,  nec  non  periciorlbus  MiiTionarli<^  iU 
Juram   partiiim    confilia  confeirec,  ab  eo  prcEltitum     ' 
fuifie  ,  quererentur ,   rurfus  apoitolicam  (edem  appel-     \ 
Ja  e  conltituerant.    Conimode  Imperator  fub  id  tem- 
pus  P.  Prooana  Jefuitam   rum  documentis  ex  tabu-     -» 
laiio  (uo  depromcis  Komam    deltinavic  j  cui  epifco-      ^ 
pi  quoque  (uas  partes  delegarunt ,  utque 'commurii 
nonune  cau(am  age  ec  ,  in  mandatis  dedcre,      Venic 
is  in   urbem    anno    f^O).   &  haud  multo  polt  adi- 
tum  ad  rontificem  nadtus  fuppli-em  libellum  eidem 
obLulit  5  quo,  cum    breviter  explicuifTet  ,  ea,    qua: 
ad  Ouwklita    ex  eddo  D.  Mai^rot  excerpta  erant , 
nec  epi(c')pos,  a  quibus  miflus  eflet,    nec   Jcfuitas 
unquam  neopl-j^ytis  permilifre ,  caufas  cur  decrctum 
fa.rwe  Co  igie^at.onis  a    i  urnoniano  diverlum  efTec, 
rcfenfuit.  (3;i)    Prima  JijuUk.n  ^  pergebac,  difor' 
mnas .  Nanki 'e'J'i  enlAi    e-l  iihdsquaqiie  ahfohtwn  ^ 
tr  iier-^^eiOYiinn  el:  [tatiwis  lerreiii  certam  ah  omnikis 
in    poU^um  oh^ervmdam  ^   ^  qvideni    nh  gravifFnnci 
erco}iiimf.icatin/?e   litce  jehtermce    ---   &r    proluhens    ■ 
/tai^ilicitcr  ^  ^  ind  fcruni^iatini  onwia  in  illo  contm- 
ta  ,   /(///  uam  ah    ortliodora  lege  prorftfs  aliena^  £/ 
O/jJeqtie  .'  er   millu  ii  re/inquens  locuai  ulteriori  e  xa* 
Viini  ^   aut  v.r  pca  io;i  FaEIorum.     Dccretum  autem 
homanu.n  m    >  a  qu.idamcum  circumfheSIione  procedit 
£r  fuHr    iisdzni^   fuhgr  quihus    Nankinenfe   prodie- 
rat^    caure     £r     confideratc    pronuhciat,       Acque 
has  cautehs   fccundum  qUctvis    concioverlick:  capita 
olt^n  ic.     I.    De  voci  us    Hen  ^  fk.   Xam-ti^   quas 
Congiegario  folum  veiuic ,  fi  ilUs  uocihus  apudprce- 
cipuani  /i/c-fium  fe&ani  non  nifi  ccelvm  corporeum  y 
^  oifihile ,   oel  quavis  ccbU  virtus  eidem  ccelo  irftta 
dejighetar,      Kon    ita  dccretum    Tuinonii.    II.  Kec 
Vocem    K  ni '  tien  ^  ^iiw   ccelum   colito    permittendam 
^^^^y  uc  in  Jiccledis  appendacui,  uttzntis   iis  ^  qua 

di' 

v350  La    verita   e   l^innocenza  de'  MilTtonarii  &c* 


Collighim   FIL  199 

ii^a  ftint  in  rcfpofijtone  adftcundum  qncBfltnm  pn* 
mi  artic!li  j  nempe  attenca  fuppoficione  fadi  ibi- 
dem  expreira,  qiiod  praecipua  (inenfium  feda  per 
voces  Tien ,  &  Xam  -  ti  non  nifi  ccclum  corporeuni 
&:c,  defignec.  Alicer  rurfus  decrecum  Turnonii^ 
III.*  Q.uod  ad  obiaciones ,  ricus ,  &  ceremonias  ac--^* 
tinet,  veticas  folum  efle,  prout  in  qucefitis  relata 
funt^  kQmjuxtaea^  qucein  qucejitis  propofitafunty 
ica,  uc  facra  Congregatio  videacur  iftuc  apercemen- 
tem  ,  &  verba  incendifTe,  fi  faSta  fint  ^  titi  jacenty 
atque  referre  fe  ad  qUcefita  prout  fona^jt  ^  vel  ad  fi- 
dc.il  eorum ,  qui  rem  ita  effe  dixerunt ,  nikH  autem 
fupef  expofiiorum  hujusmodi  veritatefeufa^fitatepron 
nunciare  velle.  Non  Ita  Turnonii  decretum.  IV. 
Patere  eciam  ex  eo  Congregacionis  prudenciam , 
quod  hon  cenfueric  damnatam  efc  prcefentiam^  feu 
affijhntiam  mere  materialem  ,  quam  ciim  gentilihus 
fuf^erftitiofa  ptragentibus  prcefiari  contingat  a  Qiri-' 
y?/.////j"&c.  nec  vetuerit^  quo  miiius  erga  defuncios 
peragi  poffint  alia^  Ji  qu(s  fint^juxtaearum  gentium 
mores  ^  qua  vere  fuperftitiofa  mn  fint  ;  quin  indul- 
fenc  eciam,  fubrogari  tabellam,  (olo  defundi  no» 
mineinfcriptam.  Aliter  h^c  rurfus  in  decrcco  Tur- 
nonii.  Tum  in  hcgc  verba  profequicur :  quid  ^  ro* 
_  gamus ,  mitius ,  quid  caiitius  in  re  tanti  inomenti 
San£titatis  veftrcc  refponffs  ^  quid  vero  dtfformius  ab 
his  ,  quam  decretum  Nanki?ienfe ,  quo  inauditis  hinc 
inde  partibus  ,   eodem   plant"  caJcuio  de  Jtire  ,    ac 

facio  Jentei2tia  fertur  ^ ^  hoc  eft^  de  quo  aU 

te  conqueruntur  appellantes  ^  nempe  epifcopus  Afca^ 
lonenjis  „  ego ,  quamvis  minimus ,  epilcopus  camen 
„  &  vicarius  apoftoHcus  ,  nondum  a  fanda  >fede 
3,  fum  audicus,  quia  non.  potui  meas  fcripturas 
„  circa    eas  concrovedias  conficere    ufque    ad  an- 

5,   num  £705. &  fub  finem  illius  anni  I70S- 

,,  Romam  mifi.  „  SuppUcamus  adverterey   quod  ha 
fcriptura    epifcopi    Afcalonenfis    pcrtinent  ad  ilU^ 

N  4  qu^ 


200  Hip$ria  ContYOVcrJtarum 

qvce  de  mvo  fiipervtmrunt  po;'t  •  loi  Novemhrh 
1704.  ClS^)  iidtoqiit  examinari  dtluijjent  in 
China  ante  ^ituendain  certani  kgtm  ^  vel  nunc  juc- 
ta  be7ie  Placitum  ^  £f*  dignationem  ^anEtitatis  vr* 
(ira  ^otervnt  prononi.  Sic  etikm  vicarius  apoflo^i* 
ciis  Mankinei?j2S  ,  /ziniliter  Macaenjis ,  Jtmiles  funt 
querelaf  epifcot)i  Pekinenjzs,  Et  quidem  ft  tak  ali^ 
qmd  eximen  a  RR.  Patriarcha  prcemijjiim  fuijfet  ^ 
ante  djcretum  Nankinen^e  ,  procul  dubio  Romam 
rje  niij.JJet  inttr  miiltd  alia  Jcripta^  quce  mijrt  , 
eiiuni  a&a  talis  examinis  ^  vel  procejftim  talis  ijjor» 
viancnis  ^  vel  faltem  relationem  faSice  id  IiujusmU' 
di  diligehtia.  Sed  tale  nihil  a  RR.  Patriarclia  Ro- 
in.an  Jtcffe  niijjiim  audivimus ,  quod  San&itati  ve» 
Jlrce  perpeclum  jam  erit  ,  ^  inde  pro  nltiffima 
fda  jcifdentia  jam  ante  conchferit  id  ,  quod  p^r 
i-iu  Jiaiul  Cumta  inotiva  effcaciter  concludi  vide- 
t^y  j  /7'  >^oe  dec^-ttum  Nunkinenfe  ,  *  quantum  ai 
ejvs  dWo^-mitdtes  cum  Romano  ,  vindicari  non 
pojje  ex  Jorma  Commijfaria  procedendi  in  illo  con^ 
de\do  ^  Jed  uiique  excijari  dehert  ex  ro ,  quod  f)er 
errore^n  nieri  JaSIi  RR,  Patrjarcha  forte  credide- 
nt  fcribentijus  ex  Itulia  ^  qnod Jub  talibus  termi- 
nis  decretnm  Rnmanum  concewim  ejfet^  fiib  qui' 
biis  ift  fmim  dtcreium  Nunkinenfe  Concepit^ 
Nimis  iongus  (ini ,  fi  cecera  peiTeqiiar,  illud  rolum 
addo ,  Tuinonium  fVultra  ab  epifcopo  Pekinend 
rog.iLum  iuiire,  ut  ^  cifu  qu9  pervenirtt  decretiait 
(  Roimnum  )  dignuretur  prg  jmnc  illud  non  publica- 
re^  f2'd  ad  meHora  te  npora  rejervare :  id,  ^uod  ab 
epifcopo  Afcalonenii  etiam  faclum  luilfc  conitac.  (-^5 ^) 

Hccc' 

(35?)  Itaqne  poft  edita  jam  Cons^re^ationis  refpon- 
fa.  r^^s.O  Ita  enim  die  26.  Julii  anno  1706.  aJ 
P.  Dcrtrecolles  fcripfit:  11  y  a  deja  long  tems , 
qm  fai  fiit  tovt  ce  qui  depptidoit  ae  moy.  Pre- 
tnieremcrt  favois  prie  injiamznt  ^Mr.  k  Patriar^ 
the ,  qmnd  itwm  il   auroit  un  dzcret  de    Rme  , 


CoIk<rium?lL  201 


i> 


Hasc   primi ,  qucm    Provana    porrexic  ,  (3^4)  H- 
belli  fenLencia  fuit^ 

5.    LVI. 

Altero  libello  materias  controverfas  eo  ,  qiio 
illas  D.  Maigrot  facrse  Congregatioin  propofuerac, 
ordine  complexus  eil ,  tellesque  utriusqiie  partis  re- 
cenfet.  Adverfariorum^  feu  negantium  ritus  (inicos 
ad  civilem  culium  pertinere,  qui  quocve  fuerinc, 
jam  alius  (^.  54)  didtum  ell,  quosProvana,  ne 
difticultatem  ullam  fubterfugere  viderecur ,  accura- 
te  jeterc ,  fed  pro  parte  affirmancium  toc  teltes 
prnducit,  uc,  (1  illis,  qaos  Noel ,  &  Caitncr  111 
fummario  Poncifici  porredo  exhibueranc,  jungan- 
tur  j  numerum  mille  centum  &  ododecim  efHciant. 
Pontifex  utroque  libello  Congregationi  Inquiiitionis 
traditQ  ,  auditisque  Cardinalium  fentenriis,  die  15. 
SeptembiJs  anno  17 10.  decrevit  ^  ac  declaya'jit  ^  re- 
fpoi.fii  ahas  in  cauja  hujusmodi  ah  eadem  Congrega* 
. ione  data ,  ^  a  San&itate  fua  die  20.  iSiOvembris 
,1 704,  confirmata ,  £5^  approhata ,  nec  non  manda- 
dumy  feu  decretum  ah  Eminentijfimo  cf  Rfu  D»  Car^ 
dina/e  de  Tournon ,  tU7ic  Patriarcha  Antiociieno  £/r. 
in  Inperio  Sinarum  die  2f.  Januarii  I7O7.  hac^jie 
re  ediium^  ah  omnihus  £/  /ingiilis  ^  ad  quos  fpe&at  ^ 
inconcijfe  &r  inviolahilitir\^  fuh  cenfuris  if  pcenis  m 
viandaio  huusmodi  exprefjis  obfervanda  ejjc  ^  quovis 
contra  faciendi  quiefito  colore  ^  Jeu  pratextu  pcnnus 
Juhlato  5  ac  potij/imiim  non  ^hfante  qitacunque  appef 
latione  a  quihusvis  perjonis  Jiue  Jecularihus  ^  Jive 
regularihus  j  etiam  Jpecifica^  ^  individua  mentione^ 
^  exprjfioiit  dignis  ,  ac  quavis  ecclejia/lica  dignita^ 
te  fuf  entihus  adfedem  apojhlicam  interpo/ita  ^  quaui 

pro~ 

de  ne  k  pas  pnblier  dans  la  puation  ov  funt  les 
aff^nres.  C:?54)  Oblitus  fum  fupra  monere  ,  P. 
Provc.na  non  prius  ab  Imperatore  Roraam  mif- 
fam  effe ,  quam  comperilTet  PP.  Earros ,  & 
Beauvolliir  mari  hauftos  fuilTe, 


202  Hijloria  ControviYftanm 

propnrea  San&itas  fua  reijckndam  decrevh ,  ac  re 
ipfa  rejecit.  Porro  ciimideni  D,  Cardinalh  deToiir'^ 
non  iwfuo  mandato^feu  dccreto  fiipra  diclo^  apofto- 
liccd  dectfi07ji  dk  lo.  Novem/pris  1704»  latce  fe  er- 
preffi  inha;rere  profeffus  fuertt ,  (  3  f  O  Sanffitas  fua 
ulteriiis  declaravit  ^  ipfmn  Ttiandsttum^jeu  decretnm  ^ 
tma  cum  cenfnris  in  eo  contentis. ,  ad  nor-tiam  eoriin- 
den  rerponforum  accipiendum  ejfe ,  ita  iit  nihil  per 
illiid  refponfis  pr^^fatis  addituin ,  feu  detractum  faiffi 
ctnfendum  fit ,  ac  omnia  ,  qua?  in  eis  infunt ,  ettani 
in  mandato ,  feu  dccreto  pr^Jicio  itttffe  intelU^ahtur, 
KA  fopiendas  autem  inter  Miffionarios  riircordias,  in- 
(Irudionem  confici  ,  &Turnonio,  fi  adhucin  China 
moraietur,  fin  contra  ,  ei ,  qui  in  cjus  locum  fao- 
rogandus  edet,  mitti  jufHt ,  voluitque,  ut  (i  quis , 
cujuscunque  partis  ,  dignicatis ,  ordiuisvc  ellet ,  dc 
his  controverliis  fcriberet ,  facris  onmibus  interdi- 
ftus  cfTet.  Si  poftrema  ,  quic  ex  decreco  recenfui , 
verba  voles  diligentius  perpendere,  videbis  fummuni 
Poncificem  inligni  pru  iencia  ufum  ,  partim  ut  de- 
creti  fui  anno  I704.  editi  aucloricaccm  cucretur, 
partim  ut  Legati  fui  famit  <Sc  honori  confuleret , 
(356)  ea,  quae  hujus  mandato  deerant ,  ex  pleni- 
nitudine  potellacis  fuppieviire,  voluiireque ,  ut  re- 

fpon- 

.C555)  id  neceiTario  pofi:  annum  1707.  contigilTe  dc- 
buit.  Nam  ante  vulgatum  Nankini  die  25.Jan» 
ejusdem  anni  1707.  mandatum  ^  niliil  Turnonio 
de  refponfis  Congregationis  anni  1704.  die  20. 
Nov.  autlienticc  conftabat.  (356)  Id  Leibmtius 
pro  fua  perlpicacia  jam  multo  ante  preevidit, 
ita  Tora.  V.  pag.  71.  ad  D.  Griinanfi,  de  Ju- 
vencii  iiifloria  fcribens ;  Quant  d  la  conduit  du 
Cardinal  dc  l^ournon  je  crois  que  le  Pere  a  eu 
rafjn  dt  ia  bldmer  pour  jufiifier  Jon  ordre ,  car 
il  paroit  en  tffet  qut  k  Cardinal  stfi  prkipitt 
dunt  etrange  maniht ,  ^  jt  crois  qut  It  Papt 
/era  oblige  dt  It  defavoutr  tactttment  ,  qudqut 
detour  ^  qu*  U  puijje  prtndrc  pour  cachtr  5«  de- 
Jctveu. 


fponfa  facrse  Congregaiionls  pro  infcrth  mandaco 
Turnoniano  habereiuur  ,  quic  in  eo  non  contineri, 
&  ipfum  Legati  mandatum ,  ^  Congregationis  re- 
fponla  fatis  declarant.  An  vero,  quod  aliqui  haud 
multo  poll  vulgatum  T>ontiticis  decretum  muiTabant, 
reCte  hinc  connci  ponTc ,  mandatum  l'urnon;anum 
juris  defedu  laboralle,  nolim,  quod  id  praeter  in- 
ftituti  mei  rationemiit,  indagare. 
^.   LVfl. 

Pontifex  hoc  decreto  non  contentus  mentem 
quoque  fuam  quatuor  ordinum  Generalibus  per 
epiltolam  declarari  juflTt ,  cui  recenfenda:  libenter 
fupe  federem,  nifi  fcircm  elfe  aliquos,*qui  eam  ad 
foium  Generaiem  Jefuitarum  milfam  effi  commenti 
funt,  (35"^)  ut  hac  ratione  aliis  perfuaderent, 
folos  Jefuitas  condendo  anni  1710.  decreto  caufam 
prxbuiife,     Legc  lis  illam.  (3^8) 

Epi/hla  illnflrijjiini   Do,nini  Antouii  Bancherii  ^ 

AjfeJJoris  S.  officii^ad  rzvtrmdifjinios    PP.   Gs- 

fieruks  S.  ^uguflini^  S>  Doniimci  ^  S,    Fran- 

cifci  ^  ^  Societatis  Jef^i, 
'  JJt  finijhcc  imerpretationi  ohvietur  ^  qua  aliqui 
eludere  volunt  Lecretum  uftinio  emanatum  circa  ri- 
tus  finenfes ,  dicendo  ,  quod  per  fecundam  ejits  aecre- 
ti  partem  ^  qui  i  quil  in  prinia  di&um  fuerat  ^  re- 
voce/ur  y  niandavit  inihi  San&itas  fua  ^  declararem^ 

RR. 


C357)  I'iter  lios  pragcipuiis  efl:  ,  qiiem  alias  jam  me- 
moravi,  Anecdotanus  Gallus.  Huic  accenfeo 
Continuatorem  Fleuryanum  ,  qui  Hift.  Eccle. 
Tom.  68.  pag.  185-  Solius  Generalis  Jefuica- 
rum  mcminit,  quin  mentionem  faciat,  idem  epi- 
.  ftolse  exemphim  ad  tres  praiterea  Generales 
niiilum  clTe.  (358)  Exftat  in  Caciuceo  fjnco  p^g, 
33.  Variat  in  verbis,  non  item  fenfu  ,  ab  ea  , 
quam  Continuator  Fleuryanus  cit.  op.  infer-uit 
ex  Fattinello  ,  cujus  ftylus  cum  ab  Pvomano 
magnopere  abhorreat ,  vereor  ,  ut  Fattinellus 
€am  ^enuine  retulerit. 


204  Hijtoria  ContYo^vtTfdYum 

RR,  PateYmtati  vejlYce  fuo  mmim  ^  ut  facio^  qnoi 

fmit   SanciitiU  fua  Jiunquam    arl/itYata  fuit^  quod 

fmm  decretum    anni    1704.  fuzYit   conjiiionatuiny 

itay  ut  ohfiYvaYe,  vtl  72on  o/fcYvuYe  illud^  pendent 

ah   aYhitrio  illius  ^   qui  judicaYet  veYificatani  /u/ffe 

expof/tiouem  ^  ita  vult  ^  ut  exacfa  ejus   oh^ervantui^ 

mc  non  mandatiim  Eminentifjimi  TuYhonii  non  pof^ 

ftt  lioc  prcstextu  eludi  ^    nec  non  pcencs  a   mandiito 

comminatce,      Quin  potiffjiuum  ,    ut  pYcetextus  con^» 

ditionaUtatis   in  pYimo  Decveto  pYcetextce  tolleYetuY  ^ 

OYdiiiavit   Santtitas  fua^   ut  in  fecundo  ^  E/  ultimo 

decYeto  addeYentuYea  veYha\  ,,  quovis  concia  facieii- 

5j  di  qu3eIico  colore,  feu    pra^rextu  peni^us  fubla- 

j,  to.  „     Prcecipit  itaque  Sa?2clitas  tna  ^  ut  decYeto 

fuo  in  Sinas  mittendo  ^  addatUY  hcec  San&itatis  fucs 

declaratio ,  ne,  ut  pie  ^anStitas  fua  confidit ,  occafio 

detiir   minus  exaBa  ejus  decreti  ohfervantice  ^  tai2to 

magis ,  quod  compeYta   efl  Saji&itatis  fuco  liac  in  yc 

folicimdoy   Romce  ex  Trihiinali  fantH  officii.  17 10. 

(359)  Miraberis,   fi    tibi   affirmem,    Tamburinum , 

is  tunc    Generalis    Jefuicarum    erac,  eodem  ,  quo 

epiftolae  hujus  exem*plum  accepic,  die,  confeLtim, 

refpondiffe,  fe  Ponciticis  mandato  ea,  qua  pareft, 

promcitudine  obcemperare,  6c,  uc  Jefuicte  in   China 

cidem  examuflim  morem  gererenc ,  operam    navi- 

ter   dacurum  eife,    quin,   uc    idem  nomine  tocius 

Societacis  Pontifici  polhcerecur,    Procuracores  pro- 

vinciarum ,  qui  fequence  anno  Romam  convenere , 

una- 

(359)  Ut  certifTimum  eft  ,  non  faifTe  in  Mifiionario- 
rum  arbitrio ,  ,decretum  Pontificis  obfervare, 
vel  non  obferrare  ,  fi  judicarent  expofitionem 
cffe  verificatam ,  aut  contra,  ita  negari  non 
potefl,  refponfa  Congregationis  1704.  in  qui- 
busdam  non  fuifTe  conditione  affecia,  ut  patet 
cx  illis  formulis ;  ]uxta  ea ,  quce  inqiictfitis  pro- 
poftta  Jmt  :  item  ,  ^rout  in  qiicejitis  rdatx 
Junt^  tsfc^ 


Colkghm  yiL  40 5 

«nanimirer  obteftati  funt ,  in  quorum  comitatu  cum 
ad  Clerr.cntcm  XF.  admiiTus  eflet,  ac  folenni  ver- 
bojum  forma  oberliennam  flccretis  apoflolicis,  a  fuis 
prLtllanHam  piomiliflet,  Pontifex  illacrimans  palam 
taiius  til,  videje  fe,  cjuid,  fi  obfequii  genus,  & 
promcitudoJpedierur  ,  inter  Jefuicas  ,  &horumad- 
veifiiiios  intejeffet.  (360^ 

Prjus  tamen ,  nuam  Pontificis  decreta ,  6c 
Generaiium  ad  fuos  litterx  in  Chinam  perlatae  ef- 
feiit,  incertum,  unde  rumor  ad  finem  anni  17 12 
apu^t  Sinas  de  decretis  Pontificiis  ortus  iit ,  qui 
epifcopos,  6c  vicarios  apoilolicos,  tum  MifHona- 
rios  quoque  in  varias  partes ,  opinionesque  diitra- 
xerat ,  quemadmodum  nempe  mandata  in  decretis 
contenta  a  variis  aliter  atque  aliter  circumfereban- 
tur.  Fuere  enim,  qui  refponfa  Congregatinnis  a 
Summo  Pontificey?//^^/^,  alii  mmts  legkime  pro- 
viulgata  fuiffe  dicerent;  ruifus  alii  exiflimai^anc, 
conditiomhis  effe  aifeda ,  (361)  qiiae  nifi  opei^e 
ipfo  compert^  haberentur,  nullsm  iis  vim  legis  cri- 
bui  pofle,  alii  fpem  nov2e ,  aclenioris  declarationis 
PontiticicE  pr^cexebanc  ,  plerique  pacis  amantiores 
tam  diu  exfpedandum  fuafere,  donec  decreta  ex 
iirbe  aiferrenuir,  iisque  fine  tergiverfatione  obcem- 
perandum  tWii,  Tam  late  per  omnes  diffula ,  & 
majora  in  dies  incrementa  fumens  animorum,  fcn- 
tentiarumque  difleniio  ,  poftquam  celerrimis  nunciis 
Romam  pericripta  fuilfec  ,  Pontifex  malo  ,  ne  ipfa 
rnora  propagarecur,  mature  obviandum  ratus ,  no- 
vum  anno  1715-  die  iQ.  Martii  decretum  condidic, 
eique  rcfponfi  Congrcgationis  anni  1704*  quorum 
om]lT:'on  pleiiqu^  Miilionarii  de  valore  mandati 
l'urriOniani  iubclubitare  ferebantur,   ad  verbum  in- 

fe- 


(^j6o)  Reponfe  aii  livre  intitule:  Extraits  des  affer- 
tioiis  &c,  P;irr.  ill.  Supplem.  pa^.  152.  Cs^^O 
Has  cauias  decretum  Ciementis  XI.  anni  1715. 
«xferte  indicat. 


206  Hijlorh    CmtrovtrftaYum 

r^ruit,  (imulque  furamenti  formulam,  qua  quifque 
Miflionarius  fe  obitiingerec,  hujus  tcnoris  p  csfcrip- 
(it.  Ego  N,  Mtjponariiis  acJ  Shas  y  vel  ad  rtginmt 
N,  vel  ad  provjnciam  N  a  Sede  njofiolica,  vel  a 
Sitperioriliis  meis  jiixta  facu/tates  e  .\  a  Seck  apo- 
flolica  conceffts ,  mijjiis  veJ  defti^utus ,  prceceptj 
ac  mandato  dpoflolico  Juper  rtilus^  &  ceremoniif 
Jinenfibus  i^2  ConHtut  one  fjn^Ji^ffmi  Domini  noftrr^ 
Doinini  Clementis  divina  providtntia  Papcs  X/,  Ijjc 
de  re  edita ,  qua  prcefentis  jurjjue  ■  formula  pne' 
Jcripta  efl  ^  contehto  y  ac  milri  per  integ  ani  ejusdem 
€ojjfl?tut'onis  letluram  optime  noto  plene  ac  fideli" 
ter  pareboy  il^udque  exa&e^  abfolu*e  ^  ac  inviola* 
htlitev  obfervabo  9  ^  absque  uHa  ttri^iverfatiine  ad^ 
imphbo.  Si  autem-t  qiiod  Deus  avertat ,  qiioqm 
viodo  contra  venerim  ^  toties^  quoties  id  evenerit, 
pcpnis  per  prceditlam  Conflitut-onew  im^oftis ,  ms 
fubjeclum  agnofco ,  £/  declaro  Ita  taSlis  ficrofan- 
&is  evangeliis  promitto ,  voveo ,  &r  juro.  Sic  me 
Deiis  adjuvet  I  ^  fjcec  fan&a  Dei  evangelia.  Ego 
N^  vianu  propria, 

His  conltiiutis,  Pontifex  cum  plerisque  fpera- 
bat,  tinem  cancieiii  MilTionariorum  difiendonibus  im^ 
politum  iri.  Spem  hanc  jam  olim  quidam  MiflTo- 
narii  de  propaganda,  fcriptis  fGepe  Pekino  in  ur- 
bem  licteris ,  apud  Romanos  fovebanc ,  inani  per- 
fuafione  ducli ,  Imperacorem  rituum  prohibiiioni 
facile  confenfurum  effe,  concra  r^uam  re  ipfa  erac^ 
&  ex  eventu  pollea  patuit,  Ipfum  aHeo  Clemen- 
tem  XI.  iitorum  litteris  non  plane  nihil  detulilfe 
liquec  ex  lit'teris,,quas  anno  i  oi;.  die  '^,  Martii 
ad  regem  Luiitania;  dtde^at,  ifa  fcribens :  Cojifidi^ 
vius  autem  omnino  ♦  ut  idem  Imperntor ,  etdem  ip» 
fa  Juadente  cequitate  ,  qua  illum  prcvditum  effe  in^ 
telleximus ,  _^  pari  bengnitate  permirtat ,  ut  eos 
fequantur  f?wres ,  qui  chrflianct  legi  conlentanei 
funt^c»  Sed  m.  g;s  lurulentd  ad  ipfun  Imperaio- 
i-ein  Sinarum :  Interea  plurimum   refsrt ,    ut    tihi 


CoJkghm  yil.  207 

mmtno  cojnpertim  fit ,  mllo  m^do  a  iiolh  mpyoha' 
ri^  quod  inchta  Simvjtitm  natjo  ^  grato  ac  memori 
Jit  animo  erga  progenitores  ,  ac  magiftros  fuos^  qui- 
hiS  fe  midtum  dehere  intelligit ,  fed  id  iinum ,  quod 
iequitati  cjje  confentaneian  pro  tiia  fpe&ata  pruden^ 
tia  agnojces ,  id  iiniim  expeti?7iiis ,  ut  liceat  Chri- 
ftianis  j  Ijujusmodi  bumanitatis  offlcia  iis  modis  per- 
folvere ,  qui  non  repugnent  puritati ,  ac  fan&iiatt 
mft^a  reiigicnis ,  diftri&e  vetantis ,  idli  creaturce% 
utcunque  exceUenti,  cuJtum  ilhim  adhiheri ,  quiuni% 
ac  vero  Deot  cwh  ^  terrcB  creatori ,  ac  Domino 
dehetur^  (362)  Si  unquam,  hoc  profefto  cempoie 
lis  coc  anni<i,  &  canca  parcis  ucriusque  animorum 
concencione  agicaca,  torcafie  cerminari  poceTac. 
Cum  enim  Ponufex  Sinenfibus  non  prohibueric,  uc 
graco  ^  memorique  erga  progenicores ,  &:  magifjtros 
(uos  linc  animo,  eisque  humanitacis  officia  pcrfol- 
vanc,  moHo  ne  ejusmodi  finc,  quae  uni ,  ac  vero 
Deo,  coeli  &  cerrse  creacori  debencur ,  Imperacor 
aucem  in  fua^declaracione  (§.  43.)  profefTus  fic^fe 
non  ca^lo  corporeo  ,  fed  ei,  a  quo  cceiumj  cerra^ 
resque  omnes  f unc,  facrificare ,  &  Confucio  culcum 
a  Sinis  exhiberi  non  ad  pecenda  ab  eo  bona,  inge- 
nium ,  dignicaces ,  fed  duncaxac  ob  prseclara  ,  qiue 
uc  hominum  magifler  rehquic,  vica;  documenca,  ce* 
remonias  denique  Majoribus  defundis  exhiberj  fo- 
liias,  profi{.i(ci  folum  ex  incencione  ceftandi  fuum 
erga  parences  amorem  ,  neque  quidquam  ab  iis  po-» 
ftuiari^  idemque  non  modo  epiflopus  Gregorius 
Lopez  ,  origine  Sina  ( §.  25.  )  &  in  Hcceracura  Sjni-» 
ca  opcime  verfacus,  cum  epifcopus  quoque  i^fcalo* 
nenlis,  (§.3').)'^  Macaenfis,  vicariique  apolloh*- 
ci ,  led  niUitorum  eciam  annorum  MiflTonarii  ex 
Dominicanis  ,  6c  Francifcanis  (  §.  30.  )  cum  hcce- 
rati  Chriitianj  edito  jurairienco  ,  genciies  aucem  no- 
minum    lublcrjpcione   (  §,  5   .)  celtarencur,   via  ad 

con- 


(.362;  Exilat  jn  continiiatione  Hifl,  Ecclei-  Fipurya* 
nse ,  Tora.  68»  pag.  ^5, 


2to8  Hiftoria  Coiitrover/zarum 

concordiam  utcunque  complanata  videri  potera^, 
nifi  hanc  illi  ^  qui  crebro  in  urbem  fcribillabant, 
Jmperarorem  ;facile  rituum  prohibiiioni  confenlli- 
lum,  impedimento  fuiflent.  Quofadtum,  utPon- 
tifex  puritati  religionis,  ut  debebat,  confulere  vo- 
lens,  ceiemonias  has  aboleri  optaverit,  Inriperacor 
contra  ritus  fua^  gentis,  a  bis  mille ,  6i  ultra  aniiis 
!ege  regni  fancitos ,  indemnes  lervari  vohierit. 
Kon  me  h^c  comminifji  tdlatur  epiltola  ( 363 ) 
Joannis  Fatrnelli ,  Roma  ad  DD.  Pedrmi.,  ^  Ripaj 
utrumqiie  Miffionarium  de  propagan^a  hde  Pcki* 
Rum  fcripta.  Feftvce  littera,  inquit,  e  Swts  anm 
Domhn  1713'  ^i^  i^^clecwii  menfii  ^  hoc  e[i  ^  Kam- 
hy  aiifio  52.  die  8«  /A^  Lnnce  Romam pervenerunt: 
tres  aiias  pariter  veftrarmi  DD^  epift(Aas  i^am  Jjy 
a7ino  ^l*  fcriptas  Jingiilas  accepi.  Cum  magno  Ice- 
titiix  fenju  accepi  niincia  de  veffra ,  ifR  P:  Fahri 
Bonjour  valetudine-  Qiice  ad  me  fcr  p/iftis ,  retuli 
fuce  SanElitati ,  quce  wtelligens ,  iviptf  atorem  vos 
traciare  cum  Iwnorc ,  cT^  henevolentia ,  8r  conten^ 
tum  efte  de  modo ,  quo  totis  virihiis  ip/i  fervitis^ 
viagnam  ex  eo  htitUim  percepit ,  &^  multas  prop- 
terea  egit  Deo  grates.  Quamvls  iftly.c  Jint  bomi- 
7ies  ,  qul  cegre  ferunt  ,  alios  fecum  in  Sinis ,  confi" 
dmus  i  Deuni  impcrtiturum  magno  Sinarum  Impe- 
rntori  amorem ,  ^  aqu/tatejn  univerfalem  adeo ,  iit 
permittat  omnihus  Miffionariis  Europcsis  fuam  hgem 
puhlicare,  quin  ah  iis  exigat  quidquaui  CorArarnm 
puritati  fuarum  conjuetudrnum  ;  of  tunc  fummus 
Pofitfex  certe  mittet  viros  dotios  ad  Sinas ,  qui  fe 

de- 


(363)  Hanc  D.  Pedrini  finice  verfara  Imperatori  ob- 
tiilit,  ciim  diclo;  rccepi  uncim  epijiolam  ab  tino 
Miignatt ,  qni  ejt  coram  Summo  Pontifice  ,  qui 
cur.ini  hnbet  njfir.^rinn  rtruin :  /mriC  epfiolam 
verti^  ofiendendcim  vejtrcei  Majcfiati*  AQa  Peki- 
ncnfia  ibid.  an.  1717.  edita. 


CoIIigmm  VIL  209 

ievoveant  ejus  fervitioj  fed  de/Iderat  y  ut  eju/modi 
hQfnmes  non  adigantur  qiiidquam  facere  contra  fta* 
iiita  fude  religionis  y  8^  ut  toUantur  ejufmodi  /jomi* 
nuni  ifthuc  venturorujn  ijnpedim  nra.  Qu  s  en-m  />i 
toto  terrarum  orbe  ignorat  mngni  ImperatoriS  Si- 
varuin  fupremam  virtittem ,  &  magnam  famam  - 
neminem  effe ,  quem  non  permittat  quiete  degere  in 
vaflo  fuo  Imperio  ,  nullum  ah  ipfo  cogi ,  quamvis  eX 
aliena  religione  ad  eam  violandam,  Muko  magis 
nos  fperamus  tantam  benignitatem  Imperatoris  er.^a 
noflra  fanclc^  legis  pracones  ,  non  cogendos  Im':c  non 
jCon'^en'ientes  ritus,  CS'^^)  Qj^<jd  nuncium  fi  hahert 
pofpimus  ,  DD,  veflrce  non  fmt  foiu-it^  ,  confiJenter 
figmficent  Imperatori ,  ftatim  hinc  mittendos  homi- 
nes  fcientiis  pr<^ditos.  Et  fi  vcs  in  aula  regia  po* 
teflis  ohtinere  ^des  proprias  ad  hahitandum  pacificey 
tam  pro  perfonis  veftris ,  quam  pro  ipfis  adthus^ 
multo  magis  hic  invenientur ,  qui  Hiliic  vos  convent* 
re  dejiderent  ^c.  Ronide  anno  Domini  1713,4 16",. 
die  ultimi  menjts  .^  id eft ,  Kam-hy  anno  5?.  die  29* 
decini^  Lu7ide,  (364)  Hic,  uc  vides  plane  lini  ex 
accepcis  a  D.  Pedrini ,  Ripa,  aliisque  Pekino  lic-. 
teris  perfuadebac,  Imperacorem  facile  p^^rmoveri 
poire,  uc  licus  fuae  gf^ncis  aboleri  (inerec.  In  ea- 
dem  opinione  ferius  poltea  eciam  Clemens  Xll.fuir^ 
qui  dum  a  Francifco  Retz  lefuicarum  Geneiali, 
ejusque  ,  uc  vocabtmc,  Aflift-yncibus,  poll  adepcum 
Poncificacum  faiucatus  elTec ,  caufam  finicam  eisdcm 

com- 


(364)  Nenipe  iriQre  SinenliuTn  ,  qui  anna^n  a  Edjr^- 
rio  inchoant,  Fattimllo  obeg^regie  navafam  ope- 
rani  ,  fi  Mercoiio  Aagnfrano  fides  fit^  anno 
1713.  a  Clemente  X/.  oblatus  eft  Canonicatiis 
ad  S.  Petri ,  qnem  ille  quidem  fenettuti?  titulo 
recufavit,  optabat  tamen  ut  id  in  vul^us  fpar- 
geretur,  quo  agnofcant  homines  ,  honoribus  eos 
ornari ,  qui  contra  ritus  Sinicos  diUgeHter  de-- 
pugnaflent» 

0 


2io  Hijloria  Co?nrovtr/Tarmn^ 

commendaaSj   haleth  ^  inquit,  autoritatevi-i  poU^ 
0is  ita  dijponere ,  iit  non  fit  opiis  judicio  aut  jmftro^ 
aut  CoiJgregatJonis  de  propaganda,  (^6 5)    At  fpes 
ilte,  ut   deaeta    Clementis  XL   in   Chinam  allata 
funt,  penitns  evanuere,  ut  ex  iis,  quae  porronar- 
raturus    fum ,    intelliges,      Prius    tamen ,    quae  in 
€hina  de  Jepillola  Fattineli  judicia   multorum  fue- 
lint  5  paucis  tibi  aperiam.     Non  dubitabant  verbis 
ilHs  ;  quariivis  ifllnc  Jint  boviines  y  qui  agre  ferunt 
ftJios  fecnvi  iji  Sinis:  Jefuitas  aperte  peti^  (ed  vi- 
<lebant  etiam ,    hos  non  tam  ftolidos  fuifle ,  nec  a 
quo(juam  credicum  iri ,  ut  putarent ,    fe  folos  ad- 
ducendis  ad  fidem  Chriftianam  Sinis  fufficere  :  proin- 
de  illa ,  fecuvi  in   Sifiis ,    refcribi   debere ,  fecuvi  m 
fiula '  quemadmodum   non   obfcure  indicarent  illa  ; 
tnittendos  hoviines  fcientiis  praditos:  his  enim    Je^ 
fuitx  viam   fihi  in  Chinam  ftraverunt ,  (§.17.)*^ 
fenlim  domicilium   Pekini  ,    &:  in  aula  obtinuere, 
magisque  confirmantj  qux   fequuncur;    Si  vos   in 
aula  regia  poteflis  oltinere  nedes  proprias  &c,  huc 
nimirum  refpexiileTurnonium,  dum  Ptkinidomum 
ab  In.peratore  peteret ,  (§.47.)  huc  quoque  epif^ 
copi  a  Leoniffa   conatus,  dum    Rqmx   eflet,    fpe- 
ftaffe ,  (§440  '^^'^  denique  etiam  pertinuifi'ecom« 
minationem  Domini  Mai^   (§.  44.)    dum  fi|is  e  Se- 
minario  Parifino  MiflTonum  exteraiuj^Q.fociis  apert© 
cdixit,   fe,  fi  fibi  porro  molefti  efi^e  pergerent,  itu- 
rum   ad   Imperatorem,  eique   declaraturura,    quo 
line  in  Chinam  veniffent,  ut  adeo    iftorum  conatus 
magis  ad  proturbandos  ex  aula   Pekinenfi  jefuitas, 
quam   ad  religionem  propagandam   fpeftafie  videa- 
tur,  malam  illis  pro  pra^ftitis  beneficiis  gratiamred- 
dentes,  (366)   quod  primi  aliis  viam  ad  Sinas  ftra- 

ve- 

v3^53  H&c   Pontificis   verba   Affiftens  Gallia;  in  fiia 

adverfaria   retulit ,    ex   quibus   eadem   excerpfu 

C366)  Quge  ,  &  quot  beneficia  Jefuitac  prseftiterint 

■  DD.  Maigrot ,  di  Lyom  ^   a  LeonilJa  epifcopis, 

tum 


Colkgium  Vlh  5if 

verint^  «^?  fi  periculum  jngruebat,  id,  qna  vale- 
br^nt  in  aujagratja,  conati  fint  avertere ,  licet  ipfi 
piope  fuerint,  ut  eorum ,  a  quibus  minime  opor- 
tebat,  niolitione,  ex  China  pcnitus  exigejentur^ 
('>6y)  Sed  h^c  ,  qnoniam  te  audiendo  jam  fefium 
video,   haftenus^ 

O  2  COL. 


tum  Miffionariis  DD.  Qiatti ,  /e  marx  ,  Bi#e^ 
Appiard,  Frofolaiii^c.  prolixe  refcrt  P.  For-ta- 
my  in  epiflola  ad  P.  de  la  C/iaife  ^  Tom.  XV''III. 
Lettres  edifiantes  &c.  novs  edit.  pa  .  332.  Ex- 
cerpo  tertimoniiiiT)  Nuncii  apoftolici  ,  a  aalaiij 
Parifmam,  La  Jacree  Co7?gr,gatiof}  ayant  appris 
par  hs  kttres  tni^  dlz  a  remes  des  Eveqnes ,  '  dei 
vicaires  apojioHques ,  ^  de  plifevrs  MijjiOfjraire^ 
dc  la  Chire  cirec  qiiel  zele  les  yfuites  Frari,pis  fe 
jort  employh ,  depvis  qu'  ilr,  Jort  dans.  cette  vvf" 
j  ofi ,  dfoutetiir  la  reli^^ion  ^  d  rerare  avx  au 
tres  MJjjjrciires  tcvs  les  fervkes  qve  la  biefiveil' 
hhce  ae  T  F.mpereur  les  a  mis  en  etat  de  kur 
rerdre  ^  a  crii  devoir  dorrer  d  res  Petes  vn  tt 
moi^rage  authertiqve  de  la  JdtisfiSiov  qu'  eik  ti 
de  Uur  conduite,  Airjl  dans  ur,e  kttre  j  gree  par 
iVfr,  k  Cardinal  Barberin  Frefet  de  la  fcicriz 
Congre^ation  ^  par  M,  Fabroni  Secretaire  dt 
\a  mhne  Con^regation ,  elk  me  charge  de  vous  re- 
mercicr  de  Ja  part  ,  de  vous  thnoi^^rer  combien 
elk  eji  Jerfbk  d  tout  ce  que  vous  ^  kc  autre%  Je- 
fuites  vos  compagnons  avez  fait  dans  ce  vafie  Rni- 
pire  pour  k  bien  de  la  religion  ^  ^  povrjoutenir 
dans  kv.rs  fonBions  tous  ceux  qiii  travailkntbc, 
Hgec  Nuncius  apoilolicus  ad  P.  Fontaney.  (367) 
Horror  eft  ea  le^ere  ,  quee  Vol.  V.  Hiftoire 
generale  des  voyages  pag;.  z^\.  referuntitr.  llf* 
,  ekva  d  Macao  une  difmite  entre  k  Vicctire  ^ere^ 
ral  dv  faint  fege ,  ^  ks  Frarcifcains  :  jamais  l* 
Erfer  n'  inventa  rien  de  plus  noir  que  la  vengean^ 
ce  d  vn  partijan  du  Vicaire  pneral  contre  k  Su^ 
perievr  des  y>fvites  ,  qvi  J^  etoit  dklare  pour  ks 
Francijcairs,  On  auroit  xm  perir  volontiers  la, 
-.religion  chretienm  a^  la   Chine ,  pourtu    que  ks 


212  Hi(ioria  Co?itrovir/zarum 

:^ — ^ 


COLLEGIVM    VIII. 


J),  PeJvJnt  porre6io  hiiperatori  lihello  improvide  de* 
tegit ,  qu(S  Rovm  circa  j-itus  aEIa  erant :  iic 
propterea  vjgiles  in  portiihiis  conftituit  ^  ut  y  fi 
quid  litterarum  Roma  vejiiret ,  ad  fe  referretin\ 
y^nglicce  naves  Decretum  Clementis  XL  in  Chi* 
nam  adferunt  •'  Frater  a  Caftoram ,  epifcopi  Pehi- 
nenfis  vicarius ,  cum  eo  Pekinum  properat ,  Id  Je^ 
fuitis  pnekgit ,  8r  juramentum  fcripto  ah  iis  exa" 
ratum  recipit :  is  propterea  carceri  inchfus  ^  qua* 
ftionihus  exagitatur :  mox  liher  dimijfus  juhetur 
fparfa  Decreti  exemplaria  colligere  ^  ^  Romam 
remittere»  A'ova  hinc'  tempeftas  ;  religio  Chri' 
ftiana  nov^m  Trihunaliiun  fententia  dmmatury 
citi  hnperator  fuhfcrihit :  Mifjiona^-iorum  trepida^ 
tio^     Rcma  mittitur  Carolus  Medioharhus  :    ejus 

'  a&a:  qucedam  Decreti  capita  molht ;  redit  in 
Europanu  Mors  hnperatoris  Cam-hy :  ejus  Suc 
cejjor  Mifjfonarios ,  demtis  Pekinenfthus ,  Macairm 
relegat :  Jefuifarum  pro  bis  ,  £r  religione  felici" 
tudo*  Carmelitce  novi  Roma  Legati  adfuiit :  eo- 
rum  frujlraneus  co^^atus.  Clemens  XIL  ftatuta 
Medioharhi  irritat :  mifer  religionis  ftatus :  Ba- 
jiediShiS  XIF.  anno  1742.  edita  hulla  finem  litt' 
hiis  imponit  -,  E/  ritus  condemnat.  Qjicidam  ex 
hatienus  diclis  corollaria. 

§.  Lviri. 

Snterea,  dum  Romse   decreta  cudebantur,  quid* 
dam  in  China  eveniffe  reperio,  quod  non   pa- 

rum 

■II        ■!!  '■ — • — *«■ 

premiers  fiijjent  cnveloppes  dcins  kurs  vhims  :  on 
Jit  cntendre  aux  Chinois ,  quz  kur  ambition  itoit 

/ans 


Colkgium  FIIL  118 

rum  ad  id  contalifle  videtur,  ut  fpcs  Summi  Pon- 
tiiicis  deinde  in  irritum  recideret.  D.  Pedrini  Mif- 
Conarius  de  propaganda,  cui  Imperator  mandavs* 
rat,  ut ,  fi  quid  ad  eum  ex  urbe  lcriberctur,  ad  fc 
quam  primum  referret,  libellum  anno  ijlg.eidem 
o:>tulit,  quo  non  folum  ea,  quae  hadlienns  de  riti- 
bus  Romue  ada  erant ,  intempeftive  revelavit ,  fed 
criminaciones  quoque  in  Mandarinum  Chao-clmni 
cujus  iidem  Tmperator  femper  integram  expertus 
eil:,  ac  in  Jefuitas  non  parca  manu  conjecit,  ob- 
teftatus,  ut  libellum  clam  aliis  habere  vellet.  (368) 
Fecit  quidem^  quod  rogatus  erat,  Imperator,  fed 
abhinc  etiam  magis  in  res  Romanas  intentus,  Man- 
darino  D-piir-gba  in  mandatis  dedit ,  ut  Cantonem, 
&  Macaum  profectus,  dihgenter  exploraret,  an 
quid  litterarnm  navibus  Europseis  allatum  efTet,  (ibi-i 
que  in  Tartariam  profe(^uro  celerrime  (ignificaret. 
Hxc  inter  Imperatpr,  ubi  libellum  a  D.  Pedrini 
fibi  oblatum  pene.  incegrum  annum  clam  aliis  ha« 
buiifet ,  e  thermis  redux  primum  filio  fuo ,  tum 
Mandarinis,  ac  in  primis  Praefefto  Cbao-chcim  ^  ce- 

Q  3 ^ 

jans  borms  ^sf  que  lct  predication  de  f  zmngih 
rC  etoit  qu  iin  prctzxtz  pour  ekver  k  P.  Ccitamo 
vn  des  kurs  au  trom  Imperial ,  qm  kurs  ztablif" 
fetmns  d  Cantoiig  ^  d  Pekin  etoient  faits,  pour 
ks  favoriser  que  la  flotte  HoUandoife ,  qui  avoit 
paru  fur  ks  cotes ,  etoit  vemie  pour  ks  ficonder 
que  k  gouvernement  d  Macao  etoit  dans  kurs  in- 
terHs  avec  fes  trouppes ,  b*  que  ks  Chritiens  de 
yapon  devoient  fi  joindre  d  kurs  amis  de  la  Chi- 
ne.  Tout  etoit  perdu  fi  cette  accufatioH  fiit  venus 
jusqu  avx  oreilks  de  l'  Empereur ,  mais  la  tran- 
quiHite  Ckinofje  ,  la  prudence  des  Aiamiarins  de 
Contong  ks  fauva  :  ils  firznt  des  inforifti^tions^ 
exBes^  ils  reconnurent  qu  on  les  avnithrompd» 
(3^8)  Ada  Pekineniia ,  pa^.  171.  ^i  non  elTct 
nimis  longus,  &  non  totfalfa  contineret,  Hbens 
illum  depromlilTeni.  Retra£l:atio  autem  &  Con- 
feiTio  D.  Pedrim  exilat  in  Aftis  Pekinenfibus  pag- 
21, 


ftl4  Hijhrh  Controvzrfarum 

terisque  EuropJeis  legendum  dedit,     Ita   patefafto 
doio  ud  aulam  accerljtus  ell,   juffasque    palinodiam 
canere,  fcriptoque,    quod  jure    jurando    firmavic, 
teltari ,    &  Romam  ad  Pontificem  tranamittere.    Uc 
honijnem ,  ejusque  artes  pernofcas ,  placet  palino- 
dia.n  iUius  hic  atcexere.     E%o  infroi  fcriptus ^  vo- 
catus  cum  omnibiis  Europceis  ^  qui  bahttant  Pekini^ 
in  competium  Imperatoris  dte    ll,  &*  13.    Novem- 
hrs  currentis  anni   I716.    teftor  ^  Imperatorem  ad 
vie    converfum  pr^cjpiendo  drxiffe:   Te-like  (  Tlieo^ 
dorice  i^edt  in?  )  documenta   ctrca   vefirce  relfgionis 
nego^ia,  quce  dedi   y-ofepho    ProVana ,    Romain  de- 
fertnda  t  (  §«  55-  )  funt  vere  ?nea  verha  ,  tu  auteni 
divtrjo  modo  /cripfifii,    quod  altcr  fic  ^  aher  aliter 
fcribat ,  fieri  nequit^     Meum   verbum   non  eft  nifi 
unum ,   quod  nunquam  muTavi  ,  cf^  mutari  non  po- 
tejt :  nen/pe  n  fi  pvocedatis  circa    ritus  nqfiri   Im- 
periiy  ut  M^tthoius  RicOus  ^  i^   ceteri  a   ducentis 
annis  h 'cusfue  proceffevunty  vefira  religio  non  p^- 
tefl  perm  tti ,  ^  pradicari  in  Sinis  ^  nec  vos  to" 
l  rari  potejiis  in  meo  Imf^erio^      MuJtoties  tibi  unt 
rememoravi  t  quomodo    Cardinalis  de    Tournon  ^  ^ 
tpifc pus   Cowjncn/is  rem  veflp'£e  re/igionis  deflruxe" 
Yint\    tUy     qiiare   hujiismodi   verba   non   mififti   in 
Europani  ?  cur  bis  contraria  ad  Pontificem  fcripfifti^ 
in  hoc  trronee  fcripp(ii  ^  if  hahes   magnum  pecca* 
tum.     Si  fecundu>?i    leges  Imperii    ulterius   proce" 
derenif  quid  voh?s  fieret  ^    perdidifii  rem  veftice  rc^ 
ligiVi  s  ,    occidjfti   (  hoc  ell  (inica   phrali ,   omnibus 
decraxilti  )  occidifii  omnes  Europasos  non  folum  ho^ 
die  viventes ,  fed  etiam  pridem  defun&os-     H^c  non 
funt  a  Deo :  Deus  femper  inducit  ad  honum ,    <r//j- 
bolus  ^  ut  femper  audivi  y  non  eft  Jiher  ad  honum/in^ 
ducit  femper  ad  malum ,  ejusmodi  funt  a   diaholo* 
Hoec  Decreta  Pojjtificia  certiffime  funt  faJfa'^  quan- 
do    Provauii   redierit  ^    ego   determinaho^     Ita    de 
ejusdeni  Imperatoris  mandato  teflor  ^  ac  juroy  Pe* 
kini   die    14,    Novembris    anni  1716,   TheodoriciiS 


tollegium  FllL  tlj 

Pe^rhil  MiffiomrhiS  apojiolicus.     Hinc  mirari  nort 
debes  ,  li  Provatjce  Romana  Lcgatio  non  eum,  quem 
Ciwi'hy  fperabat,  exicum  habuit.     Cum  enim    Pe?- 
drtni  longe   diverfa  ab   Imperacoris  mente,  di6tis- 
que  \\\  urbem  perfcriberec,  pronum  erat,  ut  Le- 
gato,  &  allacis  ab  eo   documentis  parum  crederc- 
tur,  quo  faduro,  ut,  qu^  Pedrini  in  finicoexem- 
plari  Imperatori  exhibito  fafTus  erat ,  nempe  :  cg9 
recenter  in  Siuas  advethis  ^  non   adeo  intelligehant 
linguam  Jinicam  i    confuetudines  ^  nec  noveram  cba^ 
rcichrum  Sinicorum  fenfum ,  nec  confului  cum    D. 
Kipa :  iinde  i  fitunc  teniporis  in7iunciis  9  qucBfcripfi^ 
fuerit  verhum   aliquod  difcrepans    a  mandatis   re^ 
giis ^  illud  erronee  fcripfi :  in  latino   cxemplo    Ro- 
mam  mittendo   omiferit,  ne  ifthic    mendacii  reus, 
aut  rerurn  Sinicarum  ignarus  haberetur.     Prius  ta- 
men ,  quam  hoc  evenerat  ,  perincommode  accidit, 
ut  fub  idem  tempus ,  quo  Li-pur-gha  jufTu  Impe- 
ratoris  ad  viiicandos,  ut  dixi,  portus  abiit,  naves 
Anglicj:,  fi  tempus   fpectes,  opinione  cituis,  hoc 
cll:,    anno    1716^    fub   Augufti    inicium  Cantonem 
appellerent  ,  quse  fafcem  Romanum  ,  ^.Ceru^  Pro- 
curatori  Miflionariorum  de  propaganda  infcriptum, 
atferebant,  in  quo  decretum  anno  priore ,  die  19. 
Martii  fignatum  continebatur.      Hujus    exemplarii 
cum  idem   Ceru  die   I2.   Augufti  ad   epifcopos,  6c 
Vicarios   apoltoiicos  condu^is    bajulis  mififTet,  re- 
pente,  quem  memoravi  ,  Mandarinus  adfuit,  qux- 
livitque  ex  omnibus ,  quos   nancifci  poterat ,    Mif- 
(ionariis,  ac  ipfo  etiam   Ceru -,  an  litterae  ex  urbe^ 
&  cujus  argumenti  allacce  eifent  ?  iUi ,  ut  res  erat, 
nuUas  ab  fe  vifas  fatebancur,  hic   rero    refpondit, 
fe  nuUas  accepffe ,    neque  de    rituum  controverfia^ 
aut  proljihitione  audere  loqui ,  timere  fe  in  hoc  Inf 
peratorem  y   &^5  /t  qui  forte  alii  de  ejusmodi  re   lo^ 
quantur  9  fe  digitis  fihi  aures  ohftruere.  (3  6  9)  Sed 

O  4  ho- 

*  1. 11«'  II         ^   ■        '     I      [        II , 

(369)  Ibid.  pag.  6.  — la. 


2i6  Hijforh    Comrovcyftnrum 

homo  acntus,  ex  perturbata  Mi/ITonariorum  con- 
curfutione  id  j  quod  erat  ,  conjeaans,  Imperato- 
rem  per  litteras  edocuit,  quid  ex  Vliflionariis ,  (& 
P.  Ceiu  comperifTet,  quid  contra  ipfe  exiftimaret; 
videri  nempe  fibi  licteras  Roma  adeire,  hoc  fcadeo 
Cx  tiepidatione  Miflionariorum  non  vane  fufpica- 
ri,  monitumque  propterea  a  fe  Proregem  fuifle,  ut 
acjiier  Europa:os  ojfcrvaret.  Qui  cum  inter  fe  de 
novo  decreto  varia  conferrent,  non  potuit  res  ita 
clam  haoeri,  quin  non  aliquii,  velut  per  rimam, 
Pckinum  pertingeret,  monitusque  fuit  Kiiimus 
Stui7ipf^  Jeiuitarum  per  id  tempus  V^ifitator,  litte- 
ris  Cuntone  fcriptis,  Prceceptumapoftolicum  ,  quo 
Tirus  vctabantur,  ex  urbe  allaium,  ejusque  exem- 
plum  epifcopo  Pekinenfi  jam  traditum  q(^q.  Ille 
non  ignarus  ,  quas  fpes  Imperator  Roma  pr^ce- 
pilLt  ,  ac  hinc  inltare  periculum  videns,  milla  ad 
Supcriores,  ^*M]fIionarios  Societatis  encyclica  epi- 
(tola,  omncs  ad  recipiendnm  Prarceptum,  <Sc  pras- 
itandum  juramcnrum  hortatus  e(t,  monuit  tamen, 
ne  quid  non  conf  .ntientibus  epifcopis  facerent,  ju- 
bdDatquc,  fuam  diis  epiiiolam  exhiberij  petique  ab 
iis  m  re  tani  ardua  contiiium ,  quod  uDi  accepiifcnc, 
finc  tergiverfcitione  oi/temperarent.  Aliis  autem 
lureris  die  is^Oci-obns  Hernardino  ab  Ecclefia,  epif- 
copo  ^ekinenfi,  qui  m  Liijg-cin  degebac  .dubiafua, 
non  dc  Pra^ccpto  apoiblico,  {t^  de  modo  iilud 
exequenli,  propofuic,  petiitqu^,  vellet ,  quidfiin, 
fuisque  in  omnem  evenfum,  ^  temporis,  rerum- 
que,  uc  fe  darent,  aJ|unais  faciendum  fit,  pro 
racione  muneris  fui ,  <^  poteihte  decernere*;  fe 
quiJem,  fuoqie,  quae  coniliiuerec,  omninofadu- 
ros,  memmillec  tamen^  a  Mi/Iionariis ,  qui  in^au- 
laclfwnr,  exemplum  in  utramvis  partem  ad  reU- 
quos  per  Chi  am  nianatu  an.  Epifcopus,  quid 
iile  peteret ,  6c  quale  unmineiet  perirulum>  pra^- 
teriti  tempo  is  admo:iitu  probe  inteiligens ,  pro- 
mui^ationem  Proicepci   ia  tempus  magis  opporta- 

num 


Colkgmn  nil  21^ 

num  differrc  ftatuit.  Sed  Carolus  Horatius  a  Ca- 
ilorano,  qui  vicarum  illi  operam  navabac,  majore 
fjrtaflis  fpiricu,  quam  pru  lentia  ,  duclus  ,  nihil- 
que  periculi  fubefle  putans,  has  fibi  parces  man- 
dari  rogavit,  redaque  Pekmum  properans,  5.  dic 
Novemoris  omnia  Jeruitarum  domiciiia  obibac ,  ex- 
tradoque  ex  ocrea  Praecepco  apoilolico  ,  id  audien- 
tibijs  omnibus  prjelegic ,  &  juramentum  de  eo  (er- 
van  lo  prcefcriptum ,  quod  illi  fine  niora  rcripto 
prctltiterant ,  exegic  ,  (  370  )  quemadmodum  ipfe 
(Ciius  poltea  ad  Congregationem  de  propaganda 
his  verois  (igniticavit  :  C371)  ^^0  /7/^;;/ (conlhtutio- 
nQ'cn)  oiJinihus  intimavt^.^  ad^fimm  iisqtie  perkgit 
qid  omnes  illrm  accepfavunt ,  dixeyimt  mhiloinmus^ 
non  pofje  amplius  adminiftrare ,  ^  ex  tiinc  pro  fuf- 
penfis  Je  dare ,  tum  propter  cevtiim  pericuhm  viif" 
/ionis  jam  perdmdae ,  tum  propter  grave  onus  per 
iiici^m  conftitutionem  Miffionariis  impofitum  ,  ut  tO" 
'  ties  ,  quoties ,  ^  qiioquo  tnodo  contra  venerint ,  fi 
excommunicatos  viderent ,  ahsque  eo  ,  quod  a  quo- 
qnamy  nfi  a  foh  Summo  Pontifice  ahfolutionem  ob' 
tinere  poffent  5  tim  denique  ,  ajna^  antequam  epifco- 
pi  ordinarii  aliquid  certi  ftatu.int ,  nefciunt ,  qu(2' 
72 am  funt ,  qu^e  in  t)ofterum  Cbriftianis  permHtere- 
fq/fint:  iila  fine  du 010  t^tx  o  ulis  habentes,  quee 
iacia  Congregario  his  vernis  ftacuerat  :  fimilitcr  nec 
J)er  eadem  refoonfa  vetari ,  quo  minus  evga  defifn* 
lios  peragi  pojfint  alia ,  fi  qua  fint  jtixta  eartm 
gentium  mores ,  qme  vere  fuperftitiofa  non  fint  ^nec 
Juperftitionis  fpeciem  prce  Je  ferant  ^  Jedintra  limi- 
tes  civihim ,  ac  politicorum  rituum  contineantur. 
Q  laie  Vilitator  omnium  nomine  tiagicabac ,  uc  auc 
Caltoranus  doceat  verho ,  fi  non  Jcripto ,  quid,  quan^ 
tuniy  quo  modo  9  qualiter  circa  ritus  prohihendim-t 
qnid  permittendum  ^  aut  permittat ,  ut  Patves  ah' 
Jlineant  a  minifterio ,  donec    D.   epijcopus  jam  pri'» 

dem 
^^—  '  '  -  ■  ■■ 

(37O  Ibid.  pag»  106.    (37O  i^i^^  pag.^oS' 


218  Hiftorla    ControvzrfiaYum 

de77i  yeqiirjttu^  refpo77cleat :  fed  cum  is  a  minifteria' 
abftineii  noUet  ob  fequuturos  mocus  apud  Chriltia- 
nos ,  qui  epifcopo  moiefti  propterea  futuri  efTent^ 
Vifitator  paucis  x^^o\:\i\t ;  Ji  fcr/pto  ^ /t  verbo  pra- 
xi77i  pii}jlicatio7iis  77uhi ,  EiT'  Patrilms  nieis  figinfica^ 
re  77egas  ^  age  ^  cras  Do77iinica  ciwi  fit  ^  tu  /V;  Ec- 
cle/ia  Collegii  y  cathedrali  D»  epifcopi ,  '^  per  duof 
DD>  Clericos  per  alias  duas  Ecclefas  7roftras  fa(f 
puhUcatio72e77i ,  at^iue  opere ,  feu  exe77ipJo  fios  cJoce. 
(37^)  Epifcoporum  enim,  &:  Vicariorum  apofto* 
licorurri,  quibus  Decretum  Poncificis  infcriptum 
crac,  officium  fuic,  id  vulgare,  viamquc  deiigna- 
re,  qaa  Midionarii  tuto  ingrederentur,  &  in  i>eu- 
tram  parcem  exorbicarenc,  Alioquin  fi  Jefaic^,  & 
quidem  Pekinenfes ,  Imperacoris ,  &  palacinaliutn 
oculis  expofici,  ricuum  prohibicionem  vulgaftenc, 
mocus  Pekini ,  &  per  totum  Imperium  cum  peri- 
cuio  religionis,  fin  fua  auc^oritate  qUcCdam  Con-*^ 
gvegacionis  refponfa  molliviffenc,  mocus  Romx  fu- 
turi  eranr,  criminique  Jefuicis  dacum,  quod  in 
Jus  epifcoporum  temere  involarint.  Si  ad  ea,  quae 
alias  jam  ex  me  audieras,  mencem  velis  refledlere, 
facile  cognofces ,  illos ,  qui  omnia  apud  Sinas  pro- 
na  futura,  Romam  perfcribere  folebant,  cum  ad 
rem  ipfam  vencum  eft,  onus  ab  fe  amoliri,  &  iti 
Jefuicas  devolvere  voluiffe,  eo,  uc  apparet,  fine, 
uc,  fi  res  feliciter  caderet,  laus  fa£li  penes  illos  ef- 
fec,  fin  contra,  malus  fuccefiiis  jefuitis  tribuere- 
tur.  Quod  ad  promulgationem  Decreti,  attinet, 
mulcorum  judicio,  non  in  urbe  regia,  ^td  m  re- 
mocis  locis  initium  fumandum  erat,  idque  fenfim, 
ut  ufu  ipfo  comperiretur ,  quid  dillTmulante,  auc 
pacaco  Imperacore,  cum  religionis  commodo  ,  fru- 
ftuque  fieri  pofliC.  Q.uod  fi  Caftoranus  fecifiTet, 
non  fe  coc,  quas  poftea  perpefTus  erac,  moleftiis 
implicuifTet. 

§.  LIX. 

C3723  Ibid.  pagt  12. --16* 


Colkghm  FIIL  219 

$.  LIX. 
Tmprovide  cnim  faduni,  quod  pra  vulgando 
decrero  «dem  Jefuitarun^  incra  croreum  palatii  mu* 
rum  fitam  delegerit,  ubi  Mandarini,  &  incer  hos 
(yiiO'Chaind.Vi.  Pedrini  ortcnfus ,  iuifu  Imperatoris, 
in  condenda  pragmacica ,  quje  Decreto  Poncificio 
opponeretur,  laborabant.  Agnitus  ab  his,  <Sc  Im- 
peracori  proditus ,  die  7.  Novembris,  alcis  jam 
tenebris ,  a  Clino-cham  catenis  vinciri,  &  carceri 
palacino  Xin  •  him  -fii  dido  includi  julTus  ell ,  fe« 
quenti  die  urbico  criminum  Tribunali  tradendus, 
Jefuitis  pro  ea ,  qua  apud  Chao  -  cham  valebanc  > 
gratia  id  ftudiofe  agentibus ,  uc  a  Pri;efe£to  carcc- 
rum  h"beraliter  haberetur,  &  famulus  ad  pra.ftan- 
da  obfequia,  ilh  comcs  effet.  Tertia  poll  die,  hoc 
€ft ,  iT.  Novembris,  in  qua^ftionem  a.Mandarinis 
vo^atus,  ubi  ad  interrogata  refpondilTet ,  die  14^ 
ejusdem  dimilTus  eft.  Subrides  ,  uc  video  ,  <5c  Mos- 
heimium  tuum  mihi  cogitas  oggerere  ^  qui  Caftora- 
num  feptemdecim  menfibus  tenebrofo  carceri  inclu. 
fum  fcripfit ,  (37?)  mira  metamorpholi  ex  lucido 
carcere  tenebrofum,  6c  ex  fepcem  diebus,  menfes 
feptemdecim  eflingens.  Noh*m  ,  uc  mihi  fidem  ha- 
beas,  audi  ipfum  Caftoranum  in  fua  relacione  ad 
facram  Congregationem  ;  C374)  cid  carccns  ^  aic, 
TrihimaUs  Xin-him-fu  dediiSiiis  fui^  ubi  ftatim 
matutimiin  recitare  abfolvii  id  profefto  tenebras 
non  indicat:  &  mox:  die  tandem  14.  Novemhris  ^ 
Lu72w  X.  die  prima ,  circa  meridiem  redierimt  Man- 
darim ,  mei  examinatores ,  o*  /;/  corum  prafintid 
gtnibus  flexis  confiitutus ,  dixerunt  mihi  ;  Jmper^- 
tor  vobis  pepercit  ^  &*  juSit  tibi  fohi  catenas-^  ^ 
flatim  fohitus  fiii  catenis  poft  feptcm  noStes  ^  &  to- 
tiim  dies.  Nemo  facile,  ut  reor^,  nili  Moshei- 
mius,  feptem  nodes,  6c  totidem  dies,  in  feptem- 
decim  menfes  converteric.     Q^uidlibero  jam  excar- 

ce* 


(373)Cit.  op.pag.  32»  (5743  AQa  Pekinenfiap.  149. 


220  Hifforia  Contvoverjiarum 

cere  Caftorano  faclum  fit,  opcime  intelliges  exman- 
daco  Imperacoris ,  uc  illud  idem  ad  Congregationem 
perfcripiic.  {^/'^^  Dk  30.  Limcs  XL  nos  Pmfccii 
jf-a^^g  'fin  -  tkn  ,  accepimus  a  Trihunali  criminwn 
Xin.  -  him  -  j'u  ^  examina ,  &r'  dcpojitioms  Kang  -  iio^ 
fu  ( id  finicum  Callorani  nomen  fuic )  &*  fucc  Ma- 
jcfLzti  fignificavimiis  ,  fna  Majeflas  vero  dedit  hoc 
mandatum.  ,,  Edidtum  Pontificis,  quod  tulic  Caro- 
^j  lus  a  Callorano,  ipfe  dlcic,  quod  fic  illi  dacum 
,,  a  Pang.  ke  -  lieu  (Jofepho  Csru),  qui  manec  Can- 
„  tone,  &  non  recepit  nolbrum  diph^mi.  !  §.  48) 
„  Ego  Imperator,  cum  propter  hoc  negotium  mi- 
,5  ferim  (§.  55.)  Mgai  Jofep.  (P.  Provana)  &  non« 
„  dum  redieric  ,  abfit,  quod  decur  calis  ratio  ageadi 
,>  uc  Pontifex  privatim,  &  m  occulto  veiic  pubh*- 
j,  cari  luum  edidum.  Hi£C  conjicio,  quod  certif- 
,,  fime  fint  Cardinalis  de  Tournon,  &  epifcopi  Co« 
,,  nonenfis,  cohortis  vilium  hominum  perverfita- 
j,  tes  ,  mendacia ,  &- dehramenta.  Ideo  accipia- 
5,  tur  hoc  edidum  &  iterum  tradatur  D.  Carolo  a 
^,  Caltorano,  &  fubito  illum  mittite  Cantonem  ri- 
5,  gorofeqne  pubiicet  Jofepho  Ceru ,  uc  fi  hoc  edi. 
„  dum  Pontiticis  publicavit  in  aiias  provincias,  cele- 
„  riter  ipfe  Ceru  omnia  reeolligat,  &  fubico  ad  Pontifi- 
„  cemreportet.  —  Attamen  facite,  ut  ipfe  Caroiusa 
„  Caftorano,  eo,  quia  privatim  publicavit  ediclum, 
„  quomodo  jufferim,  ut  catenis  alligaretur,  &  in  car- 
„  cerem  traderetur,  examinum  interrogationes,&  ipfius 
„  refponfiones  omnia  clare  defcribat,  extemploautem 
j,  cum  iltis  nunciis,  una  ciutj  ipfo  edido,  fubito  tradat 
„  Jofeplio  Ceru,  uc  ipfe  eat,  6c  deferat,  *ad  Euro- 
5,  piE  Pontificem.  His  reverenter  pareatur.  ,^  Ad- 
jecere  Mandarini  de  fuo  :  cum  ncgotium  juxta  pla^ 
citum  Imperatoris  perfeceris ,  tu  Carole  a  Oifloram 
eeleriter  Fekinum  redibis^  ?f  nobis  Mandarinis  ^ang" 
fm^lieu  referas  y  nos  autemfita  Majefiati  fignifca' 
binius.     Qua    fide  autem    mandata   perfecerit  ,    & 


C^75)  Ibid.  pag.  152. 


CoUmmnVUV  \i\ 


^b 


qtiJB  illi  cum  Vificatorc  Jefuitariim  Iftes  poftea  in- 
tercclTerinc ,  referre  fuperfedeo  ,  quod  6c  parum 
honorifica  Cailorano  func,  &  religioni  mihi  ducj^m 
Jhiatum  ,  qui  in  decretoria  Bulla  Benedidti  XlV^ 
cxftac,  (376)  fupplere. 

§.  LX. 
Maud  multo  poft  ,  quam  Caftoranus  ad  colli. 
genda  decreti  Fcntiiicii  exemplaria  Pekino  abierat, 
ingens  a  Chhn  -  mao  provincis:  Canconenfis  Prore- 
ge  in  religionem  tempeftas  commota  eft.  Cum  enim 
portus,  3t  vicinas  Macao  infulas  oberraffec ,  co- 
piam  navium  Hollandicarum  Itnperio  perniciofam 
fufpicatus,  Tribunalia  Pekinenfia  periculi  admonuic, 
fuggefto  inter  c^etera  confilio^  optime  difcrimini 
cautum  iri  3  fi  certus  navium  numerus ,  quibus  ad 
portum  aditus  pateat ,  ftatuatur  ,  &  religio  Chri- 
ftiana,  quod  homines  hanc  profefli  facije  cum  ex- 
tei^is  vires  conjunduri  effenc,  e  regno  penicus  ex- 
c«rminetur.  Accufacio  per  provincias  didita,  roa* 
gnam  Chriftiano  nomini  invidiam  c®ntiavit,  &  quod 
fucatamveri  fpeciem  pr^eferret ,  novem  TriDunalium 
judicio  probata,  &  ab  Imperatore  ,  fruftra  jtfuitis 
concra  obnixis,  die  23.  Maji  anno  1717.  firmata 
^'  (577)  Hoc  rerum  ftatu,  cum  nec  epifcopi , 
nec  vicarii  apoliolici  vellent  decernere,  quid  ex  ri* 

ti- 


(376)  Buila  Ex  quo:  §.  XI.  (377)  A8a  Pekiiienriaj, 
P^g»  34'  —  ?>7'  Sed  Anecdotarius  Gallus  Toni. 
III.  pag.  379^  hanc  pcrfecutionem  inter  fabulas 
a  Jefuiti?  excogitatas  cenfet :  en  ce  tems4cty  in- 
quit ,  ks  y^Jxiius  faijoic^t  jouer  une  coinedie  de 
hi.r  facon  ,  Jccivoir  V  accujation  d'  im  prittndu 
Qliim  -  mao  contre  la  religion  Chretienne,  Et  ta- 
men  Jefuita^  confeftim  jibellum  fmice  fcriptura 
huic  accufationi  oppofuere  hoc  titulo :  Reponfe 
apologetique  ci  la  Fcquete  prelentee  ci  V  Empcreur 
par  le  Mandarin,  Chim  -  mao  contre  les  Euvo-* 
phns  ^  contre  ia  yeligion  Cln^itienm,  Exftat 
Tiom,   XIX. .  lettres    edifiantcs   &:c.  novse  edit. 

a 


212  Hifloria  Controvgr/iarum 

tibus  permittendum ,  aut  vetandum   efTet ,   &  MiP» 
lionarii  fuo  arbitratu   id    pi-a^ftare  non  poficnt,   |e- 
fuitae  Pekinenfes  Romam  periculi   in  quo  res  Chri- 
(lianaefTet,  celeriter  admoQere  ftatuerunt.     Com- 
mode  D.  Thomas  Garvin^   natione  Srorus  ,  (378) 
arte    Medicus,   veniam  ab  Imperatore  obtinuit  in 
Mofcoviam  redeundi ,  cui  h'tteras  ,  &  documenta  ^ 
quae  ad  rem  prtEfentem  facerent,  prope  finem  Ju« 
nii  dedere,  ex  Mofcovia  deinceps  in  Itah'am  trans- 
inittenda.      Subinde    fententia  novem  Tribunahum 
per  provincias  vulgata  eft ,  quae  magnam   non  mo* 
do  inter   Chriftianos,  fed  6c  MifITonar:os  ariimorum- 
perturbationem  commovit.     Chriltiani  enim  ,   li  ri- 
tus  ex  legum  fciio  non  peragerenc ,  apud    tmpeia- 
torem,  Miffionarii  vero  ,  li  eos  indulgerent,  apud 
Pontiticem  accufandi  erant.     Itaque  Miffioauriorum 
aiiqui ,  prafertim  ii ,  qui  crebro  Romam  pwrlcripre- 
le,  ritus  falva  Millione,  prohiberi  polfe,  qu«sd»m 
neophytis  indulgenda   cenfuerunt,  qux  lacra  Con- 
gatio  velut    fuperftitiofa  diferte  vetuerat.     Hujus, 
omni  exceptione  major  teftis  eft,   Joannes  Feriian* 
dcz  Serrano  ex    famiha  S.   Francifci,  ipfe  quoque 
veteranus  in  China  Miflionarius ,  qui    anno    1^717. 
die  22.   Aprihs ,  ad   CommiiTarium  fui  ordinis  hacc 
perfcriplit:    (379)  ////,  qiii   Romam  ihformarmt  y 
C380)  omnia  facilia  ajfcrindo ,  jam  coram  oiuHsfuis 

pcr- 
.— ■— —^^ii"  ■        'I     j  II  I »— —^11^^— —■———^i.a— —————— — 

^  pag.  S8.  ad  72.  uti  &  libelUis  fupplex  pro 
religione  Imperatori  porre£tu5  a  Patribus  Stumpf^ 
Suarez  ,  Parrenin  aliisque  ibid,  a  pag.  22.  ad 
27.  Quid,  quod  fententia  novem  Tribunaliiiin 
exftet  quoque  in  annaiibus  Imperii  Tom.  XI. 
a  pag,  ;32i,  ad  '2,2^,  Hinc  quisque  impudens 
Galli  autoris  mendacium  intelliget.  CbJS)  Tom, 
XI.  annal.  finicorum  pag»  336.  dicitur  fuifTc 
Anglus ,  qui  cum  D.  Lourentio  Lang  ,  &  \Leone 
Ismailov  a  Petro  M.  in  Chinam  miffus  crat. 
(.^79)  Adi9  Pekinen.  pag.  187.  C380)  DD.  hari-^ 
ni ,  &  Ripa ,  tum  Appiani ,  &:  Cajioranum  fui 
ordinis  intelligit. 


CoIhgmmFIIl  »23 

viSent  Myj^oms   inttrmim^  totusque  conatiis  eortmi 

vertitur  ad  qucerendam  aliquam  in    Conftitutiom  la^ 

xitateniy  &*   ideo  permittunt  ^  quod  vere^  ^  reali- 

ter  prohihitiim  e/?,  £r  ,  fi contra  eos  argujmits  exre- 

Jponfo  fan&i  offcii  ad  Jex  qucefta  j  ad  quartum  ar- 

ticulum^  (§.  f^)  refponde?2t  ^  eam  prolul^itiot-^em  in- 

telligendam  COllcBivt  deillGCeremotiiarum^  rnuum" 

jque   aggregato  ^   ^oram  talcllis ,  fed  non  divtpVC  l 

ad  quam  refponfonem  allegant  defevfzonem  D^  ConO' 

venfis ,  qua   prohare   inteJtdit  ,    cmnes   ceremonias , 

quas  egit    in  condolentia   ad funus  Mandarini  amici 

fiii  ^   (§.  41.)  omnes  fuijji  politicas -^  di&amque  de- 

fenjionem  hcns   ohfcuram  ,  ipji    Caijiitiitioni  apoftoli' 

1:0*  anteponere  fatagunt ,  idto  rolum  ,  quia   D^   Cono» 

Ttenjis  aferit ,  quod  alia  ceremonics  in  Sina  Jint  po^ 

Ihicce ,  alice  reUo^iofce ,    quodqiie    ipfe  [ahtaverit  de* 

fun&iim  more  finico  ^  quaji  vero  in  Sina  falutationes 

fierent   more   gallico^   —  •—  Jecum   cogitet   vejlra 

Charitas  ,  an  facra   Congregatio  clarius    loqui   va» 

leatl  (38  0  ^'^^^  ita  feri  delet  ^  ajunt ^  ft  enim  Si- 

Tjis  ad  Htieravi  ingerimus  conftitutionem ,  ^it  jacet , 

jmllus  perjiftet   in  fde^  nullus  Jidem  deinceps  Jujci 

piet,  if  Romct  5  uU  negotiim  fmle  ex- 
Inbidmiis ,    memkces  hahebimiir.    Mijeros 

720S  l  Jt  tam  lato  Jenju  Jumeremus  Conflitutionemy  &r 
permitteremus  Sinis  ,  quod  illi  permittunt ,  jam  con* 
elamatum  cofitra  nos  effet  ^  ut  perjuros  j  £>  i?27wda^ 
tos  ceifuris  ,  Rornahique  ir$  cogeremur  fne  remedio^ 
de  quo  mihi  diligenter  caveho  ,  quantumvis  nullus 
Sinarum  maneat  Oirifiianus  ^  Mijfionarius  quidam 
Jacrce  Congregationis  ^  veftrce  Cliaritati  notus  ^  mihi 
dixit  valde  afeveranttr :  j^  mi  Patcr  Fracer !  cre- 
„  dat  mihi ,  hoc  &  illud  pofTe  permitti  ,  mihi  00-» 
j^  ta    eit  intentio   (11«    (anftitatis  ;    ^^  cui    rejpoji» 

di, 

(3SO  l^  rclpoiifo  ad  qiKstfitujn  quarlkiiiJ, 


224  Hiflorm  Corarovtrfianim 


♦ 


di  y  doiimiz  mi!  Jt  ve^ra  domirjatio  hnbet  au^ortti- 
teni  a  fiimmo    Fontifice  ad  difpenjtiudum  aliquarnU' 
Imn  177  Conilitutione ,  ratione  inanj/efl-a ,  &r*  niaxim  i 
diffctiltatis  in  obfervantia ,  id  milii  adflrvat ,  £/  e^ 
Gbedimi^    mque  enim    miiAis  falvationem  animarum 
dcfidero ,    qttaiii  alitis  qiiicuncjue,     Negavit  fe  quid- 
quam  aufloritatis  habere  ^  of  ego  replicavi^  ft  auto* 
ritate  caret  ^  certiffimiim  habeat^  me  intelHgere  Con* 
Jlitutionem ,    ubi  meus  fiics  fan&itatis  bene  expreffz 
efl ,  ego  autem  mili  fum  primo  loco  ante  omves  Si^ 
72as  totius  ijlius  orbis,     Accedit,  quod  lidem,  qui 
Romam  litteris,  uc  ita  dicam  ,  immdabant,  (Scnea. 
phytis  qusedam  concedi  pofTc,  fua  audoriiate  affi  - 
mabanc,   non  conrentientes  fibi  Miflionarios,    veiuc 
decretorum   conculcatores  ,    habe  ent  ,  ut   rurCun 
idcm  Serrano  his   verbis   telhtur:  (^l^l)   Si  verita* 
tem  ^   ait,  ferif^^f^efit  ^    non  maneret  nobis  mate^ia 
conquerendi ,  verum   quod  fcrihant ,    7ios  traSiandi  y 
nt  concidcatores   decretorum  apo/lolicorum  ,   cnm  ta^. 
men  Charitas  vefira  7jorit  ^  hccc   Confli  titio  primU'f^ 
fit ,  quod  ad  noflras  ina?2us  peryenit ,  id  fane  intok* 
rabile  efl,     TantumuLodo  hic    Cmtofie  fcivimns  me- 
diaiite   epiftola  D,   epifcopi  Pekinenfts  dita ,  ft  re&e 
viemi?2i  j    1712.   quod  ifle   recc^erit  decretum    anjti 
1 70  </.  verum  quod  illud  t>ublicare  non  mideat ,  quain* 
diu  ?2on  receperit  ii^JlruSIiones   a  fua  San&itate  prn" 
iiiijfas  ^    (^S^s)  ^^^  fi^e   his  in   materia   taiii  gravi 
erraret,     Si  ^utem  fua   domi?2atio  e^'i^copaIi'  ^  habito 
ii2ter  ma?2us  decretoautlwitico^  oPerari  aufa  ?2on  e^  ^ 
proptcr  defeSIum  i?2flruSlio?mm  fua  SanSfitatif ,  quid 
nos  poteramus  facere  ,  qui  Sf  d:creto  ,   &r  ii  firuBiO' 
nifms  careb.imus  /  an  in  materia  ta?2ti  ponderis  pro» 
cedere  dehebamus  juv^a  di&eria  horwn  ,  vel  jllorum  ? 
ft  ita  procfffjimus ,  fubfequa2tibu  c  i?2?2um'eris  a^ofla  ■ 
ta?2tium  caftbus  ,  ?it  modo  fequmttur ,   accufaturi  t20$ 

eraiit 


C582)  A6la  Pekinen.  pag.  186.  C3o3j  Confule  5.  53* 
circa  finem. 


ColhgmmVlIl  2^5 

eraVit  ■  qmd  ifla  fvxcedant  per  hnpmdeT^tjam  72oflram  : 
ill  ftiac  id  exeir.plo  ridiculo  qiiidem ,  fed  ad  rem 
valde  accomniodo  :  atqneita^  picgreditur,  ad  lit^ 
teram  mbis  co7ni7i{y?t ,  qtwd  C07Jtigit  tribvs  Paro» 
chis  i7i  i7ifiilis  (ManiJis}.  Era^it  ifii  fibi  vici77i  ^ /?• 
mid  ttiam  amici.  Apropi7jqm7jte  tempcre^  vifita- 
tio7Js  etijcopalis  ijjterje  C07we7:erur?t ^  ut  priitiusmo* 
veret ,  fecif7;dv.m  ,  fecii7:dvs  tertinm ,  qvid  ageret ,  a^it 
egifjet  epifcop74S  vif7tator  /  prodiit  primvs  ad  exci- 
pwidam  fiiiVi  domi7:atio7.em  epifcopahn  ,  &r  de  pro- 
pofito^  eo  die  toto7jderat  barbam ;  afpiciens  epifcopiis 
recitic72tem  ,  dixjt  itane  pvella  faSfns  es  5  glabro  ore 
3ne  recipts  ?  qvadragittta  arge7?teosfoIvas  pro  mul&a^ 
MiilSiatus  motiidt  lccvndvm  de  fucceffv  t07jfvrce  :  Ce- 
cutJdus  ifitvr ,  procefft  it/to^fus ,  increpvit  eiim  epi" 
fcopus  dicens  :  twje  Capvccirtus  es  ?  tamprolixo  bar^ 
bi?  a7jtipi:7jdio  occurris  epifcopo  tuo  ?  qundragi^da  Pa^ 
tacis  mulciator.  Pe7jdit  hic  mul&am^  ^  fcribit  ad 
tertium  Parochum  ;  fis  fotjfus  ^  itjtojjfus  ^  tc  itiuIBa^ 
bit  confits  ,  una  qitadragena  erit  tua  pcsna,  JJt  tri^ 
hiis  Parocliis  ^  ita  nobis  fuccefpt  ^  ac  fuccedet  ^  qvo^ 
modocunqiie  demum  operemur, 

Nihil  igitur  mirum,  (i  Miflionarii  opinionihus 
in  partes  dilbrdiefitnt,  cjuod  decretumanni  1704* 
pimum  anno  171-2,  in  Chinam  perlanim  (ic  ,  ne- 
que  id  epifcopus  Pekinenfis  ,  ob  defedlum  inlbu- 
,  dtionis  Romanie  fibi  fiderec  promuigare ,  ut  nunc 
quoque,  cum  decretum  anni  1715.  Jefuicis  Fe- 
kinenfibus  pritjedum  erac,  crebro  a  Vifitatore  Je- 
uicarum  per  licceras  rogacus,  quid ,  quantumve 
ex  ritibus  flnicis  permittendum  neophytis  efrec,re- 
fpondere,  &  fuo  judicio  decemere  recufavic.  Qua« 
re  Vifitator  rurfus  epifcopum  litceris  convcnic, 
petiitque,  uc  malo  indies  latius  graflanci  remedium 
tandem  aiferrec.  Le  Mijfione  ^  inquic,  qidd  dicam 
inter  viedias  ridnas  ?  cetas  llluflritatis  ve(lra^  ^ 
viea  ,  cum  habituali  itjfirmitate  C07jju7j6ia ,  7jobis  am* 
hbus  loquitur ,  tion  multo  pofl  nos  vocnjidos  ,  ut  Pa* 

P  Jhr 


22.6  Hijloria  Controverfiarnm 

flor  ,  ^  opcraritis  ratio7]em  de  ovihus  reddant ,  rjnid* 
m  i^itiir  loqiianmr  ad  inviccm  pleno  corde^  qvod  pro . 
hom   ^regis   loqimtos    lios  fnifi  htemur  coram  eo , 
cjv.i  ovesredemit  fargvire  fiiol,  ecce  jam  anrms  eft^ 
a  qvo  per  Jittcras  promif\  me  chvi  weis  receptiirmn 
prcvccptvm  apojlolictim :   id  recepi ,   /Vi  illud jtiravi , 
irMrnStiortes  j  etii  ,    7wn  fihd    recefptatem    ovium^ 
comimtricavi  docvmenta  ^  prchavi  a&a^  ^  coramocu* 
lis  pofiii  jlatmn  ,  iu  qutm  prolapfa  efi  res  Chrilli.an 
jja  tam  me?fe  Novemhi  1716»  quam  merfe  Aprili^ 
o*  Majo  1717.   &''  ad  ifta  omnia  quid  mihi  refpon" 
Pum    eji    Gclchi    171 6.    ad  harc  20  O&obris  cur'" 
reijtis     171*°.    ftifi  illa  7ion    intelligibilia    verba^ 
vianu    llbijhitatis   veftra   exarata  :    ,,  bcn  sa  che 
ccecus  non  judicac  de  colore  :  „  hic provoco  admcas^ 
&r  rcfpoiforias  Jlluflritatis  veftra^  illas  in  origihtdi 
duplicdto  5  has  in  ad  me  mifjo  penes  me  haben,  Ex^ 
Qiifat  fc  Illuftritas  veftra ,    quod  in  fenii  levamen  pro 
li0720  gregis    co^ijiituerit    vicarium  ge^ieraUm^  qni  a 
16.    Aprilis   ifque  huc  moratur  Peki^ii :  fed  ille  lic 
eji ,  quaf/  7ion   efjet ,  if  quoties  eum  peto  de  remedio 
Miffionis  5  de  fuUitione  alicujiis  dijjcultatls  ^  m'iat  ft 
quidquam   pofjc  ^  fed  fe  ad  D,  epijcopum  fcripiuruni 
fmulat.  —  —  Leniqiie  cum  lllufiritas  vejira  nu' 
fcrirae    Chriflianorum  tam  Xantunenfium  ^  quam  Fe- 
kinerfniUL  litteras    (384)  ^^  ipfum  miferit ^  Hs  fz* 
g77ifcans^  ut  doceantur  a   P>    Carolo,  cui  delegavC" 
ritfuampotcJiiitaUy  tlk  jeju7m  dimittit  ChrHlianoSy 
^.   cahimniatur  nobis  ^  qiiafi  72oJira  i^iftigatiore  illa 
fiipplicationes  a  Clirifiianis  fa&cefuijfm ^  (385)  ^^^ 
mi  bo720  V  jaiii  a7272iim   care72t  oves  facrame72tis  ,  7207i^ 

jup. 


(384)  Has  in  modinn  libelli  fupplicis  anno  1717. 
die  26,  Aiigufti  porrexeriint  Mandarini  militares. 
C^SSO  Quid  tandera  in  hoc  peccatum  fuit ,  fi 
Jefiiitse ,  quibus  epifcopi  &  vicarii  apoftolici 
relponfa  dare  renuebant  ,  neophytos  petendi 
confilii  caufa  ad  Paftores  fuos  miferunt. 


Colkgtum  VlU.  2  27 

Juppktnt  grex  Domhii  nova  foetnra  ^  ffiiiki  (fefi- 
ciunt  a  fide  ,  8^  poft  Jenteiitiavi  novem  Trilunalium 
in  phtvihus  locis  d ftriiu72titr  EcchJ'ce ,  captivanfur 
Chrtftiani  y  co^untur  ad  ejurandam  fidem,  pendent^ 
quc  undique  Pvoregmn  gragmaticc^  contra  Jantfam 
legem.  Qiiid  utterius  exfpe&amus  ?  an  ut  fios  om- 
nss  otiere  covipleavnis  y  quod  P.  Caroliis  Jcepius    di' 

x'it :  Xb^iWUS  ?  C  386  )  Fervefitius  Jovte  Jcrihere 
videor-,  verum  non  credo  me  innoxiiini  fore  coram 
evium  Domino ,  Ji  dicere  voluero ,  vie  ad  Vicarii 
Jvigidam  gregis  curam  Jiluijje  8^r.  C^Sj)  Si ,  quan- 
tiim  jiidicio  critico  valeas ,  experimentum  dare 
cupis,  hunc  tibi  locum  relinquo ,  ut  inillumcom- 
menterisi  tiiplex  tamen  genus  MilTionariorum  te 
opoi  tet  dillinguere  r  quos  Congregatio  de  propagan- 
da  miirebat,  apoftolici  ^  quos  Seminarium  Paiifien- 
fe  Miflionum  extranearum  ,  Domini y  ceteri  ex 
qiiacunque  Religioforum  familia  clTent,  fo.um  MJ- 
Jionarii  audiebant.  Forte  hinc  hiatum  illum,  qucm 
in  BuUa  Benedicti  XIV,  exftaredixi,  quantum  qui- 
dem  ad  res  gellas  attinet,  fupplere  potes,  Ego 
ad   ab'a  propeio. 

§.  LXI. 
Dum  hunc  in  modum  res  Chriftiana  ob  epif» 
coporum  taciturnitatem  ,  &  difcrepantes  MifHona'.' 
riorum  opiniones  vacillabat,  Clemens  Pontifex  de 
periculo  edodus,  novum  m  Chinam  Legatum  mit- 
tere  Ibtuit.  Deledus  eft  Carolus  Mediobarbus^ 
tatriarcha  Alexandrinus,  qui  anno  i-^io.  menf* 
Maio  Roma  movit,  6c,  ne  iisdem  difficultatibus, 
quas  olim  Indiarum  Prorex  ,  archiepifcopus  Goa- 
P  2  nas, 

,  086)  Crebro  enim  h^c  iifurpabat;  Sirce  r<ohmt  rijs^ 
abeaims  .^coinpkta  eft  imlitia  Imperatoris ^  quid 
facert  pojjumiis  <  curavimus  Eabylomm ,  non  eft 
janc.tct ,  aerdinquamus  eam,  Vidc  a£ta  Peki- 
nen.  pag,  60,    C387J)  Ibid.  pag,  99, 


!Z2S  Hiftoria  Comroverfiarnm 

nns,  &  Macaends  Antilles  Turnonio  obmoverant^, 
iniplicaretur,  UlyflTponem  tlivertic  ,  bonaque  regis 
venia  navim  confcendens  Macaum  anno  i^20. 
ir.enre  Septembri  appulit.  Hinc  poft  unius  menfis 
moram  Canronem  profedus  ^  &  a  Mandarinis  no- 
mine  Proregis  fplendide  acceptus,  ad  domum  Mif- 
fionariorum  de  propaganda  divertic ,  mandata  Im- 
peratoris ,  quem  Prorex  de  adventu  novi  Legati 
per  celeres  nuncios  edocuit,  expeftans.  Interea 
Miffionarii  variorum  ordinum  ex  vicinia  convolan* 
tes  Legato  officia  falutationis  impendebant^  Ad- 
fuit  inter  primos  e  Fokienfi  provincia  jfoannes  Lau* 
reati-,  Viiitator  Jefuitarum  per  Chmam,  qui ,  uc 
primum  ei  Breve  fummi  Pontiticis  una  cum  litte- 
ris  fui  Generaiis  Legatus  reddiderat,  juramentum 
prius,  quam  id  Legatus  poltulabat,  fciipto  concep- 
tum  eidem  tradidk,  fpoponditque  in  h^c  verba. 
(388)  Ego  Jcamies  Laitveati  Societatis  Jefu,  cu* 
pieiis  omnein  Jitjpicionem  a  me  amoliri ,  quce  de  ani- 
mi  mei  Jenju  ohoriri  pojfet ,  promitto  coram  Deo 
ojunipotente  ,  qiii  intima  cordis  fcnttatitr ,  ^jitro, 
vie  nunquam  Jive  per  me ,  /ive  per  alios ,  direcU 
vel  jndirecie ,  quidquid  SS*  Donwms  nojier  Cle* 
mens  Papa  XL  de  ritilus  Jinicis  confiituerit ,  i?w- 
pediturum  ejfe,  (389)  Juro  etiam^  me  omina  cir-^ 
^a  illos  jiatuta  /incere  impkturuvi ,  adjuturuniqus 
omnihus  virihns  D.  CaroJuf/i  ^mhro/ium  Mediohai'' 
hum  ,  in  hac  caiifa  huc  viijjittn  cu?u  potejlate  Lega^ 
ti  a  latere,  Hac  pro?nitto  ,  £/  voveo  Jponte  mea^ 
^  a  nullo  rogatui .  Ita  me  Deits  adjuvet ,  ET  fan- 
&a  ejus   evangelia.     jfvan*   Laureati.     Magno  illi 

ta. 


(388)  >^cponfe  au  livre  iiititule  .*  Extraits  &c.  Sup- 
plein.  Partis  III.  pag.  155.  (389)  Hoc,  ut  alias 
monui,  indicio  ell ,  fcepe  Pckino  Romam  fuilTe 
fcriptura  ,  per  Jefuitas  ftare  ,  ut  decreta  Ponti- 
ficia  in  China  acceptentur,  fed  quam  erronee, 
ex  di£tis  patet. 


Colkgmn  Vllh  *«9 

tamen    hoc    promtum    obfequencli   ftudium    (letit^ 
Nam,  ut  primum  id  Imperatori   reiatum  eft,    ho- 
minem  catenis    vinciri ,  &i  in  carcerem  compingi 
juilit,     Ex  quo  facile  Legatus  intcllexerat,  quam 
caute  (ibi  deinceps  utendum  effet  cum   Imperatore, 
qui  in  virum ,  fibi   ceteroquin   charum   tam   fevere 
animadvertilTec.     Acceilit,    quod    fere  quotidianis 
percontationibus  a  Mandarinis ,  per  Proregem   fub- 
ornatis,  de  adventus,  &   Legationis    cau(k  fatiga- 
^retur,  ex   qua  moleftia  non   prius  fe  fe  explicuit, 
quam  Li-pi-tchongus   primi  ordinis    Mandarinus   ab 
Imp:::ratore  mifllis,  an'io    17^1.   Cantonem  venif- 
fet.     Ab  hoc  navi  regia,  comitatu  in  ahas  diftribu- 
to',  verfus  Pekinum  dudus,   haud    longe   ab  urbc 
in  aeftivo  palatio  Imperatoris  juffus    elt  fubfiltere, 
ubi  poft   impenfos    quieti  dies   aliquot,   primum  a 
Jefuitis    Pekinenfibus ,    tum    a  Principe    fanguinis 
regii  Les-ft-hhi  (390)  juffu  Imperatoris   falutatus, 
&  mox   Pekinum    induclus  eft.     Podridie   amidu 
Europcto ,  quod  illi  in  figniticationem  benevolentiae 
conceifum  ,  ad  aulam  invitatus,    interprete  Parre- 
nino,.  circumliftentibus  fanguiais   regii   Principibus, 
&   frequentiffimis    Mandannis,    Jmperatoremi  ritu 
finico  falutavit ,  vicillimque  ab  illo  iecundum  con- 
fuetudinem   gentis,    porredo    fcypho   aureo ,    vini 
pleno,  ut  ex  eo  libaret,    acceptus  eft.  (391)    Ica 
primus  dies  inter  mutu;:e  falutationis  ofeia   pacate, 
hilariterque  transadus ,  ceteri  non   item.     Nam  uc 
primum  ad  expHcandas    Legarionis   caufas    propius 
ventum  eft,  Imperatorem  minus,  quam  in   princi- 
pio  fperabat ,  tradabilem  reperit  ,  prxfertim  quoi 
res  collato  cum  prxcipuis  Mandarinis  confdio,  ut  plu- 
rimum  tranfigendse  effent ,  &  Imperator  diferte  edixif- 
fctjfimandata  Pontificis  ritibus  Imperii  adverfa   ef- 

P  3  fent, 

C390)  Is  poflea  ,  fafccpto  baptifmo,  Ludovicus   di- 
£tus  efl.     (390  Hifl.  generale  de  la  Chinc  &c. 
Tom.  X/.  pag.  341 -^47* 


sjo  HiftoYta  Co?2troverJtariim 

fenc,  nec  rcligionem  Chriftianain  po/Te  falvam  m. 
Ciina  perfiilere,  proinde  munera,  quas  actulilTec, 
referrec,  &  quam  proxime  reclicum  in  Eurnpam 
appararec»  Hac  denunciacione  conlbrnatus ,  ne 
tancum  itineris  re  infedla  exanclifTec,  fireve  Ponci- 
ficium  Imperacori  deferendum  ,  Mandarinis  cradidic, 
(imulque  aliud  adjecerac,  quo,  qnancum  a  rigore 
mandacorum  recedi  pofTec,  explicabatur.  Quam- 
quam  auccni  foepius  in  aulam  accerferecur,  de  ri- 
ti  us  camen,  6c  Poncificis  mandato,  jam  in  lin- 
guam  finicam  converfo,  pociflimum  cum  Mitndari- 
nis  tradabat.  Semel  cancum  ^  icerumque  Impera- 
lor  camquam  aliud  agens,  prctfenci  ingellerat: 
qitem  in  mo^um  Poiitifex  denatura  ritiium  Sim- 
cornmjucJicavepoffit^quQS  nunquam  vidijjlt  ^  num- 
qu.cU  addebac,  vitia  7nihi  daretuvy  /t  de  Europceis 
conjuetudinibus  mihi  ignotis  fententiam  vellem-  fer- 
re P  (3?-)  '-^*^^  P^^^  htec,  (ed  incajium, '  iractata 
cum  Vlandarinis  concordia  ,  cum  [mperacor  de  lua 
fentcncia  nollec  decedere,  neque  pertuiccerec,  uc 
(tacuca  Imperii  fui  exterorum  judicio  antiquaren- 
tur,  renunciari  Legato  juffic ,  quid  quid  rituum 
caufa  inter  fe,  &  Poncificis  Legatos  abhinc,  quaai 
Turnonius  in  Chinam  venerac,  adum  fuiifec,  fc 
ex  Impcrii  cabulario,  in  quo  documenca  huc  /pe- 
dtantia  ici  varc^ntur  ,  depromturum  ,  facturumque, 
ut  manifeil:arius  libelJus  tribus  iinguis  conicriuere- 
tur ,  per  Moicoviue  Legacum ,  qui  id  fe  f^fturum 
promiliifec,  in  Europa  divulgandus,  fjo/o  6';///;/,  f ub« 
jecic,  ut  hac  in  ve  mei  imius  judicio  Jietuv  ^  Euro- 
pam  ipfam  vofo  avhitram  effe»  La  re  Mediobarbus 
omnes  rationes  fibi  conturbari  videns ,  cum  Impe- 
ratorem  fupremum  falutaffet,  eciam  atque  etiam 
orabat ,  uc  a  propofito  vulgandi  per  Europam  ii- 
belli  eo  usqae  abltinerec,  donec  ipfe  Romam  rever- 
fus  Ponciricem  de  omnibus  rite  edocuilfec.     Ilie  hac 

pio- 


CspO  Ibid, 


Colkghim  PIlL  ^gr- 

^romtitiidine  placatus ,  vade ,  ajebat  ^  qu.tm  pvimiim 
potes ,  intra  trienmiim  te  riirfus  ajfiitiirum  fpero^ 
limiil  fcripcum  de  iis ,  qux  incer  ll'^  tk  Legacum 
per  Manriarmos  afta  fuilient^  concinnari,  idque 
omnibus  MiHionariis ,  qui  Pekini  eranc ,  concicis 
legi ,  ledumque  tradi  Legaco  julTic ,  Romam  per- 
ferendum.  (393) 

Ita  Pekino  dimiifus,  in  comitatu  ejusdein 
Mandarini  Li-pi-tchong ,  Cantonem  rediit ,  inde 
Macaum  fine  niora  profedus,  ut ,  quam  primum 
poflet,  in  Europam  folverec.  Hic  &  obfirmacum 
Imperatoris  animum,  &  Miflionis  univerfie  difcn- 
ipen  fecum  diligenter  perpendens ,  confiliaque  cum 
Miflionariis  conferens,  {394)  ne  nullam  penitus 
medelam  afBiclis  rebus  aferret,  litteras  pailorales 
anno  1721.  die  4.  Novembris  Macai  condidic,  qui^ 
bus  Conlticucionem  anni  1715.  iA  Tuo  vigore  qui- 
dem  fe  relinquere,  fcd  qimiam ,  ob  dubia  incer 
MiilTonarios  orca,  Chrilfcianis  Sinenfibus  permiccere 
declaravic,  Q,u^  aucem  hiaic  fuerinc,  juvut  illius 
verbis  afierre.  (395) 

I.  ,,PermiUitur  Chriftianis  Sineniibus ,  in  fais 
„  privatis  domibus  uci  cabelbs  defunclorum,  Jin- 
5,  icriptis  folo  nomine  deiundi ,  appofica  ad  iacus 
„  declaracione  debica ,  &  omiffa  quacunque  fuper- 
„  ftitione ,  nec  non  feclufo  omni  icandalo.'^ 

P  4  IL 


C393)  Pv^ponfe  au  livre  intitiile  ,  Extraits  &;c.  cit. 
Supplem.  pag.  156,  &  Du  Halde  Tom.  III. pa^. 
155.  C^94)  Benediftus  XIV,  in  Biilla:  Exqur» 
Jwgulari :  duorum  raeminit,  fcd  nufpiam  illos 
nominat.  ^  C395)  •^umfi  hagc  ex  apographo  in 
charta  fmica,  cujus  autographiim  ad  Vice  pro- 
vincialem  Jefuitaram  mifTum  eft.  Subfcriptus 
eft  F.  Sojiemus  Maria  Viani  ,  facrce  Vifitatio^ 
nis  apojlolicce  Procancellarius ,  cujus  Diarium  fa- 
bulis  plenum  circumfertur. 


S5^  Hijlma  ControvtrJTanm 

Tt.  „Permittuntur  omiies  ceremonix  nationis 
,,  ^\mz£.  circa  defuados,  quje  non  finc  fuperllido- 
„  fx,  auc  rufpectx,  fed  civiles," 

III.  jjPermittitur  Confucii  cultusille,  qui  ci- 
„  vilis  eli,  6c  eciam  ejusdein  tabeilx,  purgatae  & 
„  licteris  &  fuperllitiofa  infcriptione ,  6c  adjun'5la 
„  decJaratione  debica ,  ficut  permittitur  ante  ejus 
„  tabellam  correctam  accendi  candelas,  uri  odores, 
,5  apponi  comeibbilia." 

IV.  „Permiccuntur  reverentiac  genuum  flexio- 
„  num ,  5c  pio'lrationum  erga  tabeiUm  corredam, 
,)  aut  erga  feretrum ,    aut  defunflum." 

-  V.  „Peimicticur  proufu,  6c  expenfis  fruftuum, 
„  orFerri  candeias ,  odores  &c,  appolica  va  fciiedula 
„  deoica  declaracione.'* 

V[,  „Hermiccicur  pr^Eparari  meafas  cum  dul- 
,5  ciariis,  fruilious  ,  carne  cSc  cibis  ufualibus,  cir- 
,,  ca  (Sc  coram  ferecro,  ubi  lic  cabella  correftacum 
„  debica  declaracioae ,  &  omiilis  fuperiticiofis,  pro 
„  qu4dam  honeitace  cancum ,  (Sc  piecace  erga  de- 
,^  fundos.'' 

VII.  „Permiccicur  coram  hujus  tabelia  cor* 
„  reda,  reverciicia  Co-teii  ^  (.39^0  ^^^^  i^"^  ^^^^ 
„  novo  finico,   tum  in  aliis  anni  cemporibus/^ 

Vili.  jjPermiccitur  cum  cabeilis  reformacis, 
„  comburi  odores ,  acceiidi  candelas ,  cum  debicis 
„  caucelis,  ficuci  eciam  ance  rumulum ,  ubi  paricer 
„  collocari  pofiunc  cibi ,  uc  fupra  didlum  elt,  ad- 
hibicis  cautelis ,  &  declaracionibus ,  uc  in  fuperio- 
ribus/^ 

Hctc    ChriLtianis    inteiea  MeJiobarbus  permic- 
tenda  cenfuic,  donec  apoitolica    Sedes  alicer    fuo 

ju^ 


(396^  D.  Mosheim  cit.  op.  pag;.  39.  inepte  ita  ex- 
preffit:  i^r  x>ergonnct  (tcbcntcnff^  ba^  ntart 
vov  6cr  ^afel,  6ic  Ko-teu  c^cncnnct  voivb^c 
prollrationem  corpqris  humotenus  perperam  ta- 
bellcB  mbuens. 


Colkghim    VIII .  238  ^^ 

Judicio  conrtitueret ,  vecuit  tamen  ,    ne  in  Sinicam 
&  Tarcariam  linguam  verterentur ,  aut  aliis ,  quam 
Miffionariis   comnjunicaiencur,  cciam  acque    etiam 
acimonicis,  omnilludio,  &:curain  id  incumberent^.  . 
ut  (ublacis  fenfim  gentis  ceremoniis ,  eas,  quas  Ec.^  ; 
clefia  pr^fcribic  ,    iubrogarenc.     His   ica,    uc  racio    ^ 
temporis  videoacur  pofcere,  conilicutis ,  menfe  De- 
cemuri  ejusdem  anni  Macao  folvens,  in  Europam 
abiit,  firmiflimo    animo  in    Chinam  redeundi ,  ut 
Imperatore,  quod   pollicicus  erac,  rurfum    faluta. 
to,  religioni  Chriitianae  confulerec. 
§.  LXllL 
Verum   Cani-hy  fcquente   anno  obiic,  Succef- 
forem  reiinquens  Koug-tclmjgum^   quarco  genitum, 
qui  vivo  eciam  pacre  haud  obfcura  animi    Chriitia- 
nus  perofi  indicia  ded^rac,  eosque  ,  ut  rerum  poci- 
tus  ell,  aperco  quoque  odio  exercuic.     Nam  6c  in 
Principes  Sunu  eodem  fecum  ianguine   procreacos, 
non  habica  eciam,  quod  Sinis  alias  inuiicacum,   ra- 
t^one  fexus  fcminei,  quod   iidem   Chriltianam    am- 
plsxi  eiTenc,  fjgviic,  cSc  Ecclelias  fupra  creccncas  de- 
moiiri  juilic,  Miilionariis  omnibus,    qui  extra  Pe- 
kinum  eranc ,  Macaum  relegatis.     Jeiuicas ,  qui  in 
obfequiis   aul^   eranc,    aegre    fe  fuitencaoanc ;    nec 
aliis,  quamquam   cuperenc,  opem  ferre   pocerant, 
tum  quod  omne  liccerarum  cum  aliis  commercium 
gravicer   veticum   fuerit,     tum    quod   incra    ludus 
triennium  non  niii  feinel,  atque  iterum  ad    Impe- 
racorem  admiflT  fuiffent,  idque  precaria   opera  de- 
funfti  Imperatoris  filii  tertio  decimo  loco  nuci,  qui, 
cum  iibeiium  fupplicem  Imperacori  porrigendumab 
iis  accepiffec ,  /;/  quo  ftatu ,  inquiebac ,    res  veftrce 
abhiuc  Jt^it  y  qiiam  dijfenfiones  relighms  cauja  inter 
vos  ortce  fuerunty  i^fi  fcitis ^  quantim  ftudii ,  ^ 
indnftrice^  ut  has  complanaret  ^  pater  meus  imp^tt' 
derit ,  non  ignoratis  etiam:     Qjiid  vobis  videretur^ 
Ji  noftri  Sinenfes  in  Europam  delati ,  ritiis   veftros^ 
moresque    noftris  vellent  conformari  ?  frater  meus^ 


^  ^34  H}Jforia   Contro^i^erfiarmi 

hnperator^  ferto  in  ammnm  'm^iixit  ^  ut  his  liti* 
giis  modus  tandem,  ^  finis  i7?iponatm\  Petiere 
aiitem  eo  libello  ,  uc  Miilionariis ,  qui  diploma 
olim  a  Cam-hy  impecrafrenc,  (§.  4^.)  in  China 
licerec  manere,  ceceris  vero  locus  exilii  mutarecur, 
&  Canconem  pro  Macao  defignari  pacerecur,  quod 
'is  porcus  Europ^eis  navibus ,  per  quas  pecuniam 
cum  epiftolis,  &  res  alias  excolendjs  fcienciis  ne- 
cefiarias  acciperenc,  commodior,  quam  Macaeniis 
eflec*  Imperacor  le^lo  libeilo  rem  ita  cemperavit, 
uc,  qui  dilciplinas  machemacicas  proficsrencur,  Pe- 
kinum  venirenc ,  aliqui  ad  res  Europxas  curandas 
Cancone  rejiiterenc ,  ceceri  abirenc  Macaum,  6c 
hinc,  li  voluerinc ,  in  Europam  remigrarenc.^gq^) 
Nihii  pra:ceie i  impetrari  potuic,  -^fc^ue  hoc  in- 
tra  crienmum  luClus,  quo  tinito  ecfi  duo  Legati  ex 
Carmeiitarum  ordme  j  Pontiticis  nomine,  una  cum 
muneribus,  ^  litteris  anno  I725.  Pekinum  venif- 
fent ,  frullra  tamen  eorum  conatus  fuic.  Cum 
cnim  intcr  cetera  rogarenc,  uc  MifHonarios  Ma- 
caum  relegatos  ad  priftinas  rtacioncs  redire  finerec, 
qua  racione,  uc  dicebanc,  Majefias  tua  Pontificis 
Jenio  jani  confeSii  vitam  in  plures  annos  proroga* 
ret,  ad  raia,-  Imperacor;  fi  id  voluiffeni,  duduni 
litique  prceftiturus  eram ,  cuin  Patres  au/ici  ea  d6 
caufa  lihellum  fupplicem  miln  porrexerunt :  cum  ex 
P.  Gothardo ,  is  pi  imas  in  Legacione  cenebac,  qux- 
iivic,  quoc  in  exilium  relegacos  putec,  inceliedto- 
que,  prope  quadraginca  elle,  quid  hic  manipu/usy 
repofuic  y  in  tam  amplo  Imperio  potefi  honi  prcefta- 

re. 


CS97)  Heec  fumfi  ex  epiflola  P»  dz  Mailla^  ad  P* 
au  Halde  Pekino  data  anno  1724.  die  16.  0£t» 
apiid  Jofephum  Stcecklein  ^dtbot  Tom.  IL  Par- 
te  XII.  pag.  53.  Item  Reponfe  au  livrc  intitu- 
le,  Extraits  &'c.  cit.  SuppJem.  ad  Part.  III.  pag. 
157.  Ceterum  hic  ille  Mcnlla  efl,  qui  annales 
Impcrii  Sinici  cx  Tartarico   in  Gallicnm  vertit. 


Colhgmm  VVl     ,  255 

re  ,  qiionm  vjx  unus .,  alterve  cuhh  provmcicp  oh- 
tingcit^l     nec  bi  ob  imgucs  fmic'^  i^uperitiiWi piwdi' 
carJce  religmii  Jcitis  iaonei  fiuit :  e   re  proi^uk   il^ 
hrum  ifl ,  ut    Pekini ,  <f    Cautone  tantum   nioren-^ 
tur.     Scio   qitidem  vohis  cordi  ejje ,  ut ,  quoad ficri 
potefts  omnes  Sinas  vefircie  re/igioni  initietis ;  Jedf 
id  cupttis ,    primum  ah   aula .    tum  frequentijjhnis 
Imperii    urhihus ,   Pekino  ,    £7    Cantone ,    exordiuni 
fumte ;  id  fi  tffetfum  dederitis ,  tum  fupervacanea 
veftra  opera  erit :  f/quidem  Pekinenjes  £f  Cantonen- 
fes  ad  propagandam  in   reliqnas  provincias  religiO" 
neni  peic  Je  je ,    quin   vohis  opus   fit ,  fatis  erunt^ 
FrcEterea  fi  religio  iitteratoriim  nofirorum  iji  paucis 
a  veftra  difcrepat ,  cur  vuttis  ,  ut  prne  illa  veftrant 
ample&aniur  -     Jin  contra  penitus   dijjent  t ,  nolite 
vohis  perfvadere^  nos  religione??i  aliquot  ??iille  anno' 
rum  fpacio    rohoratam^  vejiri   cauja  prius  dejertu* 
ros  ejje  ^  quam  liquido  conftet-^   utra  ex  bis  verita- 
ti  magis   conjentanea  Jit,  (  398  )    ^t^    Impeiator, 
uc  tere  folenc  ii  ^  qui  reiigionem  ad  humana;  raiio- 
nis    cricinum    exigere    folenc.      Legati  a  coiloquio 
dapibus  regiis  Jnuce  habici,    fadloque  in    Europam 
redeuodi  apparacu,  nihil  plane  in   religionis  corn- 
modum  ertecere;   quin  ab  eorum  difceiiu   m.ajor  in 
,  Chriitianos  per  Proiegem ,  &  ceceros   urbium  pro- 
vincise  Canconenlis  Prjete6los,  im.peracore,    uc  iuf- 
picio  non  de  niliilo  erac,   fubornarice ,  anao     17/32. 
excicaca  fuit.     Cum  enim   ancea  quiDusdam  Miiiio* 
nariis,  ad  curandas  res  Europa:orum ,  Canconemo- 
rari  licuifiec,    Prorex  aiiixo    ad   octo   cemplorum, 
toc  Chriitiani  Cancone  habebanc ,  porcas  niandaco^ 
quo  legem  Chriftianam  moriim  corrupcricem,  cau- 
fam  turb^rum ,  &  falforum  dogmacum  plenam  ca- 

vil- 


(S98)  Epiftola  P.  Caroli  Szlaviaek  Pekino  data  an- 
no  1725.  die  20.  Novemb.  Vide  cit.  Tom.apud 
Stocklein  pag.  ^7»  &  feq.  qui  colloquio  huic  in- 
terfuit. 


236  HiflQria  ContYovzrJiarum 

villabatur,  omnes  convafatis  rebus  intra  mduum 
urbe  eYcedere,  &  Macaum  proEcifci  jullic,  quia 
non  delticic  qu-)que  Praefectos  Macaenfes  minis,  6c 
promifHs  concitare,  uc  eos  penicus  in  Europam  re- 
legarenc.  Dies  21.  Auguiti  exilio  coniticucus  eruc. 
Fruftra  Midionarii  fe  ImperatorJS  Cim-dy  dipio- 
mace,  frultra  eciam  obcenta  nuper  a  Fong-tchingo 
Cancone  manendi  venia,  cuebancur,  naves  inlcen- 
dere  coadti  univerfe  quindecim  ,  tot  enim  foUim 
erant,  &  incer  hos  P,  Porquet  y  ex  cujus  liccens 
hxQ  fumfi,  Macaum  pervenere.  (399) 

Non  polium  hoc  loco  non  face"re  ^  quin,  prius 
ad  alia  quam  progredior,  fabulas ,  nifi  mavis  men- 
dacia ,  quibus  diarium  Legationis  a  Mediobarbo  obi- 
tx  fcatet,  tibi  detegam,  Aucorem  iUius  ferunc 
eHc  Sofleneiim  Fiam-i  ^^  Mediobarbi  Procancelia- 
rius  erat.  Edidic  autem  id  fjepe  mibi  jam  memo- 
ratus  Anecdotarius  Gallus:  is  dupiex  exemplar  fe 
prae  manibus  habuiffe  teltatur,  alterum  Itahcum, 
Latinum  alterum  ,  &  utrumque  juffu  Mediobarbi 
confcripcum  ,  (Sc  ab  eodem  revifum;  lacinum  ta- 
men  mulca  concinere,  quae  italico  defint,  additque 
hunc  defe£tum  a  fe  fuppletum  efTe.  Jam  hoc  ip- 
fum  fufpicionem  merito  ingerit ,  diarium  ab  Anec- 
dotario  interpolatum ,  &  corruptum ,  quin  ipfa 
quoque  diaria ,  quibus  fe  ulum  fuiffe  ait,  malae 
fidei  effe.  Qui  enim  fien  potuit,  ut  ucrumque  juf- 
fu  Mediobarbi  fucric  confcriptum  ab  homine,  qui 
rebus  gdlis  intererat,  &:  a  Legaco  recognicum,  nec 
tamen  alceru«i  alceri  conlenciac  ?  adde  ^quod,  quid 
quid  cum  Sinis  adum  efl,  cam  Legacus,  quam  dia- 
rii  Scriptor  per  intcrpretes  egere:    interpreces  au- 

tem 

CS99)  Scripferat  has  ad  P.  dt  Goville  Macao  1732, 
die  II.  Dec.  Vide  ^BeltbotTom.  IV.Part.  XXV. 
pag.  10.  Item  epiflola  P»  Philippi  Sibin  eodem 
aniK)  30.  Dec.  ex  eadem  urbe  data  •  ibid.  Part, 
XXXIV.  pag.  2. 


Colleghtm  FHl  ^237 

temfuere,  in  via  Pereira^  Pekini  in  aula  Parre- 
fitfj^  uterque  Jefuiu,  Quis  vero ,  nili  hebetiffi- 
mus  ,  fibi  perfuadeac  ,  tam  abfona,  &:  plane  enor* 
mia,  quse  in  eo  diario  de  Jefuitis  continentur  ,cri* 
mina  ab  his  ipfis  efle  prodita?  fin  ex  aliis  Scriptor 
diarii  hac  intellexit,  quid  vecabat  ^  ad  faciendam 
fidem,  eorum  nomina  edere  ?  qui  Pekini  in  aula 
tunc  agebanc,  &  finicam  linguam  callebant,  proc- 
ter  Jeluitas,  fuere  DD.  Ripa^  &  Pedrhii  -  ac  illi 
cum  Mandarinis ,  qui  cum  Legato^  Imperatoris 
nomine  res  tractabanc ,  nihil  unquam  contulere; 
Mandarini  lefuitarum  opera  folum  ufi  func  >  hos 
vero ,  uc  id  regeram ,  fua  crimina  fponce  faffos  fuif- 
fe,  nili  llolidiffimos  quis  fuiffe  putec  ^  nemo  ,  eciam 
verciginofus  credec.  Unde  igicur  ea,  qmc  in  icine- 
re ,  &  aula  gelta  func ,  Legacus^  6c  diarii  Scrip* 
cor^  uterque  recens  in  Chiuam  appulfus,  lingiioS 
ignarus ,  incelligere  poterant  ?  nae  hiec  malam  fidem 
Anecdotarii  aperte  produnc,  quod  ex  fpiilis  ei^! 
erroribus  diarii  magis  perfpicuum  fic ,  paucos  deii- 
babo.  Narrac  P.  Ceru  ^  Procuratorem  de  propa^ 
ganda  a  P^  Laureati  Jefuitarum  Vifitatore  miffum 
fuiffe  ad  falutandum  Mediobarbum ,  cum  is  Canto* 
nem  venit ;  quid  Jefuita  habuit,  quod  Procurato- 
ri  de  propaganda  mandarec  ?  auc  cur  hunc  mitce- 
rec  ad  faiutandum  Legacum,  qui  ftabiiem  fedem 
Cancone  habuic  ?  vide,  uc  hic  Scriptor  fc  ipfum 
jugulec.  Deinde  adJic :  P.  Milkr  Jefuicam,  do- 
rnino  y^ppiani  autorcm  fuiffe  pcr  litteras  ,  uc  con- 
lilia  cum  Millionariis  de  propaganda  conf errec  ,  ne, 
fi  Legacus  Macaum  veneric ,  diverfa  a  Jcfuicis  lefpon* 
fa  darenc,  Quam  multa  hic  abfurda  \  D,  Appia^ 
»7  quaiuordecim  annis,  Jefuitarum  technis ,  incar- 
cere  fqualltbac ,  uc  ipfe' Anecdotarius  facetur,  (^ 
nunc  P.  Miller,  qui  recens  in  Chinam  venerac^ 
jam  domino  Appiani  tam  familiaricer  cognitus,  uc 
ilium  ad  Jefuicarum  piirces  concra  Legatum  per- 
traherec  /     «11  epilioiam ,    quam   ad  P^ovmciaieiu 

Au- 


S3S  HijloYia    Controverjtarum 

Aulbix  dedic,  ex  autog^apho,  quod  p-nes  me  cft-, 
€:<rcripram.     Pekinoy  hyemalt  Imperatorh  Shmrum 
ref/Jejitia  j  iaheo  fequentta  majidiita:    (  hstc  feojLm 
•  fcripta   eranc)  noii    ahs   re  Reverentice  veftra,  £/ 
per  R,  f^'  toti  J.nac  provhtciae    y^ufiric?    commimi- 
canda,  ex  qiiihus  ftatus   MijfPonis   Sinenfs    almnde 
(onftahit ,  una   rogans  enixe  R,  F.  quo  fan&is  fws^ 
Jmrumque  Sacrificiis ,  &f  Precihus  ex  charitate  opem 
fer<^t  ^^i/fioni  pm    jajii    agonizanti,  mihique  e^clem 
RECENTER  adfcr''pto  y  ^  von  fme  per  culo  cum 
plurihus  aliis  in  eadem  latitanfu  Cantone  i  5 .  y^pri" 
lis  1720.     Is  poftea  rediic  in  Eiirop.m,  &  Viennx 
anno   1727.  mo  atus,  omnia   hxc  ignoravic,    qicj; 
Anecdotarius  ab  eo,  (Sc  per  eum  g.tla   fuifle   fom- 
niavic.     Addc&illud,   quod  epiftoiam  ejusHem  ad 
D.  y^ppiani  fcripcam  ,   die  3.  Julii  anni    172^   lig- 
natam  ,   indgnis  fraudum   arriiex,    comm  nius  eit. 
Unde    enim    Mediobarbum    venturum   jam  huc    die 
horat  ?     movic  is  UlyfFpone,   uc  Ane^ciotariiisipfe 
facetur,  die  2^5.  Marcii  anno  r""^'".  5c  23.  Sepcen/- 
bris  eodem  anno  Macaum  appulic :  unde ,  inqu^im, 
P.  Millcr  jam   5*  fulii  de  illius  adventu   cognovic  ? 
fbrre  a    Barnabitis  Calchi^  &  Alexandrini^.  Sed  hi 
primum  menfe  Seprembri  Canronem  venifTe  dicun- 
tur ,    ^   iljinc  Pekinum   movifTe ,    uc    Imperatoris 
animum  vencuro  Legaco  conciliarenc^      HocBarna* 
bita-  facerenc  ,    hovitii  in   regno,    linguie ,  &   con- 
fuetudinum  ignari  ?  annales  Sinici ,    qui    excerorum 
advencum  diligenter  connocanc ,  ucad  hunc  annum 
JJmailovii  RuflTa^  Legaci    meminerunc ,    ita  de  his 
Jjarnabicis  alcum  cacenc ,  quos    Anecdotarius   frau- 
dulencer  fuppofuic  duobus  Carmelitis,  qui  primum 
fub  finem  anni  1725.  in  Chinam  adveneie,  uc  pau- 
lum  fupra  n»emoravi.     Denique,  ne  quid  arcisco- 
miccE  deeffec,  P,  Ludovicam  Fan  J  iuicam ,    o  igi« 
ne  Sinam,  qui   Millionarium  in  Z^e^.^r;/^/;^  extra  mu- 
rum   agebac,    Pekinum    craducit ,     transformac    in 
Mandarinum,  &  mox  sundeni ,   linguarum    Euro- 

pxarum 


Colkghtm  Vlll  '       239 

paeariim    expertem ,  commutat  in  interpretem  Me- 
diobarbi.     Illud    quoque    lidiculum  ,  quod   ex  P. 
Tomacdli -i  qui  ex  Congregatione    Clericorum  Mi- 
norum,  &    jam  inde  Roma  cum   Viani   in    comi- 
tatu    Mediobarbi  erat,   Jefuitam  creet.     An,  fi  Via- 
vi  autor    hujus  diarii   fuifTet  ,    is  ,    cujus    f^mihie 
alumnus    Tomacelli   fuerit,  tam  turpiter  ignoraAlrt  ^ 
atque   hdLQ  noo  tam  tui  gratia  ,    quam    illius,  qui 
hifloriam    Abbatis    F/mry   continuat  ,    dida   funto. 
Forte   difcet  hinc  cautior  deinceps  efle  ,    &  m.ajori 
criririo  fcriptoribus  ad  continuandam  hiftoriamEc- 
cleliaiiicam  uti,     Revertamur  Pekinum. 
§.  LXIV. 
Interea  JefuitiE  Pekinenfes ,   quid  Cantone  fa- 
ftum  eflet ,  certioies  redditi  ,  in  id  ante  omnia  in- 
cubuerant,  ut  criminationes^  quibus    Lex  Chrifl:ia- 
na   a   Prorege    petebatur  ,     conveilerent,      Itaque 
Jg-natius  Kcgkr  Tribunalis  mathematici  Prsefes,  (Sc 
hlud  ita   pridem  in  Tribunal   etiam  rituum ,  quod 
inufltatum  haaenuserat,  cooptatus ,  libellum  fup- 
plicun  fociorum  nomine  confcriptum,  anno  I""'^^, 
die    16.  Januarii    primis  aulse  Mandarinis  tradidit , 
ab  his,  cumi  occafio  ferret,  Jmperatori  exhibendum» 
Xibellus  ad    reditum  Imperatoris,   qui    vernos  ho- 
nores    defunfto   patri  ad  fepulcrum,  tridui  itinere 
Tekino  diflltum  habebat ,  dilatus  ell,     Redux ,  ubi 
libelium  legiflet ,  Jefuitas  in  comitatu  D.  Pedrini, 
adeflle    juflic  ,    quibus,    adftantibus   pr^ter  morem 
duobus  primis    au>^  Miniftris,  pauca  de    religione 
Chriftiana,  quam  nec  vetuifl^et  hadenus,   necvul- 
gari  permififlec ,    celeriter  prsfatus ,  vos  ^  dicebat  , 
parcntibus ,    £^    majoribns  dfun^iis   fiiillum   hono^ 
Ytm  prasbctis\  tajitiqut  illos  facere  vidcmwi  ^  qiian' 
%i  lapicks  5  quos   qitotidie    calcatis,     Documento   eft 
Ur "  tcheu  (  erat  is  Princeps  Jofcphus  ex  regia  fa- 
Hiiiia  Sunu}  qui  ^  ut  primum  vefirafacra  ampkxiis 
§y,    resitrmtiam   Majoribus  fuis  ,  prius   diligenter 

pras* 


24^  Hiftona  Controver/Tanm 

pra^itaiHy   77egligercy    qiihi  ,etiam  deCi^icatm  laheri 
ccEpit,    Id  cum  tolerare  d^Juce^s  imJim^  cr[rnr  re/if^iom 
?jem  ve^Ir^m    toto    Jmperio  eliviinare  ,   qva  eVmiinta 
if  fim  Imwn   hic    vivetis^  £/  veflra  opera  imtilis 
erit ,  proi7uk  vohis  quoqm  hivc  migranai.m,    Ei  qiiis 
efty  qiii   vuwdatis   meis   refiftere  aitdeat  /  hoc  cum 
dicebac  ,  oculos,    ut    plurirr,um  in    O,  Pediini  de- 
fixos  habuit,   tujus  cum  illum   poilea  a  rtcefFu  ah'i 
admonuiflcnt  ,    candide  fafTus  e(t ,    fe    cum  Fovg" 
tchingo  ,  dum  Cham  hy  adhuc  viveret ,  de  hoc  ar» 
gumento  acriter  difceptaiTe.     Ceterum  Jeluitse,  ubi 
Imjperator  finiit ,  paucis  ,  &  cordate  ad  objtdia  re-r 
fponderunt  ,  nihil  ma^is  a  lege  Chrifliana  inculari, 
quam  parentum  venerarionem,  exflare  de  hac  nu- 
•teria    libros   a   deceflbribus   fuis   finice  ronfcripios, 
editosque ,  quos  fi  Imperaror  aut  per   ^^^t  confule- 
re  volet,   aut  aliis  examinandos  dari  jubeat,    vifu- 
rum  ,  quam  invidiofe,  &  falfo  parenrum  conten^tus 
Chriftianis     a    provinciarum  Prjefedtis  objiceretur. 
Admiratus  refponfum  Imperator^,  poflquam  iterum, 
ac  tertium  ex    iis  pcrcontatus  eil: ,  verene  hsec  lex 
Chrifliana  pntciperet,  illique  eadem  animi  fiimiia- 
te  id  affeverarent  ,   Jegis  veflra  ^  inquit  ,  nullam  no^ 
titiam  haheo  ^  7;ec  lihros  veflrvs  nnqiiam  legi,  Si  ita^ 
iit  affrmatis  ,  res  habet ,  tum  nihiil  efl ,  cnr  in  Chi» 
na  7ion'  Pojfltis  ma^.ere:    frrul  ad  duos  illos,  quos 
adfuiffe   dixi,    Miniflros    converfus,  ^;;,ait,    qttod 
ifli  72egant ,  ego  pro  i^uhihitato  hahui ,   vos  eorum  li^ 
hros  dilige72ter  perlegitc  ,  £r  ,  quideatenus  C072t?7;ea7;tj 
ad  me  referte,   (400)  Din-iifli  ex  aula ,  libios,  uc 
imperatum  erat ,   ad    Miniiiros  tulerunr ,  fed,  qua; 
iflorum   de   illis   fententia   fuerit,  nunquam  refcire 
poterant,    illud    feriiis    poflea  cognitum ,   Littera- 
tum  ,  cui  libros  pei  fcrutandos  dederanc ,  iis  ledlis  in 
hasc  verba  ,  aliis  audientibus  prorupifle:  Fei-/chia, 

gi72^ 

(400)   Hcec    ex   inemoratis   p«iulo  ante  epi.toiis  ex- 
cerpfu 


Colkgium  yUl  241 

e/V  -  tso  -  Hi  -  )ai  ^  hoc  eft,  k^cm  ejfe  dtff^ciUhnam ,  ;;//? 
^^uis  finj&mft^  autfarj&ns  effecnpiat:  quae  vox  miram 
deinde    his    libris    exiftimationem    peperit^    C4-0 
Qiiin  compertnm  etiam  fuit,   Tmperatorem,  uccer- 
tior  de  veritate  fieret ,  libros  eosdem  quibusHam  ex 
idololatrarum  ftdla    Ho  -fchaiig  ,   &  Tao  -fe  cogno- 
fcendos    dcdifTe  ,    quorum  quse  mens   &    JudiciuiTi 
fueric,  ne  quidem  poft  quinque  menfes  ,  cum  libri 
redditi  func ,   refciri  potuit,     Ceterum   jefuit^  ea; 
qu3e    novilTTmo    colloquio   Tmperator  dixifret,  fcri- 
pto   complexi    funt,  &    ad    epifcopum  Pckinenfem 
vnKtyQ^  uc   viderer,  qiiem   in  locum  res  Chriftiana 
adduda  efTec.      Epifcopns ,    quia  ferum  Roma  aii- 
Xihum  ob  longinquicatem    itineris  affuturum,  peri- 
culum  autem  prsefentiffTnjum  videret ,  e  re  putabat, 
uc  MifHonarii ,  qui  adhtic  reliqui  in  fua  dioecefi  la- 
tebant,  ca  in  ricibus  finicis  moderacione,  quamMe- 
diobarbus    (§.  ^-2.)    pra^fcripferac ,  uti  poffenc,  & 
ut  ad   fervandas  Chriftianorum  reliquias   uterencur, 
priiecepic,  litterisque    paftoralibus  die   6.  Juhi,   ac 
icerum      ^'^.     Decembris    anno     17^3.     vulgncis , 
omnes,  nifi   imperata  facerent ,  ab  facrorum  admi- 
nillratione  prohibuit.  (402) 

C40O  Cuin  Imperator  Kfei7-/on§  anno  1778.  jubc- 
ret  colle^tionem  6000.  librornm  ,  qui  ab  argu- 
inenti  gravitate  ,  &  flyli  elegantia  fe  in  pri- 
mis  cnmmendarent,  adnrnari,  volebat,  iit  P. 
Pvicii  liber.  Tien  -  chi- che -y ,  de  quo  fsep^  me- 
inoravi ,  item  alter  ejusdem  Ycir.g  -  wctno  ^  di£lus 
&  P.  Verbieft  liber  ,  Kiao  -  yao -/v  -  hm  ^  q^ii 
omnes  de  religione  Chrifliana  agunt,  eidem  col- 
]eaioniinfererentur.  Vide  lettres  ^ifiantes  &c. 
Tom.  XXIV.  novge  edit.  pa^.  481..  (40-)  Hi- 
floire  generale  de  la  Cliine  &c.  Tom.  XI  pa^. 
500.  item  epiHoIa  P.  de  Maill-a  Pekino  ip. 
0«l.  an.  177^.  fcripta.  Vide  Lettres  edifiantes 
A^c.  Tom.  XXIL  pag.  64.  &  ^tltbQt  Parte 
XXVIL  pag.  102. 


242  -  liijioria    Comrover/iarnm 

§.  LXV. 

Hacepifcopiindulgentia  pacari  videbatur  tantis* 
per  tenipeflas,  qux  ne  rurfus  majori  impetu  redi- 
lec  Miflionarii  fumma  caurela  ufi ,  clam  facra  fi- 
delibus  adminiftrabanc ,  non  nullc  plane  operue  pre- 
cio ,  cum  nihii  tale  cogitantibus  decretum  Clemen- 
tis  XIL  anno  1735.  die  26".  Septembris  conditum, 
in  Chinam  allatum  eft ,  quo  epifcopi  Pekinenfis , 
nuper  defun^ti  ,  mandata  irrita  reddebantur,  & 
utraque  paftoralis  nuliius  loboris  ,  ac  momenti  Q^^y 
&  fore  declarata  fuit,  72ol^is  ^  uc  addic  Pontifex, 
infiiper ,  £5^  upofloUcce  Jedi  refervanus  facultatem  , 
Clirijii  fideUhiis  in  eodem  re^no  degejitibiis ,  aperiendi 
7iojiram^  8*  diSicv  fidis  mentem^  pofi  rnaturam  iti-^ 
dein  hahitam  deliherationem  fuper  aliis  rehus  ,  qim 
hujusmodi  materiam  refpiciunt,  Ut  ut  hucc  ad  fer- 
vandam  religionis  caftimoniam  fapienter  conltituta 
fuermt,  vix  tamen,  ut  tum  res  erant ,  iis  jam  io- 
cus  in  China  effe  pocuit,  quod  Miiiionarii  omnes, 
qui  extra  Pekinum  erant,  Macaum  reiegati  eilentj 
&  pauciflimi  in  iatibu)is  hasrere  cogerentur,  aditus 
vero  in  Imperium  omnibus,  quam  diu  Fo7jg-tching 
vixit ,  fumma  cum  diiigentia  praeclufus  efiet,  Nce 
fub  Kien-lovg^  qui  iiii  anno  1736.  fuccelTerac^ 
Chriitiani  cum  MiflTonariis  ciementius  Iiabiti  lunt. 
NuIIus  enim  pene  annus  abiit ,  qud  provinciamm 
Prstfedli  libellis  ad  Tribunalia  miilTs  Chriltianos 
non  exagitalfent,  Jefuitis,  quaifTquam  calamitati» 
bus,  quibus  religionem ,  ejusque  minill:ros  premi 
videbant,  opem  ferre  cuperent ,  quod  rarillimusil- 
lis  ad  Imperatorem  aditus  pateret,  fruftra  advcrfa* 
riorum  moliriones  dilTTpare  conancibus.  Ipfi  adeo 
lofepho  Cafiiglione-)  Fratri  iaico  ,  quem  Kien-long 
ob  inlignem  pingendi  peritiam  ante  alios  ferebat , 
dupi  pro  religione  Chriltiana  aut  ipfe  illum  orabar, 
aut  alioium  nomine  {uppli.em  iiDelium  porrexit, 
foienne  iriud  fuum  reponere  foiebat  ;  religiomm  VC' 
flram  72012  davmavi ,  fed  72s  eam  alii  in  primis  mi- 

li' 


Coflegium  VllL  *45 

liW  <)   Mmpk^ere72tur  ^    vetui   vohh  Europats   illam 
profitzri  integrim  efloj  diferte  mandans ,  ut  ne  dein- 
ceps  ea   de    re  iermonem   faceret*     Quare  Jeruicas 
repulfam,    concra    quam  fperabant ,  pallT ,  ne  Im« 
peracoris    ammum  ,    Chriitianis    alioqui    infenfum , 
magis  irricarenc,  claufis  cemplorum  Januis,  myfte- 
ria    religionis   celebrare ,    ceceri   vero    Miilionarii, 
qui  auc  lacebant,  auc  inobfervaci  Macao  in  fuas  pro- 
vincias  penecrare  poceranc,  incerdiu  in  fpeljeis  cre- 
bro  etiam  in  fepulcris ,  auc  remocis  faltibuscondici, 
noctu  folum  prodire,  &concicis  cacice  Chrillianis,  quo- 
niam  omnia  exploratoribus  plena  eranc,  in  vilillimis 
ergallulis,  auc  mwibus  facra  miniftrare   cogebancur, 
Si  quae  force  illorum  veltigia  deprehenfa  func,  tum  vero 
Prcefecti  Chriftianos  promifcue  in  fudicium  vocare  , 
exercere  qua^ftionibus,  verberibus,(&:  cruciatibus  affi- 
cere,  ut  religionis  miniftros  proderent ,  quorum  fi  cru- 
ciatuum  vehementiavidi  ndicium  feciffent,  omnia  la- 
tibula,  angulos,  fpecus (ubterraneos  a  fatellitibus  inda- 
gari  jubebanr,  &  comprehenfos  ad  fe  adduci,  quos  par- 
timlongo  carceium  fquaiore  macerabant,  parcim  ferius 
poftea,  (403)  Imperatorenon  mvico  ,  quin  prudence, 
volenteque  ad  mortem  ,  quod  ad  idtempusin  China 
inauditum  erat  ,    (404)  religionis    caufa   damna- 
d  2  runt. 

(403)  Ita  Fitrns  de  Sanz  epifcopiis  Maurocaftrenfis 
anno  1747.  die  26.  Maji  in  urbe  Fo  -  tcheii  -fii , 
provinci^  Fokienfis  mortem  ,  religionis  caiifa 
perpeiTiis  eft :  eodem  anno  quatiior  ejus  focii 
ex  eodem  ordine  S.  Dominici,  in  carcere  la- 
queo  pro  fide  eneQi  funt.  Vide  epiftolam  P.. 
Godofr.  Leimbeckhofen  Soc.  Jefu ,  pofcea  epi- 
fcopi  Nankinenfis  in^VBeltbot  Part.  XXXV.  pag;. 
75.  Anno  autem  1748.  die  12.  Sept.  PP.  Anto- 
tiius  yofiph^  &  Trijia-nus  de  Atemis  e  S«c.  Jefa 
in  Su-cheu  eadem  de  caufa  mortem  oppetierunt» 
C404)  Ita  haftenus  creditum  fuit,  fed  Benedi- 
ftiis  XIV.  in  fermone ,  qucm  anno  174S.  dic 
16.  Sept.  de  pia  morte  Petri   de  Sanz ,  ad  Car. 

di- 


244  '    HifloYia  Cof2irover/tarum 

runc.  C405;)  Hsec  in  MiflTonarios  exercita  feveri- 
tas  et(i  non  paucos  ex  neophytis  in  canlbncia 
roboraverac  ,  plerosque  camen  ita  conlternavic , 
uc  paflim  a  fide  dehcerenc  ,  nee  erac ,  uila  ex 
Imperii  provinciis,  qUc£  his  curbis  non  fueric  im- 
plicita  ,  &  profligatx  religionis  Chrittiance  ,  quae 
prius  iatillime  horebac  ,  criltiilima  velligia  non 
rcierret.  ■ 

§.  LXVI. 
Hunc  in  modum  res  Chrilliana  apud  Sinas 
conftituca  erac  ufque  ad  annum  IT42.  quo  Bene- 
didus  X[V.  Poncifex  Maximus  edica  Dulla :  Ex 
fjiio  Jtngidari  :  (40^)  ricus  linicos  ,  quos  ejus  de- 
Ccllbres  ,  ride  exponentium  nixi,  parcim  vetuerunc, 
(§.  21.)  purtim  mdulicre,  (  ^.  23)  purtim  ulce- 
riori  judicio  (5.  30.)  rcdrvarunc ,    ( 40/  )   uc   ,no- 

duni 


dinales  habuit  trftatiir  ,  fibi  conftarc ,  jam  17111!- 
to  ante  a  Dominicanis  languinem  in  China  pro 
religione  fulum  elle  ,  nec  tamen  nomina  eorum 
aiit  tempus  prodidit.  Sententia  mortis  in  i^- 
tYum  at  Saviz  a  Prorege  Fokienti  iata  exftat  in 
liiters  annuis'Soc.  Jefu  vice  provinciae  Snicnfis 
anni  1747.  quarum  apographum  poiTideo.  Sen- 
tentiam  porro  Imperator  his  verbis  confirmavit. 
Mandctmus  ,  ut  Petrus  illico  capite  pleiil:atur : 
alii  quatuor  focii  juxta  fribunalis  Jententiam 
Jmt  quoque  capite  plet^iendi  ,  uti  b'  Quo-noei-^^in 
(in  cujas  domo  Pctrus  habitabat  )  juxta  aatam 
Jentertiam  jirargulanahs  ,  ia  tamen  fiat  Jolito  au- 
tumnali  termino.  Cetera  omnia  in  Jententia  ex- 
poj.ta  confirmamus.  (^405 )  Hift.  gencrale  de  la 
Chine  &c.  Tom.  XI.  pag.  513.  (^06)  Bulla- 
rium  Benedi£ti  XIV.  edit.  llomanae  pag.  84. 
data  V.  Icius  Julii.  Subfcriptus  ell  prajter  Cardina- 
lem  Pro-Datarium,  etiam  Cardinalis  PaJjiomi,  qui 
quo  animo  in  JeAiitas  fuerit,  etiam  extra  Italiam 
vulgo  notumeft.  (^o/jMirabar,  cum  in  thefes  thco- 
Jogicas,  quse  anno  1732.  Budae  prodicrant, incide- 
rem,  &  in  45,  haec  legerem  .  nitrito  v^^itur  ab  Ec- 


Collegium   Vlh  145 

dum  implcxum  amputaret,  folenni  verbomm  for- 
ma  condemnavit.  (4o§;  Ne  quid  autem  deinceps 
Miflionariis  fubterfugii  ex  conceflione  Mediobaibi 
(§.  62.)  Patriarch^  Alexandrini  remaneret,  formu- 
lam  jurisjurandi,  paulo  a  CJementis  Xf.  aliam  in 
hsec  verba  prcefcripfit,  Ego  N.  MiJJiOijnrins  ad  Si* 
t2as  j  vel  ad  regmmi  N.  vd  ad  provinciam  N*  afc* 
de  apofioHca^  vel  a  fiiperioribiis  meis  jiixta  faailta- 
tes  eis  afede  apoftolica  conceffas  miffus  vel  deflinatus 
Pcacepto ,  ac  mandato  apojlolico  fuper  ritihus ,  ac 
ceremomis  finenfibus  in  Conflitutione  Ckmentis  Pa- 
pa  XI ^  hac  de  re  edita^  qua  prafentis  juramenti 
formulii  prcefcripta  efl ,  contento ,  ac  fmlii  per  intS' 
gram  ejusdem  Conflitutionis  leSiuram  apprime  itoto  ^ 
pkne ,  ac  fdeliter  pareho  ,  illudque  exa&e ,  abfolute , 
if  inviolabiliter  obfervabo ,  ^  absque  ulla  tergiver- 
fatione  adimplebo ,  atque  pro  virili  enitar  ,  ut  d 
Chriftianis  finevftbus  ,  quorum  fpiritualem  dire&io- 
72 em  quo  quo  modo  me  habere  contigerit ,  fimilis  obe- 
dientia  prceftetur,  Ac  infuper  ,  quai2tum  in  me  efl , 
mmquam  patiar ,  ut  ritus ,  ac  ceremonice  finenfes  in 
litteris  paftoralibus  Patriarchcv  Alexandrini ,  Macai 
datis  die  4,  Novembris  172I.  permifia  y  acafan^ 
tiifpmo  D.  72oftro  Benedi&o  Papa  Xll^,  damnatcc  y 
ab  eisdem   Chriftianis  ad  praxim    deducantur.      St 

Q.  3  .         aU' 

ciefia  ritus  fimiifcs  -^  etiam  atque  etiain  aamira- 
bili  conjiantia  damnati  funt.  Nae  ifbi  ipios  fon- 
tes ,  ex  quibus  meUora  difcere  poterant,  aut 
ignorarunt ,  aut  non  confuUicrant.  (408)  Bullas 
huic  inferta  funt  ordine  chronologico  omnia  Pon- 
tificum  decreta ,  quse  in  caufa  fmica  ab  exordio 
agitatae  litis  vulgatas  erant.  Defunt  tamen  Con- 
gregatiouum  refponfa  ai  quaefita  P.  Morales , 
&  P.  Martinii :  in  refponfis  autem  Congrega- 
tionis^^nni  1704.  omiiTa  funt  illa  :  ^out  in 
qucefitis  relata  funt :  iteai :  juxta  ea ,  quce  in 
qucefitis  propofita  funt,  Deefl  quoquc  Turnonii 
Mandatum  Nankinenfe ,  quod  a  decrcco  anni 
1704.  in  multis  variat. 


246  HifloYia  ContYovtrJtanim 

autem  ,  quod  Deus  avertat  ^  qunqiio  modo  contYa  vz» 
mrim ,  tntns  ,  quoties  id  evenerit ,  pcef?is  per  pradi- 
£fas  Conflitutiones  impofitis ,  me  fidje&wn  agnofcn , 
i!f  declaro,  Ita  ta€^is  facrofanclis  evangeliis  promit- 
to^  voveo^  ^  juro  Sic  me  Deus  adjuvet^  ^  hcec 
fanSla  De't  evanyeJia,  Ego  N.  manu  propia,  Ita 
lis,  qu^  anno  1656.  in  China  (§.  20)  primum 
jnchoarat ,  deinde  Romam  propagata  ,  &  aliquoties 
fopita ,  lurfumque  fufcitata ,  non  folum  Mifliona- 
rios  (inenfes  diverforum  ordinum  ,  fed  Europjeos 
quoque ,  ut  animo  in  hos,  vel  ilios  ferebantur , 
non  ]wV)  religionis  damno  in  partes  djltraxerat,  tan- 
dem  judicio  fedis  apo(tolicj£  finem  accepit,  tametti  ea, 
qua:  ad  verit.item,  vel  fallitatem  expofitoriim  attine- 
bant ,  &  in  quiDus  cardo  totius  controverfiee  verteba- 
tur  j  intada  ,  6c  velut  in  medio  relida  e(fent. 

§.  rxv  I. 

Habes  ortum ,  progreffum ,  &  exftum  concro- 
verfiarum  de  riti  us  (inicis,  quos  cum  tui,  tum  po- 
pularium  noHiorum  gratia ,  quibus  libri  hujus  ar- 
gumenti  in  promtu  non  funt,  ex  majori  opere, 
quod  ohm  contexueram ,  in  compendium  retuii. 
Nunc  tarrictd  id  mjhi  Juie  poliem(uiinere,  ut,  quan- 
tum  ex  lot  ^  oH  giis  proteceiis,  le  per.  ontando  ex- 
plorem ,  tamen,  ut  honori  lup  confulam  omi(fo 
ten.amine,  ex  iis,  in  quibus  te  erudii ,  p.iucaqui- 
dem,fcd  quae  ex  re  nata  lint  ,coiollariadabo  ,  qu*e 
ha£tenusdictorum(int,  qua^dam,  quafi  anacephaleolis. 
I.  JeluitcB  ritus  finicos ,  qui  Confucio,  if 
progenitorihus  defunSlis  exbihentur ,  femper  civili' 
lus ,  non  item  religiofis  accenfehant,  Patet  id  ex 
omnibus  eorum  fcriptis  erilticis,  (  §§.  18.  20,  29. 
3^^. )  quious  hanc  fententiam  ita  tuebantur,  ut,  ^\ 
quid  in  ils  fiipeiditionis  lateret,  minime  tolerm- 
dos,  (in  autem  nec  ex  prima&va  inllitutione,  nec 
inle,  nec  eorum,  qui  ilTos  p.iagunt^^f^s  edent, 
ob  pictfentidimam  fpem  genti>  dnica;  ad  Chriitia- 
nam    religionem  convenendje,    non   vetandos  e(fe 

con- 


'  Colleghim  FIIl  247 

contenderenr.  Nec  ipfi  adverfarii ,  qui  apud  Sinas 
yixae,  Europxos  enim  ,  qui  conOieEudinum  popu- 
li  iliius  ignari,  numerum  verbis  pocius,  quam  ra- 
tionum  pondere  auxerunt ,  non  moror,  ne  ip(i' 
quide  n  ,  inquam  ,  adverfarii ,  unquam  Jefuiris  ob- 
jeceranc ,  ritus  fmicos  ab  iis  incer  religiofos  nume- 
rari.  Fomes  enim  difcordiarum  inter  utrosquc  is 
fuit,  quod  ilti  litus  illos  ad  politicen  ,  adverfariL 
contra  ad  religionem  (  §§.  21.  36.  37.  )  pertine- 
re  affirmabant.  Imperite  igitur ,  ne  dicam  calum- 
niofe  ,  Jefuitas  arguunt ,  qui  hos  idololacras  ,  -  auc 
p  iidentes,  volentesque  idololatriae  patronos  fuiffe 
criminantur,  cum  ipfa  Congregacio  eos  non  cul- 
pandos  cenfuerit,  (§.53.)  qui  aliam ,  quam  ad- 
verfarii  ,  praxim  fequuti  fuiflent. 

II.  N^oJi  foli  yefiutce  rttus  Jinicos  intev  chiks, 
if  viere  politicos  cenfelant.  Fuere  enim  complu* 
res ,  qui  m  eadem  cum  iis  fententia  erant ,  om- 
nium  Ordiaum  religiofi,  Augulliniani ,  Dominica- 
ni,  &  Francifcani,  atque  inter  hos  non  pauci  epif- 
copi  ,  &  vicarii  apoftolici ,  quorum  aliqui  origine 
SiniE ,  plerique  in  difciplinis  theoiogicis  apprime 
verfati ,  ac  pietate  infignes ,  quive  fupra  XX* 
XXX.  &  XL.  annos  apud  Sinas  (§^.24.29.30. 
41.  42^  43.)  exegere,  ipfosque  Sinas  tam  Chriltia- 
nos  ,  quam  genciles  ^  utrosque  e  litteratorum  gre- 
mio,  &  illos^nuidem  cum  juramenti  affertione  te- 
Ites  quam  plurimos  (  §§.  52.  54.  56- )  habuere ; 
cum  contra  pars  adverfa  paucos  admodum ,  &  ex 
his  ahquot,  qui  nunquam  in  China  fuej-e,  eosque 
non  rite  ad  propofitum,  nulkim  vero,  qui  ricus 
linicos  ad  religiofum  cultum  fpeftare ,  juramento 
alT^reret ,  produxeric.  ( §.  54.)  !?urfus  igiiur  aut 
imperiti ,  aut  cakimniacores  funt ,  qui  folos  Jefui- 
tas  hujus  fentencice  patronos  fuifle,  etiam  hodie 
affirmare  nil  penfi  habent. 

in.  S/  quos  autem  ex  ritilns  fuperftitiove  in* 
fe&os  Jefuita  exiftimahant^  illos  jam    viulto   ante^ 

quam    - 


248  Hijloria  Controverjtarum 

qjiomfedes  apojiolica  qiadquam  SecreviJJet^  ip/i  fpon^ 
te  fua  vetuerunt^  Qua  de  re  noo  folum  exitant 
varia  eoruir! ,  aliorumque  fcripca,  C§§.  i8»  20.  29. 
30. )  Sed  ipdus  etiam  facrae  Congregaiionis  lucu- 
lencum  teftimonium,  hac  caufa  diferte  addica  ,  quia 
pleraqiie  ex  illis ,  quce  Chrijiianis  permittenda  non 
^M  *  fi(^^i  pVi^^fiittitur  s  refponfumfuity  ipft  quoque 
fe  nunquam  re  vera  permi/iffe  decLirarunt^  f  §•  53?  ) 
Proindc  aut  vecordes  funL,  qui  judicium  fuum  ju» 
dicio  Congregacionis  anceponunt,  auc  omnino  ru- 
des ,  qui  Jefuicas  in  cuenda  fua  fencencia  pervicaciae 
arguunc. 

IV^  Nec  Jefuita  unquam  durante  lite ,  vian* 
datis  apojiolicis  refrathirii  erant-  Nam  prim^  de- 
daraciones,  &  refponfa  facrx  Congregacionis ,  ab 
Innocencio  X.  &:  Alexandro  VII.conhrmac£(^§§.2i. 
^3.)  in  ucramvis  parcem  condicionibus  adedae 
eranc^  Itaque  ucrique  parci  ex  juris  norma  ince- 
grum  fuit,  Sedem  apoftolicam  appellare.  Ubi  ve- 
ro  Clemens  IX.  (]  §.  30.  )  deceflbrum  fuorum  decre- 
ta  raca  habuic  pro  diverfa  racione  expofltorum ,  nec 
jefuicis,  nec  adverfariis  fraudi  erac,  iianc,  illamvc 
de  ricibus  fencenciam  (equi.  Poftea  aucem,  quam 
CletTiencis  Xf.  Decrecum  in  Chinam  allacum,  5c 
Jefuicis  per  Caftoranum,  epifcopi  Pekinenfis  Vica- 
rium ,  in  regia  urbe  prceleclum  eft,  Vificacor  je- 
fuicarum  cum  fuis  primus  juramencum  de  eo  fer- 
vando  (§^.  §8«  ^o» )  edidic ,  contra  vero  adverfa- 
rii,  qui  ricus  (inicos  ab  Eccleli^  hoftibus  fubornaci 
(§.  44.  )de  fuperfticione  poftularunc^  parcim  ip(i 
hos  gencilibus  defunftis  exhibuere,  (§.41.)  parcim, 
ubi  a  Poncifice  prohibici  fuiffenc,  Chriftianrs  induU 
ferunt.  (§.60.)  Rurfus  igicur  auc  ftoiida  infcicia, 
auc,  uc  ica  dicam,  infaniens  calumnia  eft,  fi  quis 
Jefuicas,  6c  hos  quidem  folos,  mandacis  Poncificum 
lefradarios  fuiffe  concendac. 

V.  Lite  vero  per  Benedicfum  XlV.finita  ,  Je- 
fuita  primi  omnium ,  aut  certe  inter  primos  fue- 

runt^ 


Colhghmi  VIU.  2  4i^ 

runt ,  (m\  oledienttam  jure  jurando  firviatam  prae* 
Jiitzre,  Diiejte  id  affirmat  P.  Auguitjnus  Haller- 
itein ,  Tribunalis  mathcmatici  Pi*tres  in  epiltola^ 
quam  afl  calcem  tMrinfl  Impojhinmim  adjeci, 
ita  ad  fratrem  fuum  anno  1748-  ^i^  ^*  Ottobris 
Pekino  (criDens :  (4O.)  quceret  itfique  ^  qiiem  mo-' 
tum  hk  fecerit  nova  Conflitntio  Pontificis  Benedi^ 
&i  XI Fj  cJe  ritihus  Jinicis  edita^  fecit  ,  quemut 
faceret ,  par  erat ,  accepimus  ,  juravimus  ,  Jerva- 
himus*  Quod  (i  huic ,  cum  jcluica  tueiit ,  ndem 
non  liabendam  putes ,  libet  mihi  alium  teltem ,  qui 
apud  cordatos  maximje  auCLoricatis  elle  poflit ,  pio- 
fcrre.  Eft  is  Joaiines  a  S.  Facundo^  Au^uitinia- 
norum  emeritus  Generalis  ,  qui  n  hiitoria  Kccle- 
frae  Malabaiicc^e  in  hxc  verba  fcribit :  (4I0)  quan- 
tumvis  alioriim  religiojorum  coetuum  perjonae  exem^ 
pla  a  Jummo  Pontifice  exacia  olifervantice  decreto* 
rum  ,  ac  propria  manu  Jubjcripta  Juis  Superiorihus 
Ge^Walihus  transmiferijit  ^  milji  tantum  videre  li- 
iuit ,  qUiV  a  Patrihus  Societatis  Jeju  transmijjix 
Junt  y  B^  Jignanter  ah  exiftentibus  Macaiy  Pekini 
Su-c/jeu-,  ad  oram  Pljcarice  ^  in  Hdalaharia  9  Melia' 
poris ,  in  Madurey ,  in  regno  Maravenji,  in  Co- 
c/nnc/)ina^  in  regno  Siamenfi  y  ^  paucis  aiiis  Ma- 
laharicB,  &f  SinaPum  partihus.  Nihil  hoc  telti- 
monio  magis  luculentum  elFe  pocefl: ;  autoritas  viri 
teilancis  omni  fufpicione  caret,  te(l:imoniuai  vul« 
gato  Romje  iibro  datum  eft,  &  dacum  eit  \\\  ipiis, 
ut  ita  dicam,  oiulis  Henedidi  XIV,  cui  liber  is  di- 
catus  erat,  quive  criennio  abhinc  buliam  adverfus 
ritus  (inicos  ediderat  :contra  autem  adverfarii ,  etiam 
poil  pioiTJulgacam  bullam  Sinas  ChrJibanos,  quos 
Jcfuicce,  quod  Pontiticis  decreto  obedire  nollent,  a 

fa- 


C409J)  Epiilola   L  pag.  IV.   (4to)    Edit,    Romanac 
1745.  pag.  507. 


2  5®  HijloYia  Co7ttroverJTarum 

facris  arcebant,  ambabus  ulnis  amplexi  acl  commu» 
nionem  facrorum  admifere.  C41I) 

Atque  hic  ego  finem   Collegiis   impono,  quse 

me  non  invito  communicare  aliis  poces  ^  prsefercim 

.  iis  ,  qui  uc    pauciilima  hujus  argumenti,    &   fbr- 

tafTe  unius  folum  partis  fcripta,  negleftis    fontibus 

legere ,  ita   prasjudiciis  occupati  ,    de   re    fibi    non 

ccgnita   magis   aniliter  fabulari,   quam    ex   cricices 

noima  loqui  folent,  quive  eruditionis    nomen  non 

aliunde  facilius  fe  confequi  pofle   putant ,  quam  (i 

in  Jefuitarum  nomen  dicaces  finc ,  parum  memores, 

tantum   fe  de  fua    fama  apud   cordatos    amitcere, 

quantum  alienee  detradnm  cupiunc,    cujus  uc  me* 

miniffe    velis  ,    complures  ,    qui    honori    tuo  con- 

fultum  volunt ,  &  cum  quibus  nulla  mihi    necellT^ 

tudo  intercedit ,  optant ,   fperant   certe ,  (i  vel  ur- 

banitatis  leges,  vei  docbrinam  evangelii  prje  oculis 

habueris.     Jam  abi ,  5c    pro   impenfo    labore   mihi 

gratias  age.     Ne  autem,  dum  abfolutis  Collegiis  cc 

liberum  dimitto,  domi   otio    corpef:as,  en  cibi  ad 

fallendum  cempus ,  elenchum  illorum  ,  qui  ab  anno 

1581.  ^^  annum  1712.   religioni  apud   Sinas  pro- 

pagandse  incenci  eranc, 

Jeluicse     — -         —         —         —         —         249« 
jefuicae  in  icinere  ad  Chinam  morcui     —   "      127. 

Dominicani  —         —         .-^  4B* 

Francifcani  —         —         —         —  §6. 

Auguftiniani         —         —         —         ^  17. 

Dcclefiaftici ,    &   Clerici  regulares  30. 

Huac 


(411)  Reponfe  au  livre  intitule  :  Extraits  &c.  Siippl. 
Part,  IIL  pag,  158,  exflat  fragmentum  epiflolag, 
quam  Jefuita  anno  1748.  ex  China  fcripferat : 
a  r  egard  de  la  dermert  buUe :  nous  V  obfervons 
m  toutc  rigeur ,  &*  nous  voyons  ceux  de  nds  neo^ 
phytes  ,  que  nous  renvoyons  parcequ'*  ils  ne  veulent 
pas  obeir  ,  re(^us  d  bras  ouverts  par  des  gens  qui 
nous  diffament  d  Roim ,  comme  des  rebelTes  aux 
decrets  du  jaint  ftege,  Que  voukz  vous  ?  Dieu 
nous  jtigera  tous. 


Colkgium  yilL 


251 


Hunc  manipulum  fi  cum  vaftiflimo  Tmperio 
contcnderis,  inceflec  te  fbrtafl!e  cupido  in  Chin.lm 
inigrandi,  fln  minus  uc  Miflionarium  iflhic  agas, 
cerce  ne  tam  fecariis ,  uc  hadsnus  folebas,  oculis 
res  finicas  conflderes»     Vale  ! 


PESTINI,  1.ITXERIS  PAXZKOIA.NIS. 


Errata 


Corrigc, 


Pag. 

Lin. 

XXII. 

M- 

depravitioncm 

depravationcm, 

2. 

14- 

ocis 

locis. 

8. 

32. 

haud  pauca ,  fldJe 

adjeciirent. 

13- 

16. 

iirique 

aurique 

20. 

14. 

prccs 

preces 

33. 

I. 

Alexander 

Alexandro, 

ibid. 

27. 

tuuc 

tunc 

39- 

23- 

quaeftions 

quEeflione?» 

64. 

QI. 

debemut 

debemus. 

65. 

12. 

Alexandi    . 

Alexandri  , 

79- 

14. 

tam 

;tuam. 

8S* 

19. 

Bon  ii 

Bonzii* 

107. 

17- 

holpitium 

hofpitum 

ibid. 

37. 

riOrtzr 

porter^ 

149' 

15. 

poft ,  JcripfiJJtt 

Cm) 

15^» 

6. 

Tang  -  cheu 

Fara  - cheu. 

160. 

7* 

anno  1706, 

1707. 

166. 

25» 

aliainquc 

aliam  ,  qua^ 

174. 

5- 

relationibuf 

relationibus 

197. 

8. 

finicam 

finitam 

207» 

7- 

offlcia 

officia 

230. 

14» 

denatura 

de  natura 

240. 

3. 

eliminita 

eliminata 

ibid. 

13» 

inculari 

inculcari 

ibid. 

3^. 

cfcire 

refcire 

2^^. 

3^.  po/r,  p&ra^iuvcrj     —      —       -^ 

-     —    fnoJVtt . 

Mary  D.  Reiss  Library 

Loyola  Seminary 

Shrub  Oak,  New  York 


BX3164.P7  1789 
Pray ,  Georg 


Epistola  ad  Benedictvro  Cetto 
e  piis  scholis 


"^■''^'W'^'^'^- 


#'#v,;* 


•'    •■■^: 


=«*. 


>% 


%,